thumb|ఏకవింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ఏకవింశః సర్గః ॥౬-
ఈకైకవింశతి అధ్యాయాన్ని వినండి.
తతః సాగరవేలాయాం దర్భానాస్తీర్య రాఘవః। అఞ్జలిం ప్రాఙ్ముఖః కృత్వా ప్రతిశిశ్యే మహోదధేః
ఆ తర్వాత రాఘవుడు సముద్రతీరంలో దర్భ గడ్డి పరచి, తూర్పు దిశగా ముఖం పెట్టి, చేతులు జోడించి, మహాసముద్రానికి ముందు పడుకున్నాడు.
బాహుం భుజఙ్గభోగాభముపధాయారిసూదనః। జాతరూపమయైశ్చైవ భూషణైర్భూషితం పురా
శత్రువులను సంహరించే రాముడు, పాము వలె వంకరగా ఉన్న తన భుజాన్ని తలకింద పెట్టి, స్వర్ణాభరణాలతో అలంకరించబడి ఉన్నాడు.
మణికాఞ్చనకేయూరముక్తాప్రవరభూషణైః। భుజైః పరమనారీణామభిమృష్టమనేకధా
వజ్రాలు, బంగారు కంకణాలు, ముత్యాల గొలుసులతో అతని భుజాలు అలంకరించబడి, గొప్ప స్త్రీలు ఎన్నోసార్లు తాకినవిగా ఉన్నాయి.
చన్దనాగురుభిశ్చైవ పురస్తాదభిసేవితమ్। బాలసూర్యప్రకాశైశ్చ చన్దనైరుపశోభితమ్
ఆ భుజాలు ముందుగా చందనం, అగరు వంటి సుగంధ ద్రవ్యాలతో పూసి, ఉదయసూర్యుని కాంతిలా మెరిసే చందనంతో మరింత అందంగా కనిపించేవి.
శయనే చోత్తమాఙ్గేన సీతాయాః శోభితం పురా। తక్షకస్యేవ సమ్భోగం గఙ్గాజలనిషేవితమ్
అతని మంచంపై, ఒకప్పుడు సీతాదేవి తన శరీర సౌందర్యంతో మెరిసింది. అది తక్షకుని ఆనందాన్ని, గంగాజలంతో స్నానంచేసినట్లు అనిపించేది.
సంయుగే యుగసంకాశం శత్రూణాం శోకవర్ధనమ్। సుహృదాం నన్దనం దీర్ఘం సాగరాన్తవ్యపాశ్రయమ్
పోరులో యుగాంతంలా భయంకరంగా మారి, శత్రువులకు బాధను పెంచి, మిత్రులకు ఆనందాన్ని ఇచ్చే ఆ దీర్ఘమైన భుజం సముద్రతీరంలో విశ్రాంతి తీసుకుంది.
అస్యతా చ పునః సవ్యం జ్యాఘాతవిహతత్వచమ్। దక్షిణో దక్షిణం బాహుం మహాపరిఘసంనిభమ్
తన ఎడమ భుజం, విల్లుబాణాల తాడుతో ముద్ర పడినట్లుగా, కుడి భుజం పెద్ద ఇనుపదండంలా గాఢంగా కనిపించింది.
గోసహస్రప్రదాతారం హ్యుపధాయ భుజం మహత్। అద్య మే తరణం వాథ మరణం సాగరస్య వా
వెయ్యి గోవులను దానం చేసిన గొప్ప భుజాన్ని తలకింద పెట్టుకొని, 'ఈ రోజు నేను సముద్రాన్ని దాటి పోతాను లేదా మరణిస్తాను,' అని రాముడు అనుకున్నాడు.
ఇతి రామో ధృతిం కృత్వా మహాబాహుర్మహోదధిమ్। అధిశిష్యే చ విధివత్ ప్రయతో నియతో మునిః
అలా ధైర్యంగా ఉన్న మహాబాహువు రాముడు, మహాసముద్రానికి ముందు, నియమంగా, శ్రద్ధగా, మునిలా పడుకున్నాడు.
తస్య రామస్య సుప్తస్య కుశాస్తీర్ణే మహీతలే। నియమాదప్రమత్తస్య నిశాస్తిస్రోఽభిజగ్మతుః
రాముడు కుశ గడ్డి పరచిన భూమిపై జాగ్రత్తగా, నియమంగా నిద్రించగా, మూడు రాత్రులు గడిచిపోయాయి.
స త్రిరాత్రోషితస్తత్ర నయజ్ఞో ధర్మవత్సలః। ఉపాసత తదా రామః సాగరం సరితాం పతిమ్
అక్కడ ధర్మాన్ని ప్రేమించే రాముడు, మూడురాత్రులు ఉపవాస దీక్ష చేసి, నదుల అధిపతి అయిన సముద్రాన్ని ఆరాధించాడు.
న చ దర్శయతే రూపం మన్దో రామస్య సాగరః। ప్రయతేనాపి రామేణ యథార్హమభిపూజితః
రాముడు ఎంత శ్రద్ధగా పూజించినా, సముద్రుడు తన రూపాన్ని చూపించలేదు.
సముద్రస్య తతః క్రుద్ధో రామో రక్తాన్తలోచనః। సమీపస్థమువాచేదం లక్ష్మణం శుభలక్షణమ్
అప్పుడు రాముడు కోపంతో కన్నులు ఎర్రగా చేసి, పక్కన ఉన్న శుభలక్షణాల కలిగిన లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు.
అవలేపః సముద్రస్య న దర్శయతి యః స్వయమ్। ప్రశమశ్చ క్షమా చైవ ఆర్జవం ప్రియవాదితా
అహంకారం వల్ల సముద్రుడు తనంతట తానే రాడు. శాంతి, సహనం, నేరుగా మాట్లాడటం, మృదువుగా మాట్లాడటం—
అసామర్థ్యఫలా హ్యేతే నిర్గుణేషు సతాం గుణాః। ఆత్మప్రశంసినం దుష్టం ధృష్టం విపరిధావకమ్
ఈ మంచితన లక్షణాలు మంచి వారికి మాత్రమే ఫలిస్తాయి, దుష్టులకు కాదు. తనను తాను పొగిడే, చెడ్డవాడు, దురహంకారంతో ప్రవర్తించే వారికి ఇవి పనికిరావు.
సర్వత్రోత్సృష్టదణ్డం చ లోకః సత్కురుతే నరమ్। న సామ్నా శక్యతే కీర్తిర్న సామ్నా శక్యతే యశః
ప్రపంచం ఎక్కడైనా శిక్షను అమలు చేసే మనిషిని గౌరవిస్తుంది. కేవలం మృదువుగా మాట్లాడటం వల్ల కీర్తి లేదా యశస్సు లభించదు.
ప్రాప్తుం లక్ష్మణ లోకేఽస్మిఞ్జయో వా రణమూర్ధని। అద్య మద్బాణనిర్భగ్నైర్మకరైర్మకరాలయమ్
ఈ లోకంలో, లక్ష్మణా, యుద్ధంలో విజయాన్ని సాధించాలంటే మృదుత్వం సరిపోదు. ఈ రోజు నా బాణాలతో మకరాల నివాసమైన సముద్రాన్ని ధ్వంసం చేస్తాను.
నిరుద్ధతోయం సౌమిత్రే ప్లవద్భిః పశ్య సర్వతః। భోగినాం పశ్య భోగాని మయా భిన్నాని లక్ష్మణ
సౌమిత్రీ, చూడూ! ఎక్కడ చూసినా ఈ నీటిని ఎగిరే జంతువులు అడ్డగించాయి. లక్ష్మణా, నేను చంపిన పాముల శరీరాలను కూడా చూడు.
మహాభోగాని మత్స్యానాం కరిణాం చ కరానిహ। సశఙ్ఖశుక్తికాజాలం సమీనమకరం తథా
ఇక్కడ పెద్ద చేపల దేహాలు, ఏనుగుల దంతాలు, శంఖాలు, ముత్యపు గవ్వలు, ఇంకా色色ల చేపలు, మకరాలు కనిపిస్తున్నాయి.
అద్య యుద్ధేన మహతా సముద్రం పరిశోషయే। క్షమయా హి సమాయుక్తం మామయం మకరాలయః
ఈ రోజు గొప్ప యుద్ధంతో సముద్రాన్ని ఎండబెట్టేస్తాను. ఎందుకంటే ఈ మకరాల నివాసమైన సముద్రం నా సహనాన్ని బలహీనతగా భావించింది.
చాపమానయ సౌమిత్రే శరాంశ్చాశీవిషోపమాన్। సముద్రం శోషయిష్యామి పద్భ్యాం యాన్తు ప్లవంగమాః
సౌమిత్రీ, నా విల్లు, విషపాము వంటి బాణాలను తీసుకొచ్చి ఇవ్వు. నేను సముద్రాన్ని ఎండబెట్టేస్తాను. వానరులు కాలితో దాటి పోవచ్చు.
అద్యాక్షోభ్యమపి క్రుద్ధః క్షోభయిష్యామి సాగరమ్। వేలాసు కృతమర్యాదం సహస్రోర్మిసమాకులమ్
ఈ రోజు, సముద్రం ఎంత స్థిరంగా ఉన్నా, నా కోపంతో దాన్ని కలకలం చేస్తాను. దాని ఒడ్డు, వేలాది అలలతో నిండినది.
నిర్మర్యాదం కరిష్యామి సాయకైర్వరుణాలయమ్। మహార్ణవం క్షోభయిష్యే మహాదానవసంకులమ్
నా బాణాలతో వరుణుని నివాసమైన మహాసముద్రాన్ని నియమాలు లేకుండా చేస్తాను. గొప్ప దానవులతో నిండిన ఆ సముద్రాన్ని కలిపేస్తాను.
ఏవముక్త్వా ధనుష్పాణిః క్రోధవిస్ఫారితేక్షణః। బభూవ రామో దుర్ధర్షో యుగాన్తాగ్నిరివ జ్వలన్
ఇలా చెప్పి, విల్లు చేత పట్టుకొని, కోపంతో కళ్లలో అగ్ని మెరుపులతో రాముడు, కాలాంతకాలంలో మండే అగ్నిలా అప్రతిహతుడయ్యాడు.
సమ్పీడ్య చ ధనుర్ఘోరం కమ్పయిత్వా శరైర్జగత్। ముమోచ విశిఖానుగ్రాన్ వజ్రానివ శతక్రతుః
ఆయన భయంకరమైన విల్లు బిగించి, బాణాలతో లోకాన్ని కంపింపజేసి, ఇంద్రుడు వజ్రాయుధాన్ని విసిరినట్టు ఉగ్రబాణాలను వదిలాడు.
తే జ్వలన్తో మహావేగాస్తేజసా సాయకోత్తమాః। ప్రవిశన్తి సముద్రస్య జలం విత్రస్తపన్నగమ్
ఆ blazing, వేగంగా దూసుకెళ్లిన బాణాలు సముద్రపు నీటిలోకి ప్రవేశించి, లోపల ఉన్న పాములను భయపెట్టాయి.
తోయవేగః సముద్రస్య సమీనమకరో మహాన్। స బభూవ మహాఘోరః సమారుతరవస్తథా
పెద్ద చేపలు, మకరాలతో నిండిన సముద్రం, గాలి శబ్దంతో గర్జిస్తూ, భయంకరంగా అలలు ఎగిసిపడింది.
మహోర్మిమాలావితతః శఙ్ఖశుక్తిసమావృతః। సధూమః పరివృత్తోర్మిః సహసాసీన్మహోదధిః
పెద్ద అలల వరుసలు, శంఖాలు, పొగతో కూడిన తిరుగుతున్న అలలతో ఆ మహాసముద్రం ఒక్కసారిగా కలకలమైంది.
వ్యథితాః పన్నగాశ్చాసన్ దీప్తాస్యా దీప్తలోచనాః। దానవాశ్చ మహావీర్యాః పాతాలతలవాసినః
దహనమైన నోళ్ళు, మెరుస్తున్న కళ్ళు గల పాములు, అలాగే పాతాళంలో నివసించే మహా బలవంతులు అయిన దానవులు కూడా కలవరపడ్డారు.