స హి తం ప్రతిజగ్రాహ భార్యాహర్తారమాగతమ్। కపోతో వానరశ్రేష్ఠ కిం పునర్మద్విధో జనః
ఒకప్పుడు ఒక పావురం తన భార్యను అపహరించినవాడిని కూడా ఆదరంగా స్వీకరించింది, వానరులలో శ్రేష్ఠుడా! అలాంటప్పుడు, నా వంటి మనిషి ఎలా ఉండాలి చెప్పు.
ఋషేః కణ్వస్య పుత్రోణ కణ్డునా పరమర్షిణా। శృణు గాథా పురా గీతా ధర్మిష్ఠా సత్యవాదినా
ఋషి కన్వుని కుమారుడు, గొప్ప ముని అయిన కండుడు ధర్మపరుడు, సత్యవాది. అతను పాడిన పాత గీతలను విను.
బద్ధాఞ్జలిపుటం దీనం యాచన్తం శరణాగతమ్। న హన్యాదానృశంస్యార్థమపి శత్రుం పరంతప
బాధతో చేతులు జోడించి ఆశ్రయం కోరిన శత్రువును, కనికరంతోనైనా, ఓ శత్రువులను భయపెట్టేవాడా, చంపకూడదు.
ఆర్తో వా యది వా దృప్తః పరేషాం శరణం గతః। అరిః ప్రాణాన్ పరిత్యజ్య రక్షితవ్యః కృతాత్మనా
బాధపడుతున్నా, గర్వంతో ఉన్నా, ఎవరికైనా ఆశ్రయం కోరిన శత్రువును, ఆత్మనిగ్రహం ఉన్నవాడు తన ప్రాణాలను కూడా త్యాగం చేసి కాపాడాలి.
స చేద్ భయాద్ వా మోహాద్ వా కామాద్ వాపి న రక్షతి। స్వయా శక్త్యా యథాన్యాయం తత్ పాపం లోకగర్హితమ్
భయంతోనైనా, మోహంతోనైనా, కోరికతోనైనా, తన శక్తితో న్యాయంగా రక్షించకపోతే, అది పాపం, లోకంలో నిందించబడే పని.
వినష్టః పశ్యతస్తస్య రక్షిణః శరణం గతః। ఆనాయ సుకృతం తస్య సర్వం గచ్ఛేదరక్షితః
రక్షకుని కళ్లముందే ఆశ్రయం కోరినవాడు నశిస్తే, రక్షించని వాడికి చేసిన అన్ని పుణ్యాలు వృథా అవుతాయి.
ఏవం దోషో మహానత్ర ప్రపన్నానామరక్షణే। అస్వర్గ్యం చాయశస్యం చ బలవీర్యవినాశనమ్
అలా, ఆశ్రయం కోరినవారిని రక్షించకపోవడం చాలా పెద్ద తప్పు. అది స్వర్గాన్ని కోల్పోవడం, కీర్తిని పోగొట్టుకోవడం, బలాన్ని, పరాక్రమాన్ని నాశనం చేసుకోవడం కలిగిస్తుంది.
కరిష్యామి యథార్థం తు కణ్డోర్వచనముత్తమమ్। ధర్మిష్ఠం చ యశస్యం చ స్వర్గ్యం స్యాత్ తు ఫలోదయే
కండుడు చెప్పిన ఉత్తమమైన మాటలను నేను ఆచరిస్తాను. అవి ధర్మమయమైనవి, కీర్తిని తెచ్చేవి, ఫలితంగా స్వర్గాన్ని అందించేవి.
సకృదేవ ప్రపన్నాయ తవాస్మీతి చ యాచతే। అభయం సర్వభూతేభ్యో దదామ్యేతద్ వ్రతం మమ
ఒకవేళ ఎవరైనా ఒక్కసారి 'నేను నీవాడిని' అని ఆశ్రయం కోరితే, అన్ని జీవుల నుండి భయాన్ని తొలగిస్తాను. ఇదే నా వ్రతం.
ఆనయైనం హరిశ్రేష్ఠ దత్తమస్యాభయం మయా। విభీషణో వా సుగ్రీవ యది వా రావణః స్వయమ్
వానరులలో శ్రేష్ఠుడా, అతన్ని ఇక్కడికి తీసుకురా. నేను అతనికి భయమేమీ ఉండదని చెప్పాను. విభీషణుడైనా, లేక రావణుడే అయినా సరే, సుగ్రీవా!
రామస్య తు వచః శ్రుత్వా సుగ్రీవః ప్లవగేశ్వరః। ప్రత్యభాషత కాకుత్స్థం సౌహార్దేనాభిపూరితః
రాముని మాటలు విని, వానరుల అధిపతి సుగ్రీవుడు, కాకుత్స్థుడిని స్నేహభావంతో సమాధానమిచ్చాడు.
కిమత్ర చిత్రం ధర్మజ్ఞ లోకనాథశిఖామణే। యత్ త్వమార్యం ప్రభాషేథాః సత్త్వవాన్ సత్పథే స్థితః
ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా, లోకనాధులలో మణిగా ఉన్నవాడా, నీవు మంచి మార్గంలో నిలిచి, మాన్యంగా మాట్లాడడంలో ఏమి ఆశ్చర్యం ఉంది?
మమ చాప్యన్తరాత్మాయం శుద్ధం వేత్తి విభీషణమ్। అనుమానాచ్చ భావాచ్చ సర్వతః సుపరీక్షితః
నా హృదయం కూడా విభీషణుడు శుద్ధుడని తెలుసు. అతని ప్రవర్తనను, సూచనలను అన్ని విధాలా పరిశీలించాను.
తస్మాత్ క్షిప్రం సహాస్మాభిస్తుల్యో భవతు రాఘవ। విభీషణో మహాప్రాజ్ఞః సఖిత్వం చాభ్యుపైతు నః
కాబట్టి, రాఘవా, మహాపండితుడైన విభీషణుడు మనతో సమానంగా త్వరగా చేరాలి. అతను మన స్నేహాన్ని అంగీకరించాలి.
తతస్తు సుగ్రీవవచో నిశమ్య త- ద్ధరీశ్వరేణాభిహితం నరేశ్వరః। విభీషణేనాశు జగామ సంగమం పతత్త్రిరాజేన యథా పురందరః
అప్పుడు వానరుల అధిపతి సుగ్రీవుడు చెప్పిన మాటలు విని, నరులలో అధిపతి వాడు, పక్షిరాజు వద్దకు ఇంద్రుడు వెళ్లినట్లుగా, వెంటనే విభీషణుడిని కలిసేందుకు వెళ్లాడు.
thumb|ఏకోనవింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ఏకోనవింశః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో పదొనవ సర్గను వినండి.
రాఘవేణాభయే దత్తే సంనతో రావణానుజః। విభీషణో మహాప్రాజ్ఞో భూమిం సమవలోకయత్
రాఘవుడు భయమేమీ లేదని చెప్పిన తర్వాత, రావణుని తమ్ముడు, మహాపండితుడైన విభీషణుడు భూమిని చూస్తూ నమస్కరించాడు.
ఖాత్ పపాతావనిం హృష్టో భక్తైరనుచరైః సహ। స తు రామస్య ధర్మాత్మా నిపపాత విభీషణః
ఆనందంతో, భక్తులతో కూడి ఆకాశం నుంచి భూమిపైకి దిగాడు. ఆ ధర్మాత్ముడు విభీషణుడు రాముని పాదాలకు నమస్కరించాడు.
పాదయోర్నిపపాతాథ చతుర్భిః సహ రాక్షసైః। అబ్రవీచ్చ తదా వాక్యం రామం ప్రతి విభీషణః
విభీషణుడు నలుగురు రాక్షసులతో కలిసి రాముని పాదాల వద్ద సాగిలపడి, అప్పుడు రామునితో ఇలా అన్నాడు.
ధర్మయుక్తం చ యుక్తం చ సామ్ప్రతం సమ్ప్రహర్షణమ్। అనుజో రావణస్యాహం తేన చాస్మ్యవమానితః
ఇప్పుడున్న ఆనందం న్యాయమైనదే. నేను రావణుని తమ్ముడిని, అందుకే అతని చేత అవమానాన్ని అనుభవించాను.
భవన్తం సర్వభూతానాం శరణ్యం శరణం గతః। పరిత్యక్తా మయా లఙ్కా మిత్రాణి చ ధనాని చ
ప్రభూ, మీరు అందరికీ ఆశ్రయం. నేను లంకను, స్నేహితులను, ధనాన్ని వదిలి, మీ చెంతకు వచ్చాను.
భవద్గతం హి మే రాజ్యం జీవితం చ సుఖాని చ। తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా రామో వచనమబ్రవీత్
నా రాజ్యం, ప్రాణం, సుఖాలన్నీ ఇప్పుడు మీ మీదే ఆధారపడి ఉన్నాయి. విభీషణుడు ఇలా చెప్పిన మాటలు విని రాముడు ఇలా అన్నాడు.
వచసా సాన్త్వయిత్వైనం లోచనాభ్యాం పిబన్నివ। ఆఖ్యాహి మమ తత్త్వేన రాక్షసానాం బలాబలమ్
రాముడు అతన్ని మృదువుగా పరామర్శిస్తూ, కళ్లతో ప్రేమగా చూస్తూ, 'రాక్షసుల బలాబలాలను నిజంగా నాకు చెప్పు' అని అడిగాడు.
ఏవముక్తం తదా రక్షో రామేణాక్లిష్టకర్మణా। రావణస్య బలం సర్వమాఖ్యాతుముపచక్రమే
అపరాధం లేని కార్యాలు చేసే రాముడు ఇలా అడిగినప్పుడు, ఆ రాక్షసుడు రావణుని బలాన్ని వివరించటం ప్రారంభించాడు.
అవధ్యః సర్వభూతానాం గన్ధర్వోరగపక్షిణామ్। రాజపుత్ర దశగ్రీవో వరదానాత్ స్వయమ్భువః
రాజకుమార! స్వయంభువు ఇచ్చిన వరం వల్ల, దశముఖుడైన రావణుడు ఏ జీవుల చేతైనా, గంధర్వులు, నాగులు, పక్షుల చేతైనా చంపబడడు.
రావణానన్తరో భ్రాతా మమ జ్యేష్ఠశ్చ వీర్యవాన్। కుమ్భకర్ణో మహాతేజాః శక్రప్రతిబలో యుధి
రావణుని తర్వాత నా పెద్ద అన్నయ్య కుంభకర్ణుడు. అతడు మహాబలశాలి, మహాతేజస్వి, యుద్ధంలో ఇంద్రునితో సమానం.
రామ సేనాపతిస్తస్య ప్రహస్తో యది తే శ్రుతః। కైలాసే యేన సమరే మణిభద్రః పరాజితః
రామా! అతని సేనాధిపతి ప్రహస్తుడు. కైలాసపర్వతంపై యుద్ధంలో మణిభద్రుడిని ఓడించినవాడని వినివుంటావు.
బద్ధగోధాఙ్గులిత్రాణస్త్వవధ్యకవచో యుధి। ధనురాదాయ యస్తిష్ఠన్నదృశ్యో భవతీన్ద్రజిత్
బలమైన కవచం ధరించి, చేతులకు గోధా పట్టుకుని, ధనుస్సుతో నిలబడినప్పుడు ఇంద్రజిత్ కనబడడు, చంపలేడు కూడా.
సంగ్రామే సుమహద్వ్యూహే తర్పయిత్వా హుతాశనమ్। అన్తర్ధానగతః శ్రీమానిన్ద్రజిద్ధన్తి రాఘవ
పెద్ద యుద్ధంలో హోమం చేసి, అంతర్ధానం అయిన అనంతరం, మహిమాన్వితుడైన ఇంద్రజిత్ శత్రువులను సంహరిస్తాడు, రాఘవా!
మహోదరమహాపార్శ్వౌ రాక్షసశ్చాప్యకమ్పనః। అనీకపాస్తు తస్యైతే లోకపాలసమా యుధి
మహోదరుడు, మహాపర్ష్వుడు, ఇంకా రాక్షసుడైన అకంపనుడు — వీరంతా రావణుని సేనాధిపతులు. యుద్ధంలో లోకపాలులతో సమానులు.