సుగ్రీవస్త్వథ తద్వాక్యమాభాష్య చ విమృశ్య చ। తతః శుభతరం వాక్యమువాచ హరిపుఙ్గవః
అప్పుడు సుగ్రీవుడు ఆ మాటలు మాట్లాడి, ఆలోచించి, మరింత శుభమైన మాటను, వానరులలో శ్రేష్ఠుడై, చెప్పాడు.
స దుష్టో వాప్యదుష్టో వా కిమేష రజనీచరః। ఈదృశం వ్యసనం ప్రాప్తం భ్రాతరం యః పరిత్యజేత్
ఈ రాత్రివేళ సంచరించే వాడు మంచి వాడైనా, చెడు వాడైనా, ఇలాంటి కష్టంలో ఉన్న అన్నను ఎవరు వదిలిపెడతారు?
కో నామ స భవేత్ తస్య యమేష న పరిత్యజేత్। వానరాధిపతేర్వాక్యం శ్రుత్వా సర్వానుదీక్ష్య తు
వానరుల రాజు మాటలు విని, అందరూ ఆలోచించి, ఎవరు అతన్ని వదిలిపెట్టరని అనిపించదు.
ఈషదుత్స్మయమానస్తు లక్ష్మణం పుణ్యలక్షణమ్। ఇతి హోవాచ కాకుత్స్థో వాక్యం సత్యపరాక్రమః
అప్పుడా సత్యపరాక్రముడైన కౌసల్య కుమారుడు, స్వల్పంగా నవ్వుతూ, శుభలక్షణాలున్న లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు.
అనధీత్య చ శాస్త్రాణి వృద్ధాననుపసేవ్య చ। న శక్యమీదృశం వక్తుం యదువాచ హరీశ్వరః
శాస్త్రాలు చదవక, పెద్దలను సేవించక, వానరాధిపతి చెప్పినట్లు మాట్లాడటం ఎవరికీ సాధ్యం కాదు.
అస్తి సూక్ష్మతరం కించిద్ యథాత్ర ప్రతిభాతి మా। ప్రత్యక్షం లౌకికం చాపి వర్తతే సర్వరాజసు
ఇక్కడ నాకు ఏదో సూక్ష్మమైన విషయం కనిపిస్తోంది; అలాగే, రాజులందరిలోనూ ప్రత్యక్షంగా లోకజ్ఞానం ఉంది.
అమిత్రాస్తత్కులీనాశ్చ ప్రాతిదేశ్యాశ్చ కీర్తితాః। వ్యసనేషు ప్రహర్తారస్తస్మాదయమిహాగతః
శత్రువులు, మంచి వంశస్థులు, పొరుగువారు అని చెప్పబడింది; కష్టసమయంలో వారు దాడి చేస్తారు. అందుకే ఇతడు ఇక్కడికి వచ్చాడు.
అపాపాస్తత్కులీనాశ్చ మానయన్తి స్వకాన్ హితాన్। ఏష ప్రాయో నరేన్ద్రాణాం శఙ్కనీయస్తు శోభనః
పాపం లేని మంచి వంశస్థులు తమ మిత్రులను గౌరవిస్తారు; ఇది రాజులలో సాధారణంగా కనిపించే స్వభావం. అయినా మంచివారిపట్ల కూడా జాగ్రత్తగా ఉండాలి.
యస్తు దోషస్త్వయా ప్రోక్తో హ్యాదానేఽరిబలస్య చ। తత్ర తే కీర్తయిష్యామి యథాశాస్త్రమిదం శృణు
నీవు శత్రువు బలాన్ని స్వీకరించడంలో తప్పు ఉందని చెప్పినది గురించి, నేను నీకు శాస్త్రానుసారం వివరంగా చెబుతాను, విను.
న వయం తత్కులీనాశ్చ రాజ్యకాఙ్క్షీ చ రాక్షసః। పణ్డితా హి భవిష్యన్తి తస్మాద్ గ్రాహ్యో విభీషణః
మేము అతని వంశానికి చెందలేదు, ఆ రాక్షసుడికి రాజ్యం కావాలన్న కోరిక లేదు; తెలివిగలవారు ఇది గ్రహిస్తారు. అందుకే విభీషణుడిని అంగీకరించాలి.
అవ్యగ్రాశ్చ ప్రహృష్టాశ్చ తే భవిష్యన్తి సంగతాః। ప్రణాదశ్చ మహానేషోఽన్యోన్యస్య భయమాగతమ్। ఇతి భేదం గమిష్యన్తి తస్మాద్ గ్రాహ్యో విభీషణః
వారు కలిసినప్పుడు నిర్బంధంగా, ఆనందంగా ఉంటారు; పెద్ద శబ్దం వినిపిస్తుంది, పరస్పర భయం కలుగుతుంది. అప్పుడు విభేదం ఏర్పడుతుంది. అందుకే విభీషణుడిని అంగీకరించాలి.
న సర్వే భ్రాతరస్తాత భవన్తి భరతోపమాః। మద్విధా వా పితుః పుత్రాః సుహృదో వా భవద్విధాః
ప్రియమైనవాడా, అన్నదమ్ములందరూ భరతుడిలా ఉండరు; తండ్రికి పిల్లలందరూ నన్నిలా ఉండరు; మిత్రులందరూ నీవిలా ఉండరు.
ఏవముక్తస్తు రామేణ సుగ్రీవః సహలక్ష్మణః। ఉత్థాయేదం మహాప్రాజ్ఞః ప్రణతో వాక్యమబ్రవీత్
ఇలా రాముడు చెప్పిన తర్వాత, సుగ్రీవుడు లక్ష్మణునితో కలిసి లేచి, ఆ మహాపండితుడు నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు.
రావణేన ప్రణిహితం తమవేహి నిశాచరమ్। తస్యాహం నిగ్రహం మన్యే క్షమం క్షమవతాం వర
ఈ రాత్రివేళ తిరిగే వాడిని రావణుడు పంపాడని తెలుసుకో. ఓ సహనశీలులలో శ్రేష్ఠుడా, అతడిని అదుపులో పెట్టడం సమంజసం అని నేను భావిస్తున్నాను.
రాక్షసో జిహ్మయా బుద్ధ్యా సందిష్టోఽయమిహాగతః। ప్రహర్తుం త్వయి విశ్వస్తే విశ్వస్తే మయి వానఘ
ఈ రాక్షసుడు మోసపూరితమైన ఆలోచనతో ఇక్కడికి వచ్చాడు. నీవు నమ్మినప్పుడు, నేను అప్రమత్తంగా లేని సమయంలో దాడి చేయడానికి యత్నిస్తున్నాడు, ఓ నిర్దోషుడా.
ఏవముక్త్వా రఘుశ్రేష్ఠం సుగ్రీవో వాహినీపతిః। వాక్యజ్ఞో వాక్యకుశలం తతో మౌనముపాగమత్
ఇలా రఘువంశశ్రేష్ఠుడైన రామునితో మాట్లాడిన సుగ్రీవుడు, మాటలో నిపుణుడు, ఆ తర్వాత మౌనంగా నిలిచిపోయాడు.
స సుగ్రీవస్య తద్ వాక్యం రామః శ్రుత్వా విమృశ్య చ। తతః శుభతరం వాక్యమువాచ హరిపుఙ్గవమ్
సుగ్రీవుడు చెప్పిన మాటలు రాముడు విని, ఆలోచించి, మరింత శుభకరమైన మాటను వానరులలో శ్రేష్ఠుడికి చెప్పాడు.
స దుష్టో వాప్యదుష్టో వా కిమేష రజనీచరః। సూక్ష్మమప్యహితం కర్తుం మమ శక్తః కథంచన
ఈ రాత్రివేళ తిరిగే వాడు చెడ్డవాడైనా, మంచివాడైనా, అతడు నాకు ఏదైనా హాని చేయగలడా?
పిశాచాన్ దానవాన్ యక్షాన్ పృథివ్యాం చైవ రాక్షసాన్। అఙ్గుల్యగ్రేణ తాన్ హన్యామిచ్ఛన్ హరిగణేశ్వర
ఓ వానరసేనాధిపతి, నేను కోరుకుంటే, పిశాచులు, దానవులు, యక్షులు, భూమిపై ఉన్న రాక్షసులను నా వేలి చివరతోనే సంహరించగలను.
శ్రూయతే హి కపోతేన శత్రుః శరణమాగతః। అర్చితశ్చ యథాన్యాయం స్వైశ్చ మాంసైర్నిమన్త్రితః
ఒక శత్రువు, కపోతుని ఆశ్రయానికి వచ్చి, ఆ కపోతుడు తన సంప్రదాయం ప్రకారం అతడిని గౌరవించి, తన మాంసంతో అతడిని ఆహ్వానించాడని వినిపిస్తుంది.
స హి తం ప్రతిజగ్రాహ భార్యాహర్తారమాగతమ్। కపోతో వానరశ్రేష్ఠ కిం పునర్మద్విధో జనః
ఒకప్పుడు ఒక పావురం తన భార్యను అపహరించినవాడిని కూడా ఆదరంగా స్వీకరించింది, వానరులలో శ్రేష్ఠుడా! అలాంటప్పుడు, నా వంటి మనిషి ఎలా ఉండాలి చెప్పు.
ఋషేః కణ్వస్య పుత్రోణ కణ్డునా పరమర్షిణా। శృణు గాథా పురా గీతా ధర్మిష్ఠా సత్యవాదినా
ఋషి కన్వుని కుమారుడు, గొప్ప ముని అయిన కండుడు ధర్మపరుడు, సత్యవాది. అతను పాడిన పాత గీతలను విను.
బద్ధాఞ్జలిపుటం దీనం యాచన్తం శరణాగతమ్। న హన్యాదానృశంస్యార్థమపి శత్రుం పరంతప
బాధతో చేతులు జోడించి ఆశ్రయం కోరిన శత్రువును, కనికరంతోనైనా, ఓ శత్రువులను భయపెట్టేవాడా, చంపకూడదు.
ఆర్తో వా యది వా దృప్తః పరేషాం శరణం గతః। అరిః ప్రాణాన్ పరిత్యజ్య రక్షితవ్యః కృతాత్మనా
బాధపడుతున్నా, గర్వంతో ఉన్నా, ఎవరికైనా ఆశ్రయం కోరిన శత్రువును, ఆత్మనిగ్రహం ఉన్నవాడు తన ప్రాణాలను కూడా త్యాగం చేసి కాపాడాలి.
స చేద్ భయాద్ వా మోహాద్ వా కామాద్ వాపి న రక్షతి। స్వయా శక్త్యా యథాన్యాయం తత్ పాపం లోకగర్హితమ్
భయంతోనైనా, మోహంతోనైనా, కోరికతోనైనా, తన శక్తితో న్యాయంగా రక్షించకపోతే, అది పాపం, లోకంలో నిందించబడే పని.
వినష్టః పశ్యతస్తస్య రక్షిణః శరణం గతః। ఆనాయ సుకృతం తస్య సర్వం గచ్ఛేదరక్షితః
రక్షకుని కళ్లముందే ఆశ్రయం కోరినవాడు నశిస్తే, రక్షించని వాడికి చేసిన అన్ని పుణ్యాలు వృథా అవుతాయి.
ఏవం దోషో మహానత్ర ప్రపన్నానామరక్షణే। అస్వర్గ్యం చాయశస్యం చ బలవీర్యవినాశనమ్
అలా, ఆశ్రయం కోరినవారిని రక్షించకపోవడం చాలా పెద్ద తప్పు. అది స్వర్గాన్ని కోల్పోవడం, కీర్తిని పోగొట్టుకోవడం, బలాన్ని, పరాక్రమాన్ని నాశనం చేసుకోవడం కలిగిస్తుంది.
కరిష్యామి యథార్థం తు కణ్డోర్వచనముత్తమమ్। ధర్మిష్ఠం చ యశస్యం చ స్వర్గ్యం స్యాత్ తు ఫలోదయే
కండుడు చెప్పిన ఉత్తమమైన మాటలను నేను ఆచరిస్తాను. అవి ధర్మమయమైనవి, కీర్తిని తెచ్చేవి, ఫలితంగా స్వర్గాన్ని అందించేవి.
సకృదేవ ప్రపన్నాయ తవాస్మీతి చ యాచతే। అభయం సర్వభూతేభ్యో దదామ్యేతద్ వ్రతం మమ
ఒకవేళ ఎవరైనా ఒక్కసారి 'నేను నీవాడిని' అని ఆశ్రయం కోరితే, అన్ని జీవుల నుండి భయాన్ని తొలగిస్తాను. ఇదే నా వ్రతం.
ఆనయైనం హరిశ్రేష్ఠ దత్తమస్యాభయం మయా। విభీషణో వా సుగ్రీవ యది వా రావణః స్వయమ్
వానరులలో శ్రేష్ఠుడా, అతన్ని ఇక్కడికి తీసుకురా. నేను అతనికి భయమేమీ ఉండదని చెప్పాను. విభీషణుడైనా, లేక రావణుడే అయినా సరే, సుగ్రీవా!