న వాదాన్నాపి సంఘర్షాన్నాధిక్యాన్న చ కామతః। వక్ష్యామి వచనం రాజన్ యథార్థం రామ గౌరవాత్
ఓ రాజా! వాదం కోసం, గొడవ కోసం, గొప్పదనంగా, లేక కోరికతో నేను మాట్లాడడం లేదు; రాముని గౌరవం కోసం నిజాన్ని చెబుతున్నాను.
అర్థానర్థనిమిత్తం హి యదుక్తం సచివైస్తవ। తత్ర దోషం ప్రపశ్యామి క్రియా నహ్యుపపద్యతే
లాభం, నష్టం కోసం మీ మంత్రులు చెప్పిన విషయాల్లో, నేను ఒక లోపం చూస్తున్నాను; ఆ చర్య తగినదిగా అనిపించడం లేదు.
ఋతే నియోగాత్ సామర్థ్యమవబోద్ధుం న శక్యతే। సహసా వినియోగోఽపి దోషవాన్ ప్రతిభాతి మే
సరైన ఆదేశం లేకుండా సామర్థ్యాన్ని తెలుసుకోవడం సాధ్యపడదు; తొందరపడి బాధ్యత ఇవ్వడం లోపంగా కనిపిస్తోంది.
చారప్రణిహితం యుక్తం యదుక్తం సచివైస్తవ। అర్థస్యాసమ్భవాత్ తత్ర కారణం నోపపద్యతే
మీ మంత్రులు గూఢచారులను నియమించాలన్నది సమంజసం; కానీ, ఆ ప్రయోజనం సాధ్యపడదని నాకు అనిపిస్తోంది, అందుకే ఆ కారణం సరిపోదు.
అదేశకాలే సమ్ప్రాప్త ఇత్యయం యద్ విభీషణః। వివక్షా తత్ర మేఽస్తీయం తాం నిబోధ యథామతి
విభీషణుడు అనుచితమైన చోటు, అనవసరమైన సమయంలో వచ్చాడని మీరు అనుకుంటున్నదానిపై నాకు ఒక ఆలోచన ఉంది. దయచేసి నేను చెప్పేది శ్రద్ధగా వినండి.
ఏష దేశశ్చ కాలశ్చ భవతీహ యథా తథా। పురుషాత్ పురుషం ప్రాప్య తథా దోషగుణావపి
ఈ చోటు, ఈ సమయం ఎలా ఉన్నా, మనుషులలో మనుషులకు తగినట్లు మంచి, చెడు లక్షణాలు ఉంటాయి.
దౌరాత్మ్యం రావణే దృష్ట్వా విక్రమం చ తథా త్వయి। యుక్తమాగమనం హ్యత్ర సదృశం తస్య బుద్ధితః
రావణుడి దుర్మార్గతను, మీ వీరత్వాన్ని చూసి, విభీషణుడు ఇక్కడికి రావడం అతని బుద్ధికి తగినదే.
అజ్ఞాతరూపైః పురుషైః స రాజన్ పృచ్ఛ్యతామితి। యదుక్తమత్ర మే ప్రేక్షా కాచిదస్తి సమీక్షితా
రాజా! అతడిని తెలియని మనుషులు ప్రశ్నించాలన్న మాటపై నేను బాగా ఆలోచించాను. దీనిపై నాకు ఒక అభిప్రాయం ఉంది.
పృచ్ఛ్యమానో విశఙ్కేత సహసా బుద్ధిమాన్ వచః। తత్ర మిత్రం ప్రదుష్యేత మిథ్యా పృష్టం సుఖాగతమ్
ఒక తెలివైనవాడిని అకస్మాత్తుగా ప్రశ్నిస్తే అతడు అనుమానం కలిగి, నిజంగా మంచి మనసుతో వచ్చిన స్నేహితుడిని కూడా అనవసరంగా ప్రశ్నిస్తే మనం దూరం చేసుకోవచ్చు.
అశక్యం సహసా రాజన్ భావో బోద్ధుం పరస్య వై। అన్తరేణ స్వరైర్భిన్నైర్నైపుణ్యం పశ్యతాం భృశమ్
రాజా! పరుల మనసు తక్షణమే తెలుసుకోవడం అసాధ్యం. వారి మాటల్లోని సూత్రమైన తేడాలను జాగ్రత్తగా గమనించాలి.
న త్వస్య బ్రువతో జాతు లక్ష్యతే దుష్టభావతా। ప్రసన్నం వదనం చాపి తస్మాన్మే నాస్తి సంశయః
అతడు మాట్లాడుతున్నప్పుడు ఎక్కడా చెడు భావం కనిపించదు. అతని ముఖం నిర్మలంగా, స్పష్టంగా ఉంది. అందుకే నాకు ఎలాంటి సందేహం లేదు.
అశఙ్కితమతిః స్వస్థో న శఠః పరిసర్పతి। న చాస్య దుష్టవాగస్తి తస్మాన్మే నాస్తి సంశయః
అతని మనసు నిర్మలంగా, అనుమానం లేకుండా ఉంది. అతడు మోసంగా ప్రవర్తించడు, చెడ్డ మాటలు మాట్లాడడు. అందుకే నాకు సందేహం లేదు.
దేశకాలోపపన్నం చ కార్యం కార్యవిదాం వర। సఫలం కురుతే క్షిప్రం ప్రయోగేణాభిసంహితమ్
ఏ పని అయినా సరైన చోటు, సరైన సమయంలో చేయబడితే, అది త్వరగా ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. నీవు కార్యవిదుల్లో శ్రేష్ఠుడవు.
ఉద్యోగం తవ సమ్ప్రేక్ష్య మిథ్యావృత్తం చ రావణమ్। వాలినం చ హతం శ్రుత్వా సుగ్రీవం చాభిషేచితమ్
నీ సన్నాహాలను గమనించి, రావణుడి మోసాన్ని చూసి, వాలి చనిపోయాడని విని, సుగ్రీవుడు రాజ్యాభిషేకం పొందాడని తెలుసుకుని—
రాజ్యం ప్రార్థయమానస్తు బుద్ధిపూర్వమిహాగతః। ఏతావత్ తు పురస్కృత్య యుజ్యతే తస్య సంగ్రహః
రాజ్యం ఆశిస్తూ, బుద్ధితో ఇక్కడికి వచ్చాడు. ఇవన్నీ పరిగణనలోకి తీసుకుంటే అతడిని అంగీకరించడం సమంజసం.
యథాశక్తి మయోక్తం తు రాక్షసస్యార్జవం ప్రతి। ప్రమాణం త్వం హి శేషస్య శ్రుత్వా బుద్ధిమతాం వర
రాక్షసుని నిజాయితీ గురించి నా శక్తికి తగ్గట్టు చెప్పాను. మిగిలిన విషయాల్లో నీవే నిర్ణయాధికారి, జ్ఞానవంతులలో శ్రేష్ఠుడవు.
thumb|ఏకోనవింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే అష్టాదశః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో పదహారవ సర్గను వినండి.
అథ రామః ప్రసన్నాత్మా శ్రుత్వా వాయుసుతస్య హ। ప్రత్యభాషత దుర్ధర్షః శ్రుతవానాత్మని స్థితమ్
ఆ సమయంలో రాముడు, వాయుపుత్రుడి మాటలు వినిపించి, మనస్సు ప్రశాంతంగా, ధైర్యంగా, తనలో స్థిరంగా ఉండి, సమాధానంగా మాట్లాడాడు.
మమాపి చ వివక్షాస్తి కాచిత్ ప్రతి విభీషణమ్। శ్రోతుమిచ్ఛామి తత్ సర్వం భవద్భిః శ్రేయసి స్థితైః
విభీషణుని గురించి నాకు కూడా ఒక మాట చెప్పాలనుంది. మీరు అందరూ శ్రేయస్సులో నిలిచినవారు, మీ అభిప్రాయాన్ని వినాలనుకుంటున్నాను.
మిత్రభావేన సమ్ప్రాప్తం న త్యజేయం కథంచన। దోషో యద్యపి తస్య స్యాత్ సతామేతదగర్హితమ్
స్నేహితుడిగా వచ్చినవాడిని ఎప్పుడూ వదిలిపెట్టకూడదు. అతనిలో ఏదైనా తప్పు ఉన్నా, మంచి మనుషులలో ఇది తప్పుగా పరిగణించబడదు.
సుగ్రీవస్త్వథ తద్వాక్యమాభాష్య చ విమృశ్య చ। తతః శుభతరం వాక్యమువాచ హరిపుఙ్గవః
అప్పుడు సుగ్రీవుడు ఆ మాటలు మాట్లాడి, ఆలోచించి, మరింత శుభమైన మాటను, వానరులలో శ్రేష్ఠుడై, చెప్పాడు.
స దుష్టో వాప్యదుష్టో వా కిమేష రజనీచరః। ఈదృశం వ్యసనం ప్రాప్తం భ్రాతరం యః పరిత్యజేత్
ఈ రాత్రివేళ సంచరించే వాడు మంచి వాడైనా, చెడు వాడైనా, ఇలాంటి కష్టంలో ఉన్న అన్నను ఎవరు వదిలిపెడతారు?
కో నామ స భవేత్ తస్య యమేష న పరిత్యజేత్। వానరాధిపతేర్వాక్యం శ్రుత్వా సర్వానుదీక్ష్య తు
వానరుల రాజు మాటలు విని, అందరూ ఆలోచించి, ఎవరు అతన్ని వదిలిపెట్టరని అనిపించదు.
ఈషదుత్స్మయమానస్తు లక్ష్మణం పుణ్యలక్షణమ్। ఇతి హోవాచ కాకుత్స్థో వాక్యం సత్యపరాక్రమః
అప్పుడా సత్యపరాక్రముడైన కౌసల్య కుమారుడు, స్వల్పంగా నవ్వుతూ, శుభలక్షణాలున్న లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు.
అనధీత్య చ శాస్త్రాణి వృద్ధాననుపసేవ్య చ। న శక్యమీదృశం వక్తుం యదువాచ హరీశ్వరః
శాస్త్రాలు చదవక, పెద్దలను సేవించక, వానరాధిపతి చెప్పినట్లు మాట్లాడటం ఎవరికీ సాధ్యం కాదు.
అస్తి సూక్ష్మతరం కించిద్ యథాత్ర ప్రతిభాతి మా। ప్రత్యక్షం లౌకికం చాపి వర్తతే సర్వరాజసు
ఇక్కడ నాకు ఏదో సూక్ష్మమైన విషయం కనిపిస్తోంది; అలాగే, రాజులందరిలోనూ ప్రత్యక్షంగా లోకజ్ఞానం ఉంది.
అమిత్రాస్తత్కులీనాశ్చ ప్రాతిదేశ్యాశ్చ కీర్తితాః। వ్యసనేషు ప్రహర్తారస్తస్మాదయమిహాగతః
శత్రువులు, మంచి వంశస్థులు, పొరుగువారు అని చెప్పబడింది; కష్టసమయంలో వారు దాడి చేస్తారు. అందుకే ఇతడు ఇక్కడికి వచ్చాడు.
అపాపాస్తత్కులీనాశ్చ మానయన్తి స్వకాన్ హితాన్। ఏష ప్రాయో నరేన్ద్రాణాం శఙ్కనీయస్తు శోభనః
పాపం లేని మంచి వంశస్థులు తమ మిత్రులను గౌరవిస్తారు; ఇది రాజులలో సాధారణంగా కనిపించే స్వభావం. అయినా మంచివారిపట్ల కూడా జాగ్రత్తగా ఉండాలి.
యస్తు దోషస్త్వయా ప్రోక్తో హ్యాదానేఽరిబలస్య చ। తత్ర తే కీర్తయిష్యామి యథాశాస్త్రమిదం శృణు
నీవు శత్రువు బలాన్ని స్వీకరించడంలో తప్పు ఉందని చెప్పినది గురించి, నేను నీకు శాస్త్రానుసారం వివరంగా చెబుతాను, విను.
న వయం తత్కులీనాశ్చ రాజ్యకాఙ్క్షీ చ రాక్షసః। పణ్డితా హి భవిష్యన్తి తస్మాద్ గ్రాహ్యో విభీషణః
మేము అతని వంశానికి చెందలేదు, ఆ రాక్షసుడికి రాజ్యం కావాలన్న కోరిక లేదు; తెలివిగలవారు ఇది గ్రహిస్తారు. అందుకే విభీషణుడిని అంగీకరించాలి.