రామస్య తు వచః శ్రుత్వా సుగ్రీవః ప్లవగేశ్వరః। ప్రత్యభాషత కాకుత్స్థం సౌహార్దేనాభిపూరితః
రాముని మాటలు విని, వానరుల అధిపతి సుగ్రీవుడు, కాకుత్స్థుడిని స్నేహభావంతో సమాధానమిచ్చాడు.
కిమత్ర చిత్రం ధర్మజ్ఞ లోకనాథశిఖామణే। యత్ త్వమార్యం ప్రభాషేథాః సత్త్వవాన్ సత్పథే స్థితః
ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా, లోకనాధులలో మణిగా ఉన్నవాడా, నీవు మంచి మార్గంలో నిలిచి, మాన్యంగా మాట్లాడడంలో ఏమి ఆశ్చర్యం ఉంది?
మమ చాప్యన్తరాత్మాయం శుద్ధం వేత్తి విభీషణమ్। అనుమానాచ్చ భావాచ్చ సర్వతః సుపరీక్షితః
నా హృదయం కూడా విభీషణుడు శుద్ధుడని తెలుసు. అతని ప్రవర్తనను, సూచనలను అన్ని విధాలా పరిశీలించాను.
తస్మాత్ క్షిప్రం సహాస్మాభిస్తుల్యో భవతు రాఘవ। విభీషణో మహాప్రాజ్ఞః సఖిత్వం చాభ్యుపైతు నః
కాబట్టి, రాఘవా, మహాపండితుడైన విభీషణుడు మనతో సమానంగా త్వరగా చేరాలి. అతను మన స్నేహాన్ని అంగీకరించాలి.
తతస్తు సుగ్రీవవచో నిశమ్య త- ద్ధరీశ్వరేణాభిహితం నరేశ్వరః। విభీషణేనాశు జగామ సంగమం పతత్త్రిరాజేన యథా పురందరః
అప్పుడు వానరుల అధిపతి సుగ్రీవుడు చెప్పిన మాటలు విని, నరులలో అధిపతి వాడు, పక్షిరాజు వద్దకు ఇంద్రుడు వెళ్లినట్లుగా, వెంటనే విభీషణుడిని కలిసేందుకు వెళ్లాడు.
thumb|ఏకోనవింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ఏకోనవింశః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో పదొనవ సర్గను వినండి.
రాఘవేణాభయే దత్తే సంనతో రావణానుజః। విభీషణో మహాప్రాజ్ఞో భూమిం సమవలోకయత్
రాఘవుడు భయమేమీ లేదని చెప్పిన తర్వాత, రావణుని తమ్ముడు, మహాపండితుడైన విభీషణుడు భూమిని చూస్తూ నమస్కరించాడు.
ఖాత్ పపాతావనిం హృష్టో భక్తైరనుచరైః సహ। స తు రామస్య ధర్మాత్మా నిపపాత విభీషణః
ఆనందంతో, భక్తులతో కూడి ఆకాశం నుంచి భూమిపైకి దిగాడు. ఆ ధర్మాత్ముడు విభీషణుడు రాముని పాదాలకు నమస్కరించాడు.
పాదయోర్నిపపాతాథ చతుర్భిః సహ రాక్షసైః। అబ్రవీచ్చ తదా వాక్యం రామం ప్రతి విభీషణః
విభీషణుడు నలుగురు రాక్షసులతో కలిసి రాముని పాదాల వద్ద సాగిలపడి, అప్పుడు రామునితో ఇలా అన్నాడు.
ధర్మయుక్తం చ యుక్తం చ సామ్ప్రతం సమ్ప్రహర్షణమ్। అనుజో రావణస్యాహం తేన చాస్మ్యవమానితః
ఇప్పుడున్న ఆనందం న్యాయమైనదే. నేను రావణుని తమ్ముడిని, అందుకే అతని చేత అవమానాన్ని అనుభవించాను.
భవన్తం సర్వభూతానాం శరణ్యం శరణం గతః। పరిత్యక్తా మయా లఙ్కా మిత్రాణి చ ధనాని చ
ప్రభూ, మీరు అందరికీ ఆశ్రయం. నేను లంకను, స్నేహితులను, ధనాన్ని వదిలి, మీ చెంతకు వచ్చాను.
భవద్గతం హి మే రాజ్యం జీవితం చ సుఖాని చ। తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా రామో వచనమబ్రవీత్
నా రాజ్యం, ప్రాణం, సుఖాలన్నీ ఇప్పుడు మీ మీదే ఆధారపడి ఉన్నాయి. విభీషణుడు ఇలా చెప్పిన మాటలు విని రాముడు ఇలా అన్నాడు.
వచసా సాన్త్వయిత్వైనం లోచనాభ్యాం పిబన్నివ। ఆఖ్యాహి మమ తత్త్వేన రాక్షసానాం బలాబలమ్
రాముడు అతన్ని మృదువుగా పరామర్శిస్తూ, కళ్లతో ప్రేమగా చూస్తూ, 'రాక్షసుల బలాబలాలను నిజంగా నాకు చెప్పు' అని అడిగాడు.
ఏవముక్తం తదా రక్షో రామేణాక్లిష్టకర్మణా। రావణస్య బలం సర్వమాఖ్యాతుముపచక్రమే
అపరాధం లేని కార్యాలు చేసే రాముడు ఇలా అడిగినప్పుడు, ఆ రాక్షసుడు రావణుని బలాన్ని వివరించటం ప్రారంభించాడు.
అవధ్యః సర్వభూతానాం గన్ధర్వోరగపక్షిణామ్। రాజపుత్ర దశగ్రీవో వరదానాత్ స్వయమ్భువః
రాజకుమార! స్వయంభువు ఇచ్చిన వరం వల్ల, దశముఖుడైన రావణుడు ఏ జీవుల చేతైనా, గంధర్వులు, నాగులు, పక్షుల చేతైనా చంపబడడు.
రావణానన్తరో భ్రాతా మమ జ్యేష్ఠశ్చ వీర్యవాన్। కుమ్భకర్ణో మహాతేజాః శక్రప్రతిబలో యుధి
రావణుని తర్వాత నా పెద్ద అన్నయ్య కుంభకర్ణుడు. అతడు మహాబలశాలి, మహాతేజస్వి, యుద్ధంలో ఇంద్రునితో సమానం.
రామ సేనాపతిస్తస్య ప్రహస్తో యది తే శ్రుతః। కైలాసే యేన సమరే మణిభద్రః పరాజితః
రామా! అతని సేనాధిపతి ప్రహస్తుడు. కైలాసపర్వతంపై యుద్ధంలో మణిభద్రుడిని ఓడించినవాడని వినివుంటావు.
బద్ధగోధాఙ్గులిత్రాణస్త్వవధ్యకవచో యుధి। ధనురాదాయ యస్తిష్ఠన్నదృశ్యో భవతీన్ద్రజిత్
బలమైన కవచం ధరించి, చేతులకు గోధా పట్టుకుని, ధనుస్సుతో నిలబడినప్పుడు ఇంద్రజిత్ కనబడడు, చంపలేడు కూడా.
సంగ్రామే సుమహద్వ్యూహే తర్పయిత్వా హుతాశనమ్। అన్తర్ధానగతః శ్రీమానిన్ద్రజిద్ధన్తి రాఘవ
పెద్ద యుద్ధంలో హోమం చేసి, అంతర్ధానం అయిన అనంతరం, మహిమాన్వితుడైన ఇంద్రజిత్ శత్రువులను సంహరిస్తాడు, రాఘవా!
మహోదరమహాపార్శ్వౌ రాక్షసశ్చాప్యకమ్పనః। అనీకపాస్తు తస్యైతే లోకపాలసమా యుధి
మహోదరుడు, మహాపర్ష్వుడు, ఇంకా రాక్షసుడైన అకంపనుడు — వీరంతా రావణుని సేనాధిపతులు. యుద్ధంలో లోకపాలులతో సమానులు.
దశకోటిసహస్రాణి రక్షసాం కామరూపిణామ్। మాంసశోణితభక్ష్యాణాం లఙ్కాపురనివాసినామ్
లంక నగరంలో వాసం చేసే, రూపాన్ని మార్చుకునే లక్షల కోట్లు రాక్షసులు ఉన్నారు. వారు మాంసం, రక్తం తింటారు.
స తైస్తు సహితో రాజా లోకపాలానయోధయత్। సహ దేవైస్తు తే భగ్నా రావణేన దురాత్మనా
ఈ సైన్యంతో కలిసి రావణుడు లోకపాలులతో యుద్ధం చేశాడు. దేవతలతో పాటు వారు రావణుని చేతిలో ఓడిపోయారు.
విభీషణస్య తు వచస్తచ్ఛ్రుత్వా రఘుసత్తమః। అన్వీక్ష్య మనసా సర్వమిదం వచనమబ్రవీత్
విభీషణుడు చెప్పిన మాటలు విని, రఘువంశశ్రేష్ఠుడు రాముడు, అన్నీ మనసులో ఆలోచించి, ఇలా అన్నాడు.
యాని కర్మాపదానాని రావణస్య విభీషణ। ఆఖ్యాతాని చ తత్త్వేన హ్యవగచ్ఛామి తాన్యహమ్
విభీషణా! రావణుడు చేసిన దుష్కార్యాలు నువ్వు వివరంగా చెప్పినవన్నీ నాకు బాగా అర్థమయ్యాయి.
రసాతలం వా ప్రవిశేత్ పాతాలం వాపి రావణః। పితామహసకాశం వా న మే జీవన్ విమోక్ష్యతే
రావణుడు రసాతలంలోనైనా, పాతాళంలోనైనా, లేక బ్రహ్మదేవుడి వద్దకైనా పోయినా, నా చేతిలో ప్రాణాలతో తప్పించుకోలేడు.
అహత్వా రావణం సంఖ్యే సపుత్రజనబాన్ధవమ్। అయోధ్యాం న ప్రవేక్ష్యామి త్రిభిస్తైర్భ్రాతృభిః శపే
యుద్ధంలో రావణుని, అతని కుమారులను, బంధువులను చంపకుండానే నేను అయోధ్యలోకి అడుగు పెట్టను. ఈ ముగ్గురు అన్నదమ్ముల పేరుతో ప్రమాణం చేస్తున్నాను.
శ్రుత్వా తు వచనం తస్య రామస్యాక్లిష్టకర్మణః। శిరసాఽఽవన్ద్య ధర్మాత్మా వక్తుమేవం ప్రచక్రమే
రాముని నిష్కళంకమైన మాటలు విని, ధర్మాన్ని పాటించే వాడు తలవంచి నమస్కరించి, మాట్లాడడం ప్రారంభించాడు.
రాక్షసానాం వధే సాహ్యం లఙ్కాయాశ్చ ప్రధర్షణే। కరిష్యామి యథాప్రాణం ప్రవేక్ష్యామి చ వాహినీమ్
రాక్షసులను సంహరించడంలో, లంకను జయించడంలో నా శక్తి మేరకు సహాయం చేస్తాను. నేను సైన్యంలో చేరుతాను కూడా.
ఇతి బ్రువాణం రామస్తు పరిష్వజ్య విభీషణమ్। అబ్రవీల్లక్ష్మణం ప్రీతః సముద్రాజ్జలమానయ
అతడు ఇలా చెప్పగా, రాముడు విభీషణుని ఆలింగనం చేసి, ఆనందంతో లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు: "సముద్రం నుండి నీళ్లు తీసుకొమ్ము."
తేన చేమం మహాప్రాజ్ఞమభిషిఞ్చ విభీషణమ్। రాజానం రక్షసాం క్షిప్రం ప్రసన్నే మయి మానద
ఆ నీళ్లతో, ఓ గౌరవాన్ని ఇచ్చేవాడా, నా అనుగ్రహంతో ఈ జ్ఞానవంతుడైన విభీషణుని రాక్షసుల రాజుగా త్వరగా అభిషేకించు.