యది దోషో మహాంస్తస్మింస్త్యజ్యతామవిశఙ్కితమ్। గుణాన్ వాపి బహూన్ జ్ఞాత్వా సంగ్రహః క్రియతాం నృప
అతనిలో పెద్ద లోపం ఉంటే, ఎలాంటి సందేహం లేకుండా వదిలేయాలి; లేకపోతే, అతనిలో ఉన్న మంచి లక్షణాలు తెలుసుకుని అంగీకరించాలి, ఓ రాజా.
శరభస్త్వథ నిశ్చిత్య సార్థం వచనమబ్రవీత్। క్షిప్రమస్మిన్ నరవ్యాఘ్ర చారః ప్రతివిధీయతామ్
ఆ తరువాత శరభుడు ఆలోచించి, అర్థవంతమైన మాటలు చెప్పాడు: 'మహానుభావా! వెంటనే ఇతనిపై గూఢచారి నియమించాలి.'
ప్రణిధాయ హి చారేణ యథావత్ సూక్ష్మబుద్ధినా। పరీక్ష్య చ తతః కార్యో యథాన్యాయం పరిగ్రహః
చాకచక్యంగా గూఢచారితో పరిశీలించి, పూర్తిగా పరీక్షించిన తరువాత, న్యాయానికి అనుగుణంగా అంగీకరించాలి.
జామ్బవాంస్త్వథ సమ్ప్రేక్ష్య శాస్త్రబుద్ధ్యా విచక్షణః। వాక్యం విజ్ఞాపయామాస గుణవద్ దోషవర్జితమ్
తర్వాత జాంబవంతుడు, శాస్త్రజ్ఞానంతో వివేకంగా ఆలోచించి, లోపం లేని, మంచితనంతో కూడిన మాటలు చెప్పాడు.
బద్ధవైరాచ్చ పాపాచ్చ రాక్షసేన్ద్రాద్ విభీషణః। అదేశకాలే సమ్ప్రాప్తః సర్వథా శంక్యతామయమ్
రాక్షసరాజు పాపాత్ముడూ, విభీషణుడు అతనికి శత్రువూ కావడం వల్ల, అతడు సరైన సమయం, స్థలంలో రాలేదు; అందుకే అతడిని అన్ని విధాలా అనుమానించాలి.
తతో మైన్దస్తు సమ్ప్రేక్ష్య నయాపనయకోవిదః। వాక్యం వచనసమ్పన్నో బభాషే హేతుమత్తరమ్
తర్వాత మైందుడు, నయానయాలకు నిపుణుడై, ఆలోచించి, కారణంతో కూడిన మంచి మాటలు అన్నాడు.
అనుజో నామ తస్యైష రావణస్య విభీషణః। పృచ్ఛ్యతాం మధురేణాయం శనైర్నరపతీశ్వర
ఇతడు రావణుని తమ్ముడు అని అంటారు; నరపతీశ్వరా! ఇతనిని మెల్లగా, మధురంగా ప్రశ్నించండి.
భావమస్య తు విజ్ఞాయ తత్త్వతస్తం కరిష్యసి। యది దుష్టో న దుష్టో వా బుద్ధిపూర్వం నరర్షభ
ముందుగా ఇతని అసలు ఉద్దేశ్యాన్ని తెలుసుకుని, వాడు చెడ్డవాడా, కాదు అనేది బాగా ఆలోచించాక, తగినట్లుగా వ్యవహరించండి, నరశ్రేష్ఠా.
అథ సంస్కారసమ్పన్నో హనూమాన్ సచివోత్తమః। ఉవాచ వచనం శ్లక్ష్ణమర్థవన్మధురం లఘు
అనంతరం refinement కలిగిన, మంత్రుల్లో శ్రేష్ఠుడైన హనుమంతుడు, మృదువుగా, అర్థవంతంగా, మధురంగా, సంక్షిప్తంగా మాట్లాడాడు.
న భవన్తం మతిశ్రేష్ఠం సమర్థం వదతాం వరమ్। అతిశాయయితుం శక్తో బృహస్పతిరపి బ్రువన్
మీరు మేధావుల్లో శ్రేష్ఠులు, మాట్లాడేవారిలో అత్యుత్తములు; మీ మాటలను బ్రహస్పతి కూడా మించలేడు.
న వాదాన్నాపి సంఘర్షాన్నాధిక్యాన్న చ కామతః। వక్ష్యామి వచనం రాజన్ యథార్థం రామ గౌరవాత్
ఓ రాజా! వాదం కోసం, గొడవ కోసం, గొప్పదనంగా, లేక కోరికతో నేను మాట్లాడడం లేదు; రాముని గౌరవం కోసం నిజాన్ని చెబుతున్నాను.
అర్థానర్థనిమిత్తం హి యదుక్తం సచివైస్తవ। తత్ర దోషం ప్రపశ్యామి క్రియా నహ్యుపపద్యతే
లాభం, నష్టం కోసం మీ మంత్రులు చెప్పిన విషయాల్లో, నేను ఒక లోపం చూస్తున్నాను; ఆ చర్య తగినదిగా అనిపించడం లేదు.
ఋతే నియోగాత్ సామర్థ్యమవబోద్ధుం న శక్యతే। సహసా వినియోగోఽపి దోషవాన్ ప్రతిభాతి మే
సరైన ఆదేశం లేకుండా సామర్థ్యాన్ని తెలుసుకోవడం సాధ్యపడదు; తొందరపడి బాధ్యత ఇవ్వడం లోపంగా కనిపిస్తోంది.
చారప్రణిహితం యుక్తం యదుక్తం సచివైస్తవ। అర్థస్యాసమ్భవాత్ తత్ర కారణం నోపపద్యతే
మీ మంత్రులు గూఢచారులను నియమించాలన్నది సమంజసం; కానీ, ఆ ప్రయోజనం సాధ్యపడదని నాకు అనిపిస్తోంది, అందుకే ఆ కారణం సరిపోదు.
అదేశకాలే సమ్ప్రాప్త ఇత్యయం యద్ విభీషణః। వివక్షా తత్ర మేఽస్తీయం తాం నిబోధ యథామతి
విభీషణుడు అనుచితమైన చోటు, అనవసరమైన సమయంలో వచ్చాడని మీరు అనుకుంటున్నదానిపై నాకు ఒక ఆలోచన ఉంది. దయచేసి నేను చెప్పేది శ్రద్ధగా వినండి.
ఏష దేశశ్చ కాలశ్చ భవతీహ యథా తథా। పురుషాత్ పురుషం ప్రాప్య తథా దోషగుణావపి
ఈ చోటు, ఈ సమయం ఎలా ఉన్నా, మనుషులలో మనుషులకు తగినట్లు మంచి, చెడు లక్షణాలు ఉంటాయి.
దౌరాత్మ్యం రావణే దృష్ట్వా విక్రమం చ తథా త్వయి। యుక్తమాగమనం హ్యత్ర సదృశం తస్య బుద్ధితః
రావణుడి దుర్మార్గతను, మీ వీరత్వాన్ని చూసి, విభీషణుడు ఇక్కడికి రావడం అతని బుద్ధికి తగినదే.
అజ్ఞాతరూపైః పురుషైః స రాజన్ పృచ్ఛ్యతామితి। యదుక్తమత్ర మే ప్రేక్షా కాచిదస్తి సమీక్షితా
రాజా! అతడిని తెలియని మనుషులు ప్రశ్నించాలన్న మాటపై నేను బాగా ఆలోచించాను. దీనిపై నాకు ఒక అభిప్రాయం ఉంది.
పృచ్ఛ్యమానో విశఙ్కేత సహసా బుద్ధిమాన్ వచః। తత్ర మిత్రం ప్రదుష్యేత మిథ్యా పృష్టం సుఖాగతమ్
ఒక తెలివైనవాడిని అకస్మాత్తుగా ప్రశ్నిస్తే అతడు అనుమానం కలిగి, నిజంగా మంచి మనసుతో వచ్చిన స్నేహితుడిని కూడా అనవసరంగా ప్రశ్నిస్తే మనం దూరం చేసుకోవచ్చు.
అశక్యం సహసా రాజన్ భావో బోద్ధుం పరస్య వై। అన్తరేణ స్వరైర్భిన్నైర్నైపుణ్యం పశ్యతాం భృశమ్
రాజా! పరుల మనసు తక్షణమే తెలుసుకోవడం అసాధ్యం. వారి మాటల్లోని సూత్రమైన తేడాలను జాగ్రత్తగా గమనించాలి.
న త్వస్య బ్రువతో జాతు లక్ష్యతే దుష్టభావతా। ప్రసన్నం వదనం చాపి తస్మాన్మే నాస్తి సంశయః
అతడు మాట్లాడుతున్నప్పుడు ఎక్కడా చెడు భావం కనిపించదు. అతని ముఖం నిర్మలంగా, స్పష్టంగా ఉంది. అందుకే నాకు ఎలాంటి సందేహం లేదు.
అశఙ్కితమతిః స్వస్థో న శఠః పరిసర్పతి। న చాస్య దుష్టవాగస్తి తస్మాన్మే నాస్తి సంశయః
అతని మనసు నిర్మలంగా, అనుమానం లేకుండా ఉంది. అతడు మోసంగా ప్రవర్తించడు, చెడ్డ మాటలు మాట్లాడడు. అందుకే నాకు సందేహం లేదు.
దేశకాలోపపన్నం చ కార్యం కార్యవిదాం వర। సఫలం కురుతే క్షిప్రం ప్రయోగేణాభిసంహితమ్
ఏ పని అయినా సరైన చోటు, సరైన సమయంలో చేయబడితే, అది త్వరగా ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. నీవు కార్యవిదుల్లో శ్రేష్ఠుడవు.
ఉద్యోగం తవ సమ్ప్రేక్ష్య మిథ్యావృత్తం చ రావణమ్। వాలినం చ హతం శ్రుత్వా సుగ్రీవం చాభిషేచితమ్
నీ సన్నాహాలను గమనించి, రావణుడి మోసాన్ని చూసి, వాలి చనిపోయాడని విని, సుగ్రీవుడు రాజ్యాభిషేకం పొందాడని తెలుసుకుని—
రాజ్యం ప్రార్థయమానస్తు బుద్ధిపూర్వమిహాగతః। ఏతావత్ తు పురస్కృత్య యుజ్యతే తస్య సంగ్రహః
రాజ్యం ఆశిస్తూ, బుద్ధితో ఇక్కడికి వచ్చాడు. ఇవన్నీ పరిగణనలోకి తీసుకుంటే అతడిని అంగీకరించడం సమంజసం.
యథాశక్తి మయోక్తం తు రాక్షసస్యార్జవం ప్రతి। ప్రమాణం త్వం హి శేషస్య శ్రుత్వా బుద్ధిమతాం వర
రాక్షసుని నిజాయితీ గురించి నా శక్తికి తగ్గట్టు చెప్పాను. మిగిలిన విషయాల్లో నీవే నిర్ణయాధికారి, జ్ఞానవంతులలో శ్రేష్ఠుడవు.
thumb|ఏకోనవింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే అష్టాదశః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో పదహారవ సర్గను వినండి.
అథ రామః ప్రసన్నాత్మా శ్రుత్వా వాయుసుతస్య హ। ప్రత్యభాషత దుర్ధర్షః శ్రుతవానాత్మని స్థితమ్
ఆ సమయంలో రాముడు, వాయుపుత్రుడి మాటలు వినిపించి, మనస్సు ప్రశాంతంగా, ధైర్యంగా, తనలో స్థిరంగా ఉండి, సమాధానంగా మాట్లాడాడు.
మమాపి చ వివక్షాస్తి కాచిత్ ప్రతి విభీషణమ్। శ్రోతుమిచ్ఛామి తత్ సర్వం భవద్భిః శ్రేయసి స్థితైః
విభీషణుని గురించి నాకు కూడా ఒక మాట చెప్పాలనుంది. మీరు అందరూ శ్రేయస్సులో నిలిచినవారు, మీ అభిప్రాయాన్ని వినాలనుకుంటున్నాను.
మిత్రభావేన సమ్ప్రాప్తం న త్యజేయం కథంచన। దోషో యద్యపి తస్య స్యాత్ సతామేతదగర్హితమ్
స్నేహితుడిగా వచ్చినవాడిని ఎప్పుడూ వదిలిపెట్టకూడదు. అతనిలో ఏదైనా తప్పు ఉన్నా, మంచి మనుషులలో ఇది తప్పుగా పరిగణించబడదు.