రాఘవస్య ప్రియార్థం తు సుతరాం వీర్యశాలినామ్। హరీణాం కర్మచేష్టాభిస్తుతోష రఘునన్దనః
రాఘవుని ఆనందం కోసం, వీరమైన వానరుల కార్యాచరణలు, శ్రమలు రఘునందనుడికి ఎంతో సంతోషాన్ని కలిగించాయి.
thumb|చతుర్వింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే చతుర్వింశః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో ఇరవై నాలుగవ సర్గను వినండి.
సా వీరసమితీ రాజ్ఞా విరరాజ వ్యవస్థితా। శశినా శుభనక్షత్రా పౌర్ణమాసీవ శారదీ
రాజు ఏర్పాటు చేసిన ఆ వీరుల సమితి, శుభ్రమైన నక్షత్రాలతో అలంకరించబడిన శరదృతువులోని పౌర్ణమి రాత్రిలా ప్రకాశించింది.
ప్రచచాల చ వేగేన త్రస్తా చైవ వసుంధరా। పీడ్యమానా బలౌఘేన తేన సాగరవర్చసా
సముద్రపు తేజస్సుతో ఉన్న ఆ సైన్యపు బలంతో భూమి భయంతో వణికింది, వేగంగా కంపించింది.
తతః శుశ్రువురాక్రుష్టం లఙ్కాయాం కాననౌకసః। భేరీమృదఙ్గసంఘుష్టం తుములం లోమహర్షణమ్
అప్పుడు లంకలో అడవిలో నివసించే వారు, బేరీలు, మృదంగాలు మోగుతున్న ఉక్కిరిబిక్కిరి చేసే శబ్దాన్ని విని ఆశ్చర్యపడ్డారు.
బభూవుస్తేన ఘోషేణ సంహృష్టా హరియూథపాః। అమృష్యమాణాస్తద్ ఘోషం వినేదుర్ఘోషవత్తరమ్
ఆ శబ్దంతో వానర సేనాధిపతులు ఆనందంతో ఉప్పొంగిపోయారు. ఆ శబ్దాన్ని తట్టుకోలేక, వారు ఇంకా గొప్పగా గర్జించారు.
రాక్షసాస్తత్ ప్లవంగానాం శుశ్రువుస్తేఽపి గర్జితమ్। నర్దతామివ దృప్తానాం మేఘానామమ్బరే స్వనమ్
వానరుల గర్జనను రాక్షసులు కూడా విన్నారు. అది ఆకాశంలో గర్వంగా మోగే మేఘాల గుంపుల మ్రోగుబాటిలా వినిపించింది.
దృష్ట్వా దాశరథిర్లఙ్కాం చిత్రధ్వజపతాకినీమ్। జగామ మనసా సీతాం దూూయమానేన చేతసా
వివిధ జెండాలతో అలంకరించబడిన లంకను చూసి, దశరథ కుమారుడు రాముడు, మనసులో కలవరంతో సీతను ఆలోచించాడు.
అత్ర సా మృగశావాక్షీ రావణేనోపరుధ్యతే। అభిభూతా గ్రహేణేవ లోహితాఙ్గేన రోహిణీ
ఇక్కడ ఆ మృగశావాక్షి సీత, రావణుడి చేత బాధపడుతూ, ఎర్రగా మెరుస్తున్న మంగళ గ్రహం చేత రోహిణి నక్షత్రం మట్టికొట్టబడినట్లు ఉంది.
దీర్ఘముష్ణం చ నిఃశ్వస్య సముద్వీక్ష్య చ లక్ష్మణమ్। ఉవాచ వచనం వీరస్తత్కాలహితమాత్మనః
రాముడు దీర్ఘంగా వేడిగా ఊపిరి పీల్చి, లక్ష్మణుణ్ణి చూసి, ఆ సమయానికి తగిన మాటలు చెప్పాడు.
ఆలిఖన్తీమివాకాశముత్థితాం పశ్య లక్ష్మణ। మనసేవ కృతాం లఙ్కాం నగాగ్రే విశ్వకర్మణా
లక్ష్మణా, ఆకాశంలో చిత్రంగా లంకను చూడు. అది పర్వతంపై, మనసులో ఊహించినట్లు, విశ్వకర్మ చేత నిర్మించబడినట్టుంది.
విమానైర్బహుభిర్లఙ్కా సంకీర్ణా రచితా పురా। విష్ణోః పదమివాకాశం ఛాదితం పాణ్డుభిర్ఘనైః
లంక అనేక మహా ప్రాసాదాలతో నిండిన పురాతన నగరం. అది ఆకాశంలో విష్ణువు నివాసంలా, తెల్లటి మేఘాలతో కప్పబడినట్టుంది.
పుష్పితైః శోభితా లఙ్కా వనైశ్చిత్రరథోపమైః। నానాపతగసంఘుష్టఫలపుష్పోపగైః శుభైః
పుష్పాలతో అలంకరించబడిన అటవీ ప్రాంతాలతో, వివిధ పక్షుల కిలకిలారావంతో, ఫలపుష్పాలతో నిండిన లంక, చిత్రరథ వనంలా అందంగా ఉంది.
పశ్య మత్తవిహంగాని ప్రలీనభ్రమరాణి చ। కోకిలాకులఖణ్డాని దోధవీతి శివోఽనిలః
మత్తులో ఉన్న పక్షులను, లోపల దాగిన తేనెటీగలను, కోకిలలతో నిండిన తోటలను చూడు. శాంతమైన శుభ్రమైన గాలి వీచుతోంది.
ఇతి దాశరథీ రామో లక్ష్మణం సమభాషత। బలం చ తత్ర విభజచ్ఛాస్త్రదృష్టేన కర్మణా
ఇలా దశరథ కుమారుడు రాముడు లక్ష్మణుణ్ణి సంభాషించాడు. అక్కడ శాస్త్రోక్తంగా సేనను విభజించాడు.
శశాస కపిసేనాం తాం బలాదాదాయ వీర్యవాన్। అఙ్గదః సహ నీలేన తిష్ఠేదురసి దుర్జయః
వీరుడు అంగదుడు, నీలుడితో కలిసి ఆ వానర సేనను బలవంతంగా చేపట్టి, ఎదురుగా అపరాజితుడిగా నిలిచాడు.
తిష్ఠేద్ వానరవాహిన్యా వానరౌఘసమావృతః। ఆశ్రితో దక్షిణం పార్శ్వమృషభో నామ వానరః
వానర సేన యొక్క కుడి వైపున, అనేక వానరులతో చుట్టుముట్టబడి, ఋషభ అనే వానరుడు నిలిచాడు.
గన్ధహస్తీవ దుర్ధర్షస్తరస్వీ గన్ధమాదనః। తిష్ఠేద్ వానరవాహిన్యాః సవ్యం పార్శ్వమధిష్ఠితః
అడవి ఏనుగులా దుర్జేయుడైన, వేగవంతుడైన గంధమాదనుడు, వానర సేన యొక్క ఎడమ వైపున నిలిచాడు.
మూర్ధ్ని స్థాస్యామ్యహం యత్తో లక్ష్మణేన సమన్వితః। జామ్బవాంశ్చ సుషేణశ్చ వేగదర్శీ చ వానరః
నేను, లక్ష్మణుడు, జాంబవంతుడు, సుషేణుడు, వేగదర్శి అనే వానరుడు కలసి, మధ్యభాగంలో జాగ్రత్తగా నిలబడతాము.
ఋక్షముఖ్యా మహాత్మానః కుక్షిం రక్షన్తు తే త్రయః। జఘనం కపిసేనాయాః కపిరాజోఽభిరక్షతు। పశ్చార్ధమివ లోకస్య ప్రచేతాస్తేజసా వృతః
ఆ మూడు గొప్ప ఋక్ష నాయకులు సేన మధ్యాన్ని కాపాడాలి. వానర రాజు సేన వెనుక భాగాన్ని, సముద్రాధిపతి వలె తేజస్సుతో కాపాడాలి.
సువిభక్తమహావ్యూహా మహావానరరక్షితా। అనీకినీ సా విబభౌ యథా ద్యౌః సాభ్రసమ్ప్లవా
స్పష్టంగా విభజించబడిన మహా వ్యూహాలతో, మహా వానరులు కాపాడుతున్న ఆ సేన, మేఘాలతో నిండిన ఆకాశంలా ప్రకాశించింది.
ప్రగృహ్య గిరిశృఙ్గాణి మహతశ్చ మహీరుహాన్। ఆసేదుర్వానరా లఙ్కాం మిమర్దయిషవో రణే
పర్వత శిఖరాలు, పెద్ద చెట్లు పట్టుకుని, వానరులు యుద్ధంలో లంకను నాశనం చేయాలని ఉత్సాహంతో ముందుకు సాగారు.
శిఖరైర్వికిరామైనాం లఙ్కాం ముష్టిభిరేవ వా। ఇతి స్మ దధిరే సర్వే మనాంసి హరిపుఙ్గవాః
అందరు వానర వీరులు తమ మనసులో, "మేము ఈ లంకను కొండ శిఖరాలతో కానీ, లేకపోతే మన ముష్టులతో కానీ నాశనం చేస్తాం," అని నిశ్చయించుకున్నారు.
తతో రామో మహాతేజాః సుగ్రీవమిదమబ్రవీత్। సువిభక్తాని సైన్యాని శుక ఏష విముచ్యతామ్
ఆ సమయంలో మహాతేజస్వి రాముడు సుగ్రీవుని చూచి, "మన సైన్యాలు బాగా ఏర్పాటయ్యాయి. ఈ శుకుడిని విడిచిపెట్టు," అని అన్నాడు.
రామస్య తు వచః శ్రుత్వా వానరేన్ద్రో మహాబలః। మోచయామాస తం దూతం శుకం రామస్య శాసనాత్
రాముని మాటలు విని, మహాబలుడు వానర రాజు రాముని ఆజ్ఞతో ఆ దూత అయిన శుకుడిని విడుదల చేశాడు.
రావణః ప్రహసన్నేవ శుకం వాక్యమువాచ హ। కిమిమౌ తే సితౌ పక్షౌ లూనపక్షశ్చ దృశ్యసే
రావణుడు నవ్వుతూ శుకుని అడిగాడు: "నీ రెక్కలు తెల్లగా కనిపిస్తున్నాయి. అయినా నీవు రెక్కలు లేని పక్షిలా ఎందుకు ఉన్నావు?"
కచ్చిన్నానేకచిత్తానాం తేషాం త్వం వశమాగతః। తతః స భయసంవిగ్నస్తేన రాజ్ఞాభిచోదితః। వచనం ప్రత్యువాచేదం రాక్షసాధిపముత్తమమ్
నీవు ఆ అనేకమంది వానరుల ఆధీనంలోకి పోయినట్లా? అని అడిగిన వెంటనే, ఆ రాజు భయపెట్టి అడిగినందుకు, శుకుడు భయంతో రాక్షసాధిపతిని ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
సాగరస్యోత్తరే తీరేఽబ్రువం తే వచనం తథా। యథా సందేశమక్లిష్టం సాన్త్వయన్ శ్లక్ష్ణయా గిరా
సముద్రం ఉత్తర తీరంలో నేను నీ సందేశాన్ని యథావిధిగా, మృదువుగా, శాంతంగా చెప్పాను.
క్రుద్ధైస్తైరహముత్ప్లుత్య దృష్టమాత్రః ప్లవంగమైః। గృహీతోఽస్మ్యపి చారబ్ధో హన్తుం లోప్తుం చ ముష్టిభిః
కోపంతో ఉన్న ఆ వానరులు నన్ను చూసిన వెంటనే, నేను దూకినా, వారు నన్ను పట్టుకుని, ముష్టులతో కొట్టడం, తిడడం మొదలుపెట్టారు.
న తే సంభాషితుం శక్యాః సమ్ప్రశ్నోఽత్ర న విద్యతే। ప్రకృత్యా కోపనాస్తీక్ష్ణా వానరా రాక్షసాధిప
వారితో మాట్లాడటం అసాధ్యం, అక్కడ ప్రశ్నలు అడిగే అవకాశం లేదు. సహజంగా వానరులు కోపంగా, ఉగ్రంగా ఉంటారు రాక్షసాధిపతీ!