న మోక్ష్యసే రావణ రాఘవస్య సురైః సహేన్ద్రైరపి మూఢ గుప్తః। అన్తర్హితః సూర్యపథం గతోఽపి తథైవ పాతాలమనుప్రవిష్టః। గిరీశపాదామ్బుజసంగతో వా హతోఽసి రామేణ సహానుజస్త్వమ్
రావణా, రాఘవుని నుండి దేవతలు, ఇంద్రుడు కూడా నిన్ను కాపాడలేరు. నీవు దాగిపోతే, సూర్యుని మార్గానికెళ్లినా, పాతాళంలోకి వెళ్ళినా, శివుని పాదాలకు చేరినా, నీవు నీ తమ్ముడితో కలిసి రామచంద్రునిచేత చంపబడతావు.
తస్య తే త్రిషు లోకేషు న పిశాచం న రాక్షసమ్। త్రాతారం నానుపశ్యామి న గన్ధర్వం న చాసురమ్
ఈ మూడూ లోకాలలో నిన్ను రక్షించగల పిశాచుడు, రాక్షసుడు, గంధర్వుడు, అసురుడు ఎవ్వరూ లేరు.
అవధీస్త్వం జరావృద్ధం గృధ్రరాజం జటాయుషమ్। కిం ను తే రామసాంనిధ్యే సకాశే లక్ష్మణస్య చ। హృతా సీతా విశాలాక్షీ యాం త్వం గృహ్య న బుధ్యసే
నీవు వృద్ధుడైన గృధ్రరాజు జటాయువును చంపావు. ఇప్పుడు రాముడు, లక్ష్మణుడు ఎదుట ఉన్నప్పుడు నీవు ఏమి చేయగలవు? విశాలవక్షసు సీతను అపహరించావు, అయినా ఆమె ఎవరో నీవు గ్రహించలేదు.
మహాబలం మహాత్మానం దురాధర్షం సురైరపి। న బుధ్యసే రఘుశ్రేష్ఠం యస్తే ప్రాణాన్ హరిష్యతి
దేవతలకైనా దుర్జయుడైన, మహాబలుడు, మహాత్ముడు, రఘువంశశ్రేష్ఠుడు నీ ప్రాణాలను తీస్తాడని నీవు తెలుసుకోలేదు.
తతోఽబ్రవీద్ వాలిసుతోఽప్యఙ్గదో హరిసత్తమః। నాయం దూతో మహారాజ చారకః ప్రతిభాతి మే
అప్పుడే వాలిపుత్రుడు, వానరులలో శ్రేష్ఠుడు అయిన అంగదుడు ఇలా అన్నాడు: 'మహారాజా, ఇతడు నాకు దూతగా, గూఢచారిగా అనిపించడం లేదు.'
తులితం హి బలం సర్వమనేన తవ తిష్ఠతా। గృహ్యతాం మాగమల్లఙ్కామేతద్ధి మమ రోచతే
ఇతడు ఇక్కడ నిలబడి నీ బలాన్ని పూర్తిగా కొలిచాడు. మహాబలుడా, ఇతడిని పట్టుకోవడం నాకు ఇష్టం.
తతో రాజ్ఞా సమాదిష్టాః సముత్పత్య వలీముఖాః। జగృహుశ్చ బబన్ధుశ్చ విలపన్తమనాథవత్
రాజు ఆజ్ఞతో వలిప్రధానులు ఎగిరి వచ్చి, అతడిని పట్టుకుని, బంధించారు. అతడు దుఃఖంతో, దిక్కులేని వాడిలా విలపించాడు.
శుకస్తు వానరైశ్చణ్డైస్తత్ర తైః సమ్ప్రపీడితః। వ్యాచుక్రోశ మహాత్మానం రామం దశరథాత్మజమ్। లుప్యేతే మే బలాత్ పక్షౌ భిద్యేతే మే తథాక్షిణీ
ఆ క్షణంలో ఆ క్రూరమైన వానరులు శుకుని బాధించారు. దశరథుని కుమారుడైన రాముని పిలిచాడు: 'నా రెక్కలు బలవంతంగా లాగుతున్నారు, నా కళ్ళను కూడా గాయపరుస్తున్నారు.'
యాం చ రాత్రిం మరిష్యామి జాయే రాత్రిం చ యామహమ్। ఏతస్మిన్నన్తరే కాలే యన్మయా హ్యశుభం కృతమ్। సర్వం తదుపపద్యేథా జహ్యాం చేద్ యది జీవితమ్
నేను మరణించే రాత్రి, నేను పుట్టిన రాత్రి, ఈ మధ్యకాలంలో నేను చేసిన పాపం అన్నీ నాపై పడాలి. నా ప్రాణం పోతే అది సమంజసమే.
నాఘాతయత్ తదా రామః శ్రుత్వా తత్పరిదేవితమ్। వానరానబ్రవీద్ రామో ముచ్యతాం దూత ఆగతః
ఆ విలాపాన్ని విని, రాముడు అతనిని కొట్టమని చెప్పలేదు. వానరులకు, 'వచ్చిన దూతను విడిచిపెట్టండి' అని అన్నాడు.
thumb|ఏకవింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ఏకవింశః సర్గః ॥౬-
ఈకైకవింశతి అధ్యాయాన్ని వినండి.
తతః సాగరవేలాయాం దర్భానాస్తీర్య రాఘవః। అఞ్జలిం ప్రాఙ్ముఖః కృత్వా ప్రతిశిశ్యే మహోదధేః
ఆ తర్వాత రాఘవుడు సముద్రతీరంలో దర్భ గడ్డి పరచి, తూర్పు దిశగా ముఖం పెట్టి, చేతులు జోడించి, మహాసముద్రానికి ముందు పడుకున్నాడు.
బాహుం భుజఙ్గభోగాభముపధాయారిసూదనః। జాతరూపమయైశ్చైవ భూషణైర్భూషితం పురా
శత్రువులను సంహరించే రాముడు, పాము వలె వంకరగా ఉన్న తన భుజాన్ని తలకింద పెట్టి, స్వర్ణాభరణాలతో అలంకరించబడి ఉన్నాడు.
మణికాఞ్చనకేయూరముక్తాప్రవరభూషణైః। భుజైః పరమనారీణామభిమృష్టమనేకధా
వజ్రాలు, బంగారు కంకణాలు, ముత్యాల గొలుసులతో అతని భుజాలు అలంకరించబడి, గొప్ప స్త్రీలు ఎన్నోసార్లు తాకినవిగా ఉన్నాయి.
చన్దనాగురుభిశ్చైవ పురస్తాదభిసేవితమ్। బాలసూర్యప్రకాశైశ్చ చన్దనైరుపశోభితమ్
ఆ భుజాలు ముందుగా చందనం, అగరు వంటి సుగంధ ద్రవ్యాలతో పూసి, ఉదయసూర్యుని కాంతిలా మెరిసే చందనంతో మరింత అందంగా కనిపించేవి.
శయనే చోత్తమాఙ్గేన సీతాయాః శోభితం పురా। తక్షకస్యేవ సమ్భోగం గఙ్గాజలనిషేవితమ్
అతని మంచంపై, ఒకప్పుడు సీతాదేవి తన శరీర సౌందర్యంతో మెరిసింది. అది తక్షకుని ఆనందాన్ని, గంగాజలంతో స్నానంచేసినట్లు అనిపించేది.
సంయుగే యుగసంకాశం శత్రూణాం శోకవర్ధనమ్। సుహృదాం నన్దనం దీర్ఘం సాగరాన్తవ్యపాశ్రయమ్
పోరులో యుగాంతంలా భయంకరంగా మారి, శత్రువులకు బాధను పెంచి, మిత్రులకు ఆనందాన్ని ఇచ్చే ఆ దీర్ఘమైన భుజం సముద్రతీరంలో విశ్రాంతి తీసుకుంది.
అస్యతా చ పునః సవ్యం జ్యాఘాతవిహతత్వచమ్। దక్షిణో దక్షిణం బాహుం మహాపరిఘసంనిభమ్
తన ఎడమ భుజం, విల్లుబాణాల తాడుతో ముద్ర పడినట్లుగా, కుడి భుజం పెద్ద ఇనుపదండంలా గాఢంగా కనిపించింది.
గోసహస్రప్రదాతారం హ్యుపధాయ భుజం మహత్। అద్య మే తరణం వాథ మరణం సాగరస్య వా
వెయ్యి గోవులను దానం చేసిన గొప్ప భుజాన్ని తలకింద పెట్టుకొని, 'ఈ రోజు నేను సముద్రాన్ని దాటి పోతాను లేదా మరణిస్తాను,' అని రాముడు అనుకున్నాడు.
ఇతి రామో ధృతిం కృత్వా మహాబాహుర్మహోదధిమ్। అధిశిష్యే చ విధివత్ ప్రయతో నియతో మునిః
అలా ధైర్యంగా ఉన్న మహాబాహువు రాముడు, మహాసముద్రానికి ముందు, నియమంగా, శ్రద్ధగా, మునిలా పడుకున్నాడు.
తస్య రామస్య సుప్తస్య కుశాస్తీర్ణే మహీతలే। నియమాదప్రమత్తస్య నిశాస్తిస్రోఽభిజగ్మతుః
రాముడు కుశ గడ్డి పరచిన భూమిపై జాగ్రత్తగా, నియమంగా నిద్రించగా, మూడు రాత్రులు గడిచిపోయాయి.
స త్రిరాత్రోషితస్తత్ర నయజ్ఞో ధర్మవత్సలః। ఉపాసత తదా రామః సాగరం సరితాం పతిమ్
అక్కడ ధర్మాన్ని ప్రేమించే రాముడు, మూడురాత్రులు ఉపవాస దీక్ష చేసి, నదుల అధిపతి అయిన సముద్రాన్ని ఆరాధించాడు.
న చ దర్శయతే రూపం మన్దో రామస్య సాగరః। ప్రయతేనాపి రామేణ యథార్హమభిపూజితః
రాముడు ఎంత శ్రద్ధగా పూజించినా, సముద్రుడు తన రూపాన్ని చూపించలేదు.
సముద్రస్య తతః క్రుద్ధో రామో రక్తాన్తలోచనః। సమీపస్థమువాచేదం లక్ష్మణం శుభలక్షణమ్
అప్పుడు రాముడు కోపంతో కన్నులు ఎర్రగా చేసి, పక్కన ఉన్న శుభలక్షణాల కలిగిన లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు.
అవలేపః సముద్రస్య న దర్శయతి యః స్వయమ్। ప్రశమశ్చ క్షమా చైవ ఆర్జవం ప్రియవాదితా
అహంకారం వల్ల సముద్రుడు తనంతట తానే రాడు. శాంతి, సహనం, నేరుగా మాట్లాడటం, మృదువుగా మాట్లాడటం—
అసామర్థ్యఫలా హ్యేతే నిర్గుణేషు సతాం గుణాః। ఆత్మప్రశంసినం దుష్టం ధృష్టం విపరిధావకమ్
ఈ మంచితన లక్షణాలు మంచి వారికి మాత్రమే ఫలిస్తాయి, దుష్టులకు కాదు. తనను తాను పొగిడే, చెడ్డవాడు, దురహంకారంతో ప్రవర్తించే వారికి ఇవి పనికిరావు.
సర్వత్రోత్సృష్టదణ్డం చ లోకః సత్కురుతే నరమ్। న సామ్నా శక్యతే కీర్తిర్న సామ్నా శక్యతే యశః
ప్రపంచం ఎక్కడైనా శిక్షను అమలు చేసే మనిషిని గౌరవిస్తుంది. కేవలం మృదువుగా మాట్లాడటం వల్ల కీర్తి లేదా యశస్సు లభించదు.
ప్రాప్తుం లక్ష్మణ లోకేఽస్మిఞ్జయో వా రణమూర్ధని। అద్య మద్బాణనిర్భగ్నైర్మకరైర్మకరాలయమ్
ఈ లోకంలో, లక్ష్మణా, యుద్ధంలో విజయాన్ని సాధించాలంటే మృదుత్వం సరిపోదు. ఈ రోజు నా బాణాలతో మకరాల నివాసమైన సముద్రాన్ని ధ్వంసం చేస్తాను.
నిరుద్ధతోయం సౌమిత్రే ప్లవద్భిః పశ్య సర్వతః। భోగినాం పశ్య భోగాని మయా భిన్నాని లక్ష్మణ
సౌమిత్రీ, చూడూ! ఎక్కడ చూసినా ఈ నీటిని ఎగిరే జంతువులు అడ్డగించాయి. లక్ష్మణా, నేను చంపిన పాముల శరీరాలను కూడా చూడు.
మహాభోగాని మత్స్యానాం కరిణాం చ కరానిహ। సశఙ్ఖశుక్తికాజాలం సమీనమకరం తథా
ఇక్కడ పెద్ద చేపల దేహాలు, ఏనుగుల దంతాలు, శంఖాలు, ముత్యపు గవ్వలు, ఇంకా色色ల చేపలు, మకరాలు కనిపిస్తున్నాయి.