స ఉవాచ మహాప్రాజ్ఞః స్వరేణ మహతా మహాన్। సుగ్రీవం తాంశ్చ సమ్ప్రేక్ష్య ఖస్థ ఏవ విభీషణః
ఆ మహాప్రజ్ఞుడు విభీషణుడు, ఆకాశంలో నిలబడి, సుగ్రీవుని మరియు ఇతరులను చూస్తూ, గొప్ప స్వరంతో ఇలా అన్నాడు.
రావణో నామ దుర్వృత్తో రాక్షసో రాక్షసేశ్వరః। తస్యాహమనుజో భ్రాతా విభీషణ ఇతి శ్రుతః
రాక్షసులలో అధిపతిగా ఉన్న రావణుడు అనే దుర్మార్గుడు ఉన్నాడు. నేను అతని తమ్ముడు విభీషణుడిని అని అందరికీ తెలుసు.
తేన సీతా జనస్థానాద్ హృతా హత్వా జటాయుషమ్। రుద్ధా చ వివశా దీనా రాక్షసీభిః సురక్షితా
అతడు జనస్థానంలో సీతను అపహరించి, జటాయువును చంపాడు. ఇప్పుడు సీత దుఃఖంతో, బలహీనంగా, రాక్షసీస్త్రీలు కాపాడుతూ బంధించబడి ఉంది.
తమహం హేతుభిర్వాక్యైర్వివిధైశ్చ న్యదర్శయమ్। సాధు నిర్యాత్యతాం సీతా రామాయేతి పునః పునః
నేను ఎన్నో సార్లు మంచి కారణాలతో, 'సీతను రామునికి తిరిగి అప్పగించు, ఇదే ధర్మం' అని రావణునికి చెప్పాను.
స చ న ప్రతిజగ్రాహ రావణః కాలచోదితః। ఉచ్యమానం హితం వాక్యం విపరీత ఇవౌషధమ్
కానీ కాలచోదితుడైన రావణుడు, చెప్పిన హితమైన మాటలను అంగీకరించలేదు. అది తప్పు మందును వాడనట్టు అయింది.
సోఽహం పరుషితస్తేన దాసవచ్చావమానితః। త్యక్త్వా పుత్రాంశ్చ దారాంశ్చ రాఘవం శరణం గతః
అతడు నన్ను దుర్భాషలతో అవమానించి, దాసుడిలా చూడగా, నేను నా పిల్లలను, భార్యను వదిలిపెట్టి, రాఘవుని ఆశ్రయించడానికి వచ్చాను.
ఏతత్తు వచనం శ్రుత్వా సుగ్రీవో లఘువిక్రమః। లక్ష్మణస్యాగ్రతో రామం సంరబ్ధమిదమబ్రవీత్
ఈ మాటలు విని, చురుకైన సుగ్రీవుడు, లక్ష్మణుని ముందుగా ఉంచుకుని, రామునికి ఆందోళనతో ఇలా అన్నాడు.
ప్రవిష్టః శత్రుసైన్యం హి ప్రాప్తః శత్రురతర్కితః। నిహన్యాదన్తరం లబ్ధ్వా ఉలూకో వాయసానివ
శత్రువు శత్రు సైన్యంలోకి ప్రవేశించి, ఎవరికీ తెలియకుండా వచ్చాడు. అవకాశం దొరికితే, గుడ్లగూబ కాకులను చంపినట్టు, మనపై దాడి చేయవచ్చు.
మన్త్రే వ్యూహే నయే చారే యుక్తో భవితుమర్హసి। వానరాణాం చ భద్రం తే పరేషాం చ పరంతప
నీవు సలహా, సైన్యపు ఏర్పాట్లు, యుక్తి, గూఢచార్యంలో ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా ఉండాలి. వానరులకు, నీకూ శుభం కలగాలి, శత్రువులను భయపెట్టువాడా.
అన్తర్ధానగతా హ్యేతే రాక్షసాః కామరూపిణః। శూరాశ్చ నికృతిజ్ఞాశ్చ తేషాం జాతు న విశ్వసేత్
ఈ రాక్షసులు కనబడకుండా పోవడమూ, కావలసిన రూపాలు ధరించడమూ చేయగలరు. వీరు ధైర్యవంతులు, మోసంలో నిపుణులు — వీరిని ఎప్పుడూ నమ్మకూడదు.
ప్రణిధీ రాక్షసేన్ద్రస్య రావణస్య భవేదయమ్। అనుప్రవిశ్య సోఽస్మాసు భేదం కుర్యాన్న సంశయః
ఇతడు రాక్షసరాజు రావణుని గూఢచారి అయి ఉండవచ్చు. మన మధ్యకి వచ్చి మనల్ని విడదీయాలని ప్రయత్నించవచ్చు — ఇందులో సందేహం లేదు.
అథ వా స్వయమేవైష ఛిద్రమాసాద్య బుద్ధిమాన్। అనుప్రవిశ్య విశ్వస్తే కదాచిత్ ప్రహరేదపి
లేదా, ఇతడు తెలివిగా మన బలహీనతను గమనించి, మనం నమ్మినప్పుడు లోపలికి వచ్చి ఎప్పుడైనా దాడి చేయవచ్చు.
మిత్రాటవిబలం చైవ మౌలభృత్యబలం తథా। సర్వమేతద్ బలం గ్రాహ్యం వర్జయిత్వా ద్విషద్బలమ్
మిత్రుల బలాన్ని, అడవిలో నివసించేవారి బలాన్ని, విశ్వాసపాత్రుల సేవకుల బలాన్ని స్వీకరించాలి. శత్రువుల బలాన్ని మాత్రం ఎప్పుడూ దూరంగా పెట్టాలి.
ప్రకృత్యా రాక్షసో హ్యేష భ్రాతామిత్రస్య వై ప్రభో। ఆగతశ్చ రిపుః సాక్షాత్ కథమస్మింశ్చ విశ్వసేత్
ప్రభూ! ఇతడు సహజంగా రాక్షసుడు, నీ శత్రువు అన్నదమ్ముడు. ప్రత్యక్షంగా శత్రువుగా వచ్చాడు — ఇక్కడ ఇతనిని ఎలా నమ్మగలం?
రావణస్యానుజో భ్రాతా విభీషణ ఇతి శ్రుతః। చతుర్భిః సహ రక్షోభిర్భవన్తం శరణం గతః
విభీషణుడు రావణుని తమ్ముడు అని వినిపిస్తుంది. నలుగురు రాక్షసులతో కలిసి నీ ఆశ్రయానికి వచ్చాడు.
రావణేన ప్రణీతం హి తమవేహి విభీషణమ్। తస్యాహం నిగ్రహం మన్యే క్షమం క్షమవతాం వర
ఈ విభీషణుడిని రావణుడు పంపినవాడిగా తెలుసుకో. అతన్ని నియంత్రించడం మంచిదని నేను భావిస్తున్నాను, ఓ సహనశీలులలో శ్రేష్ఠుడా.
రాక్షసో జిహ్మయా బుద్ధ్యా సందిష్టోఽయమిహాగతః। ప్రహర్తుం మాయయా ఛన్నో విశ్వస్తే త్వయి చానఘ
ఈ రాక్షసుడు వక్రబుద్ధితో ఇక్కడికి వచ్చాడు. మాయతో మన దృష్టికి అందకుండా, నీవు నమ్మినప్పుడు దాడి చేయాలని ఉద్దేశం.
వధ్యతామేష తీవ్రేణ దణ్డేన సచివైః సహ। రావణస్య నృశంసస్య భ్రాతా హ్యేష విభీషణః
ఈ విభీషణుడు, క్రూరుడైన రావణుని తమ్ముడు, తన సహచరులతో కలిసి గట్టి శిక్షకు గురవ్వాలి.
ఏవముక్త్వా తు తం రామం సంరబ్ధో వాహినీపతిః। వాక్యజ్ఞో వాక్యకుశలం తతో మౌనముపాగమత్
ఇలా రామునితో చెప్పి, ఆ సైన్యాధిపతి, వాక్చాతుర్యంతో కూడినవాడు, కోపంతో మౌనంగా నిలిచాడు.
సుగ్రీవస్య తు తద్ వాక్యం శ్రుత్వా రామో మహాబలః। సమీపస్థానువాచేదం హనుమత్ప్రముఖాన్ కపీన్
సుగ్రీవుని మాటలు విని, మహాబలుడు అయిన రాముడు, దగ్గర ఉన్న హనుమంతుడు మొదలైన వానరులను ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
యదుక్తం కపిరాజేన రావణావరజం ప్రతి। వాక్యం హేతుమదత్యర్థం భవద్భిరపి చ శ్రుతమ్
వానరరాజు చెప్పిన మాటలు, రావణుని తమ్ముడి గురించి, ఎంత బలమైన కారణాలతో ఉన్నాయో మీరందరూ వినారు.
సుహృదామర్థకృచ్ఛ్రేషు యుక్తం బుద్ధిమతా సదా। సమర్థేనోపసందేష్టుం శాశ్వతీం భూతిమిచ్ఛతా
స్నేహితులకు కష్టసమయంలో సహాయం కోరడం, శాశ్వత విజయాన్ని కోరే తెలివైనవాడికి ఎప్పుడూ తగినదే.
ఇత్యేవం పరిపృష్టాస్తే స్వం స్వం మతమతన్ద్రితాః। సోపచారం తదా రామమూచుః ప్రియచికీర్షవః
ఇలా అడిగినప్పుడు, వారందరూ శ్రద్ధగా, రామునికి ఆనందం కలిగించాలనే ఉద్దేశంతో, తమ తమ అభిప్రాయాన్ని గౌరవంగా చెప్పారు.
అజ్ఞాతం నాస్తి తే కించిత్ త్రిషు లోకేషు రాఘవ। ఆత్మానం పూజయన్ రామ పృచ్ఛస్యస్మాన్ సుహృత్తయా
రాఘవా! మూడు లోకాలలో నీకు తెలియని విషయం ఏదీ లేదు. అయినా మాకు స్నేహితులుగా గౌరవం చూపిస్తూ, మాతో స్నేహంతో అడుగుతున్నావు.
త్వం హి సత్యవ్రతః శూరో ధార్మికో దృఢవిక్రమః। పరీక్ష్యకారీ స్మృతిమాన్ నిసృష్టాత్మా సుహృత్సు చ
నీవు వాగ్దానాన్ని నిలబెట్టుకునేవాడవు, ధైర్యవంతుడవు, ధర్మపరుడవు, దృఢవిక్రముడవు, జాగ్రత్తగా పనిచేసేవాడవు, స్మృతిశక్తి కలవాడవు, ఆత్మనిగ్రహం కలవాడవు, స్నేహితులకు మిత్రుడవు.
తస్మాదేకైకశస్తావద్ బ్రువన్తు సచివాస్తవ। హేతుతో మతిసమ్పన్నాః సమర్థాశ్చ పునః పునః
అందువల్ల, నీ మంత్రులు ఒక్కొక్కరిగా, తమ తమ అభిప్రాయాన్ని, కారణాలతో, మళ్లీ మళ్లీ చెప్పాలి.
ఇత్యుక్తే రాఘవాయాథ మతిమానఙ్గదోఽగ్రతః। విభీషణపరీక్షార్థమువాచ వచనం హరిః
ఇలా రాఘవునికి చెప్పిన తరువాత, ఆలోచనతో ఉన్న అంగదుడు ముందుకు వచ్చి, విభీషణుని పరీక్షించేందుకు ఇలా అన్నాడు.
శత్రోః సకాశాత్ సమ్ప్రాప్తః సర్వథా తర్క్య ఏవ హి। విశ్వాసనీయః సహసా న కర్తవ్యో విభీషణః
వాడు శత్రువుల వైపు నుంచి వచ్చాడు కాబట్టి, విభీషణుని మీద పూర్తిగా నమ్మకం పెట్టుకోవడం సరికాదు; అతడిని సందేహంతో చూడాలి.
ఛాదయిత్వాఽఽత్మభావం హి చరన్తి శఠబుద్ధయః। ప్రహరన్తి చ రన్ధ్రేషు సోఽనర్థః సుమహాన్ భవేత్
తమ అసలు స్వభావాన్ని దాచిపెట్టి, మోసపూరితమైన మనసున్నవారు రహస్యంగా ప్రవర్తిస్తారు; వారు బలహీనతలు కనిపెడితే దెబ్బతీస్తారు, అలా జరిగితే పెద్ద నష్టం కలుగుతుంది.
అర్థానర్థౌ వినిశ్చిత్య వ్యవసాయం భజేత హ। గుణతః సంగ్రహం కుర్యాద్ దోషతస్తు విసర్జయేత్
లాభం, నష్టం రెండింటినీ బాగా ఆలోచించి నిర్ణయం తీసుకోవాలి; మంచితనాన్ని చూసి అంగీకరించాలి, లోపం ఉంటే వదిలేయాలి.