రక్తచన్దనసంకాశా సంధ్యా పరమదారుణా। జ్వలతః ప్రపతత్యేతదాదిత్యాదగ్నిమణ్డలమ్
రక్తచందనంలా గాఢంగా ఎర్రగా సంధ్య వెలుగుతోంది. మండుతున్న సూర్యుని నుంచి అగ్నివలయం పడిపోతోంది.
దీనా దీనస్వరాః క్రూరాః సర్వతో మృగపక్షిణః। ప్రత్యాదిత్యం వినర్దన్తి జనయన్తో మహద్భయమ్
ప్రతి చోటా అడవి జంతువులు, పక్షులు దుఃఖభరితమైన స్వరంతో, భయంకరంగా అరుస్తూ సూర్యుని వైపు మొగ్గుతున్నారు.
రజన్యామప్రకాశస్తు సంతాపయతి చన్ద్రమాః। కృష్ణరక్తాంశుపర్యన్తో లోకక్షయ ఇవోదితః
రాత్రిపూట వెలిగని చంద్రుడు, నల్లగా ఎర్రగా అంచులతో, తన కిరణాలతో బాధ పెడుతున్నాడు. లోకాన్ని నాశనం చేయడానికి వచ్చినట్టు కనిపిస్తున్నాడు.
హ్రస్వో రూక్షోఽప్రశస్తశ్చ పరివేషస్తు లోహితః। ఆదిత్యే విమలే నీలం లక్ష్మ లక్ష్మణ దృశ్యతే
లక్ష్మణా! నిర్మలమైన సూర్యుని చుట్టూ చిన్నది, కఠినమైనది, అశుభమైనది, ఎర్రటి వలయం కనిపిస్తోంది. నీలం మచ్చ కూడా కనబడుతోంది.
రజసా మహతా చాపి నక్షత్రాణి హతాని చ। యుగాన్తమివ లోకానాం పశ్య శంసన్తి లక్ష్మణ
పెద్దగా లేచిన ధూళి వల్ల నక్షత్రాలు కనిపించడం లేదు. లక్ష్మణా! ఇవన్నీ లోకాంతానికి సూచనగా ఉన్నాయి.
కాకాః శ్యేనాస్తథా నీచా గృధ్రాః పరిపతన్తి చ। శివాశ్చాప్యశుభాన్ నాదాన్ నదన్తి సుమహాభయాన్
కాకులు, గద్దలు, గిడ్డర్లు తక్కువగా ఎగురుతున్నాయి. నక్కలు కూడా భయంకరమైన అశుభమైన అరుపులతో అరుస్తున్నాయి.
శైలైః శూలైశ్చ ఖడ్గైశ్చ విముక్తైః కపిరాక్షసైః। భవిష్యత్యావృతా భూమిర్మాంసశోణితకర్దమా
శిఖరాలు, కత్తులు, కఠిన ఆయుధాలు, వానరులు, రాక్షసుల శరీరాలతో భూమి మాంసం, రక్తపు మట్టితో నిండిపోతుంది.
క్షిప్రమద్యైవ దుర్ధర్షాం పురీం రావణపాలితామ్। అభియామ జవేనైవ సర్వైర్హరిభిరావృతాః
ఈ రోజు మనం అందరూ వానరులతో కలిసి, వేగంగా రావణుడు పాలించే దుర్గమయమైన నగరాన్ని దూసుకెళ్లుదాం.
ఇత్యేవముక్త్వా ధన్వీ స రామః సంగ్రామధర్షణః। ప్రతస్థే పురతో రామో లఙ్కామభిముఖో విభుః
ఇలా చెప్పిన తర్వాత, విల్లు ధరించిన రాముడు, యుద్ధానికి భయంకరుడు, ముందుగా లంకను ఎదుర్కొంటూ ప్రస్థానమయ్యాడు.
సవిభీషణసుగ్రీవాః సర్వే తే వానరర్షభాః। ప్రతస్థిరే వినర్దన్తో ధృతానాం ద్విషతాం వధే
విభీషణుడు, సుగ్రీవుడు, ఇతర వానరప్రముఖులతో కలిసి అందరూ గర్జిస్తూ, శత్రువులను సంహరించేందుకు బయలుదేరారు.
రాఘవస్య ప్రియార్థం తు సుతరాం వీర్యశాలినామ్। హరీణాం కర్మచేష్టాభిస్తుతోష రఘునన్దనః
రాఘవుని ఆనందం కోసం, వీరమైన వానరుల కార్యాచరణలు, శ్రమలు రఘునందనుడికి ఎంతో సంతోషాన్ని కలిగించాయి.
thumb|చతుర్వింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే చతుర్వింశః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో ఇరవై నాలుగవ సర్గను వినండి.
సా వీరసమితీ రాజ్ఞా విరరాజ వ్యవస్థితా। శశినా శుభనక్షత్రా పౌర్ణమాసీవ శారదీ
రాజు ఏర్పాటు చేసిన ఆ వీరుల సమితి, శుభ్రమైన నక్షత్రాలతో అలంకరించబడిన శరదృతువులోని పౌర్ణమి రాత్రిలా ప్రకాశించింది.
ప్రచచాల చ వేగేన త్రస్తా చైవ వసుంధరా। పీడ్యమానా బలౌఘేన తేన సాగరవర్చసా
సముద్రపు తేజస్సుతో ఉన్న ఆ సైన్యపు బలంతో భూమి భయంతో వణికింది, వేగంగా కంపించింది.
తతః శుశ్రువురాక్రుష్టం లఙ్కాయాం కాననౌకసః। భేరీమృదఙ్గసంఘుష్టం తుములం లోమహర్షణమ్
అప్పుడు లంకలో అడవిలో నివసించే వారు, బేరీలు, మృదంగాలు మోగుతున్న ఉక్కిరిబిక్కిరి చేసే శబ్దాన్ని విని ఆశ్చర్యపడ్డారు.
బభూవుస్తేన ఘోషేణ సంహృష్టా హరియూథపాః। అమృష్యమాణాస్తద్ ఘోషం వినేదుర్ఘోషవత్తరమ్
ఆ శబ్దంతో వానర సేనాధిపతులు ఆనందంతో ఉప్పొంగిపోయారు. ఆ శబ్దాన్ని తట్టుకోలేక, వారు ఇంకా గొప్పగా గర్జించారు.
రాక్షసాస్తత్ ప్లవంగానాం శుశ్రువుస్తేఽపి గర్జితమ్। నర్దతామివ దృప్తానాం మేఘానామమ్బరే స్వనమ్
వానరుల గర్జనను రాక్షసులు కూడా విన్నారు. అది ఆకాశంలో గర్వంగా మోగే మేఘాల గుంపుల మ్రోగుబాటిలా వినిపించింది.
దృష్ట్వా దాశరథిర్లఙ్కాం చిత్రధ్వజపతాకినీమ్। జగామ మనసా సీతాం దూూయమానేన చేతసా
వివిధ జెండాలతో అలంకరించబడిన లంకను చూసి, దశరథ కుమారుడు రాముడు, మనసులో కలవరంతో సీతను ఆలోచించాడు.
అత్ర సా మృగశావాక్షీ రావణేనోపరుధ్యతే। అభిభూతా గ్రహేణేవ లోహితాఙ్గేన రోహిణీ
ఇక్కడ ఆ మృగశావాక్షి సీత, రావణుడి చేత బాధపడుతూ, ఎర్రగా మెరుస్తున్న మంగళ గ్రహం చేత రోహిణి నక్షత్రం మట్టికొట్టబడినట్లు ఉంది.
దీర్ఘముష్ణం చ నిఃశ్వస్య సముద్వీక్ష్య చ లక్ష్మణమ్। ఉవాచ వచనం వీరస్తత్కాలహితమాత్మనః
రాముడు దీర్ఘంగా వేడిగా ఊపిరి పీల్చి, లక్ష్మణుణ్ణి చూసి, ఆ సమయానికి తగిన మాటలు చెప్పాడు.
ఆలిఖన్తీమివాకాశముత్థితాం పశ్య లక్ష్మణ। మనసేవ కృతాం లఙ్కాం నగాగ్రే విశ్వకర్మణా
లక్ష్మణా, ఆకాశంలో చిత్రంగా లంకను చూడు. అది పర్వతంపై, మనసులో ఊహించినట్లు, విశ్వకర్మ చేత నిర్మించబడినట్టుంది.
విమానైర్బహుభిర్లఙ్కా సంకీర్ణా రచితా పురా। విష్ణోః పదమివాకాశం ఛాదితం పాణ్డుభిర్ఘనైః
లంక అనేక మహా ప్రాసాదాలతో నిండిన పురాతన నగరం. అది ఆకాశంలో విష్ణువు నివాసంలా, తెల్లటి మేఘాలతో కప్పబడినట్టుంది.
పుష్పితైః శోభితా లఙ్కా వనైశ్చిత్రరథోపమైః। నానాపతగసంఘుష్టఫలపుష్పోపగైః శుభైః
పుష్పాలతో అలంకరించబడిన అటవీ ప్రాంతాలతో, వివిధ పక్షుల కిలకిలారావంతో, ఫలపుష్పాలతో నిండిన లంక, చిత్రరథ వనంలా అందంగా ఉంది.
పశ్య మత్తవిహంగాని ప్రలీనభ్రమరాణి చ। కోకిలాకులఖణ్డాని దోధవీతి శివోఽనిలః
మత్తులో ఉన్న పక్షులను, లోపల దాగిన తేనెటీగలను, కోకిలలతో నిండిన తోటలను చూడు. శాంతమైన శుభ్రమైన గాలి వీచుతోంది.
ఇతి దాశరథీ రామో లక్ష్మణం సమభాషత। బలం చ తత్ర విభజచ్ఛాస్త్రదృష్టేన కర్మణా
ఇలా దశరథ కుమారుడు రాముడు లక్ష్మణుణ్ణి సంభాషించాడు. అక్కడ శాస్త్రోక్తంగా సేనను విభజించాడు.
శశాస కపిసేనాం తాం బలాదాదాయ వీర్యవాన్। అఙ్గదః సహ నీలేన తిష్ఠేదురసి దుర్జయః
వీరుడు అంగదుడు, నీలుడితో కలిసి ఆ వానర సేనను బలవంతంగా చేపట్టి, ఎదురుగా అపరాజితుడిగా నిలిచాడు.
తిష్ఠేద్ వానరవాహిన్యా వానరౌఘసమావృతః। ఆశ్రితో దక్షిణం పార్శ్వమృషభో నామ వానరః
వానర సేన యొక్క కుడి వైపున, అనేక వానరులతో చుట్టుముట్టబడి, ఋషభ అనే వానరుడు నిలిచాడు.
గన్ధహస్తీవ దుర్ధర్షస్తరస్వీ గన్ధమాదనః। తిష్ఠేద్ వానరవాహిన్యాః సవ్యం పార్శ్వమధిష్ఠితః
అడవి ఏనుగులా దుర్జేయుడైన, వేగవంతుడైన గంధమాదనుడు, వానర సేన యొక్క ఎడమ వైపున నిలిచాడు.
మూర్ధ్ని స్థాస్యామ్యహం యత్తో లక్ష్మణేన సమన్వితః। జామ్బవాంశ్చ సుషేణశ్చ వేగదర్శీ చ వానరః
నేను, లక్ష్మణుడు, జాంబవంతుడు, సుషేణుడు, వేగదర్శి అనే వానరుడు కలసి, మధ్యభాగంలో జాగ్రత్తగా నిలబడతాము.
ఋక్షముఖ్యా మహాత్మానః కుక్షిం రక్షన్తు తే త్రయః। జఘనం కపిసేనాయాః కపిరాజోఽభిరక్షతు। పశ్చార్ధమివ లోకస్య ప్రచేతాస్తేజసా వృతః
ఆ మూడు గొప్ప ఋక్ష నాయకులు సేన మధ్యాన్ని కాపాడాలి. వానర రాజు సేన వెనుక భాగాన్ని, సముద్రాధిపతి వలె తేజస్సుతో కాపాడాలి.