సహసాభూత్ తతో వేగాద్ భీమవేగో మహోదధిః। యోజనం వ్యతిచక్రామ వేలామన్యత్ర సమ్ప్లవాత్
అప్పుడే, భయంకరమైన వేగంతో మహాసముద్రం ఒక్కసారిగా తన తీరును దాటి, ఒక యోజన దూరం వరకూ భారీగా పొంగిపోయింది.
తం తథా సమతిక్రాన్తం నాతిచక్రామ రాఘవః। సముద్ధతమమిత్రఘ్నో రామో నదనదీపతిమ్
అంతగా ఉప్పొంగిన ఆ సముద్రాన్ని రాఘవుడు దాటి పోక, నదులూ, వాగులూ అధిపతిగా ఉన్న సముద్రం వద్దే నిలిచాడు.
తతో మధ్యాత్ సముద్రస్య సాగరః స్వయముత్థితః। ఉదయాద్రిమహాశైలాన్మేరోరివ దివాకరః
అప్పుడు సముద్రం మధ్య నుంచి సాక్షాత్తు సాగరుడు తానే పైకి వచ్చాడు; అది ఉదయపర్వతం నుంచి లేదా మేరు పర్వతం నుంచి సూర్యుడు ఉదయించటంలా కనిపించింది.
పన్నగైః సహ దీప్తాస్యైః సముద్రః ప్రత్యదృశ్యత। స్నిగ్ధవైదూర్యసంకాశో జామ్బూనదవిభూషణః
ప్రకాశించే నోళ్లతో ఉన్న పాములతో కలిసి సముద్రం ప్రత్యక్షమైంది; అది మెరిసే వైడూర్యంలా, బంగారు ఆభరణాలతో అలంకరించబడి ఉంది.
రక్తమాల్యామ్బరధరః పద్మపత్రనిభేక్షణః। సర్వపుష్పమయీం దివ్యాం శిరసా ధారయన్ స్రజమ్
ఎర్రని పూలమాలలు, వస్త్రాలు ధరించి, పద్మపత్రాల్లాంటి కన్నులతో, అన్ని పువ్వులతో చేసిన దివ్యమైన మాలను తలపై ధరించి ఉన్నాడు.
జాతరూపమయైశ్చైవ తపనీయవిభూషణైః। ఆత్మజానాం చ రత్నానాం భూషితో భూషణోత్తమైః
పచ్చబంగారు, మెరిసే బంగారు ఆభరణాలతో, తనలో పుట్టిన విలువైన రత్నాలతో అలంకరించబడి ఉన్నాడు.
ధాతుభిర్మణ్డితః శైలో వివిధైర్హిమవానివ। ఏకావలీమధ్యగతం తరలం పాణ్డరప్రభమ్
వివిధ లోహాలతో అలంకరించబడి, హిమవంతు పర్వతం ఎలా అనేక ఖనిజాలతో మెరిసిపోతుందో, అలా ఒకే వరుసలో మధ్యలో మెరుస్తూ, తెల్లటి వెలుగు వెదజల్లుతున్నాడు.
గఙ్గాసిన్ధుప్రధానాభిరాపగాభిః సమావృతః। ఉద్వర్తితమహాగ్రాహః సమ్భ్రాన్తోరగరాక్షసః
గంగా, సింధు వంటి నదులతో చుట్టుముట్టబడి, పెద్ద మొసళ్ళు తిరుగుతూ, ఆపదలో ఉన్న పాములు, రాక్షసులతో కూడి ఉన్నాడు.
దేవతానాం సురూపాభిర్నానారూపాభిరీశ్వరః। సాగరః సముపక్రమ్య పూర్వమామన్త్ర్య వీర్యవాన్
అనేక రూపాలున్న, అందమైన దేవతలను ముందుగా సంభాషిస్తూ, బలవంతుడైన సాగరం దగ్గరకు వచ్చాడు.
అబ్రవీత్ ప్రాఞ్జలిర్వాక్యం రాఘవం శరపాణినమ్
అప్పుడు చేతిలో బాణం పట్టుకున్న రాఘవుని ఎదుట చేతులు జోడించి ఇలా అన్నాడు.
పృథివీ వాయురాకాశమాపో జ్యోతిశ్చ రాఘవ। స్వభావే సౌమ్య తిష్ఠన్తి శాశ్వతం మార్గమాశ్రితాః
రాఘవా! భూమి, గాలి, ఆకాశం, నీరు, అగ్ని — ఇవన్నీ తమ సహజ స్వభావంలో, శాశ్వతమైన మార్గంలోనే ఉండిపోతున్నాయి.
తత్స్వభావో మమాప్యేష యదగాధోఽహమప్లవః। వికారస్తు భవేద్ గాధ ఏతత్ తే ప్రవదామ్యహమ్
నాకు కూడా ఇదే స్వభావం — నేను లోతుగా, దాటి పోవలేని వాడిని. నేను తక్కువ లోతుగా ఉంటే అది మార్పు అవుతుంది — ఇదే నీకు చెబుతున్నాను.
న కామాన్న చ లోభాద్ వా న భయాత్ పార్థివాత్మజ। గ్రాహనక్రాకులజలం స్తమ్భయేయం కథంచన
ప్రియమో, లోభమో, భయమో వల్ల కాదు, రాజకుమార! మొసళ్ళు, ముదుసళ్ళతో నిండిన నా నీటిని ఎప్పుడూ ఆపలేను.
విధాస్యే యేన గన్తాసి విషహిష్యేఽప్యహం తథా। న గ్రాహా విధమిష్యన్తి యావత్సేనా తరిష్యతి। హరీణాం తరణే రామ కరిష్యామి యథా స్థలమ్
నీవు దాటి వెళ్లేందుకు మార్గం ఏర్పరుస్తాను; ఎంతకాలం నీ సైన్యం దూకుతుందో అంతవరకు మొసళ్ళు అడ్డుకోవు. వానరులు దాటేందుకు నేలలా బలంగా చేస్తాను, రామా!
తమబ్రవీత్ తదా రామః శృణు మే వరుణాలయ। అమోఘోఽయం మహాబాణః కస్మిన్ దేశే నిపాత్యతామ్
అప్పుడు రాముడు, 'వరుణుని నివాసమా! నా ఈ మహాబాణం తప్పనిసరిగా తాకుతుంది. దాన్ని ఏ ప్రాంతంలో వదలాలని చెప్పు' అని అన్నాడు.
రామస్య వచనం శ్రుత్వా తం చ దృష్ట్వా మహాశరమ్। మహోదధిర్మహాతేజా రాఘవం వాక్యమబ్రవీత్
రాముని మాటలు విని, ఆ గొప్ప బాణాన్ని చూసి, మహోద్ధధి మహాతేజస్వి రాఘవునితో ఇలా అన్నాడు.
ఉత్తరేణావకాశోఽస్తి కశ్చిత్ పుణ్యతరో మమ। ద్రుమకుల్య ఇతి ఖ్యాతో లోకే ఖ్యాతో యథా భవాన్
ఉత్తరంగా, నాకు మరింత పవిత్రమైన ఒక ప్రదేశం ఉంది. అది డ్రమకుల్య అని ప్రజల్లో ప్రసిద్ధి పొందింది, నీవు ప్రసిద్ధుడవైనట్లే.
ఉగ్రదర్శనకర్మాణో బహవస్తత్ర దస్యవః। ఆభీరప్రముఖాః పాపాః పిబన్తి సలిలం మమ
అక్కడ ఉగ్రంగా ప్రవర్తించే దొంగలు, ముఖ్యంగా ఆభీరులు, మరికొంత మంది దుష్టులు నా నీటిని తాగుతుంటారు.
తైర్న తత్స్పర్శనం పాపం సహేయం పాపకర్మభిః। అమోఘః క్రియతాం రామ అయం తత్ర శరోత్తమః
ఆ పాపకార్యాలు చేసే వాళ్ల వల్ల కలిగే అపవిత్రతను నేను భరించలేను. రామా! నీ ఈ అపరాజితమైన గొప్ప బాణాన్ని అక్కడే ప్రయోగించు.
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా సాగరస్య మహాత్మనః। ముమోచ తం శరం దీప్తం పరం సాగరదర్శనాత్
ఆ మహాత్ముడైన సాగరుని మాటలు విని, రాముడు ఆ జ్వలించే బాణాన్ని సాగరాన్ని దాటి, చెప్పిన దిశలో వదిలాడు.
తేన తన్మరుకాన్తారం పృథివ్యాం కిల విశ్రుతమ్। నిపాతితః శరో యత్ర వజ్రాశనిసమప్రభః
ఆ బాణంతో భూమిపై ప్రసిద్ధమైన మారుకాంతార ప్రాంతం తాకబడింది. అక్కడ ఆ బాణం ఉరిమంట, మెరుపులా ప్రకాశించింది.
ననాద చ తదా తత్ర వసుధా శల్యపీడితా। తస్మాద్ వ్రణముఖాత్ తోయముత్పపాత రసాతలాత్
అప్పుడు ఆ ప్రాంతంలో భూమి ఆ బాణం గాయంతో నొప్పితో అరవింది. ఆ గాయం నుండి పాతాళంలో నుంచి నీరు పైకి వచ్చి పొంగింది.
స బభూవ తదా కూపో వ్రణ ఇత్యేవ విశ్రుతః। సతతం చోత్థితం తోయం సముద్రస్యేవ దృశ్యతే
ఆ సమయంలో అక్కడ ఒక బావి ఏర్పడింది, దానిని 'గాయం' అని పిలిచేవారు. అక్కడ ఎప్పుడూ నీరు పొంగిపొంగి, సముద్రపు నీటిలా కనిపించేది.
అవదారణశబ్దశ్చ దారుణః సమపద్యత। తస్మాత్ తద్ బాణపాతేన అపః కుక్షిష్వశోషయత్
అప్పుడు అక్కడ భయంకరమైన చీల్చే శబ్దం వినిపించింది. ఆ బాణం పడటంతో, ఆ బావిలోని నీరు పూర్తిగా ఎండిపోయింది.
విఖ్యాతం త్రిషు లోకేషు మరుకాన్తారమేవ చ। శోషయిత్వా తు తం కుక్షిం రామో దశరథాత్మజః
ఆ మారుకాంతారం మూడు లోకాల్లో ప్రసిద్ధిగా మారింది. ఆ ప్రాంతాన్ని ఎండబెట్టిన తర్వాత, దశరథుని కుమారుడు రాముడు
వరం తస్మై దదౌ విద్వాన్ మరవేఽమరవిక్రమః
అక్కడ మారువుకు, అమరులవంటి పరాక్రమం కలిగిన జ్ఞాని రాముడు ఒక వరం ఇచ్చాడు.
పశవ్యశ్చాల్పరోగశ్చ ఫలమూలరసాయుతః। బహుస్నేహో బహుక్షీరః సుగన్ధిర్వివిధౌషధిః
అక్కడ పశువులు ఎక్కువగా ఉంటాయని, వ్యాధులు తక్కువగా ఉంటాయని, పండ్లు, కందులు సమృద్ధిగా ఉంటాయని, ప్రేమ ఎక్కువగా ఉంటుందని, పాలు అధికంగా ఉంటాయని, సువాసన పరిమళాలు,色色 ఔషధ మొక్కలు ఉంటాయని వరమిచ్చాడు.
ఏవమేతైశ్చ సంయుక్తో బహుభిః సంయుతో మరుః। రామస్య వరదానాచ్చ శివః పన్థా బభూవ హ
ఇలా రాముడు ఇచ్చిన అనేక వరాలతో ఆ మారు ప్రాంతం శుభకరమైన, సురక్షితమైన మార్గంగా మారింది.
తస్మిన్ దగ్ధే తదా కుక్షౌ సముద్రః సరితాం పతిః। రాఘవం సర్వశాస్త్రజ్ఞమిదం వచనమబ్రవీత్
ఆ ప్రాంతం కాలిపోవడంతో, నదుల అధిపతి అయిన సముద్రుడు, అన్ని శాస్త్రాల్లో నిపుణుడైన రాఘవుడిని ఇలా అడిగాడు.
అయం సౌమ్య నలో నామ తనయో విశ్వకర్మణః। పిత్రా దత్తవరః శ్రీమాన్ ప్రీతిమాన్ విశ్వకర్మణః
ఈ సౌమ్యుడు నళుడు, విశ్వకర్మ కుమారుడు. తన తండ్రి ఇచ్చిన వరంతో, విశ్వకర్మకు ఎంతో ప్రియమైనవాడు.