అబ్రవీచ్చ తదా వాక్యం జాతక్రోధో విభీషణః। అన్తరిక్షగతః శ్రీమాన్ భ్రాతా వై రాక్షసాధిపమ్
ఆ సమయంలో, కోపంతో ఉన్న మహాత్ముడు విభీషణుడు, ఆకాశంలో నిలబడి తన అన్నయ్య రాక్షసాధిపతికి ఇలా అన్నాడు.
స త్వం భ్రాన్తోఽసి మే రాజన్ బ్రూహి మాం యద్ యదిచ్ఛసి। జ్యేష్ఠో మాన్యః పితృసమో న చ ధర్మపథే స్థితః। ఇదం హి పరుషం వాక్యం న క్షమామ్యగ్రజస్య తే
రాజా, నువ్వు నాపై అపోహ పెట్టుకున్నావు. నువ్వు కోరినట్టు నన్ను అడుగు. పెద్దవాడు తండ్రివలె గౌరవించదగినవాడు, కానీ నువ్వు ధర్మమార్గంలో నడవడం లేదు. అయినా, నీవు అన్నవాడివి కాబట్టి నీ కఠిన మాటలు నేను సహించలేను.
సునీతం హితకామేన వాక్యముక్తం దశానన। న గృహ్ణన్త్యకృతాత్మానః కాలస్య వశమాగతాః
దశముఖా, మంచి మనసుతో, మేలుకోసం చెప్పిన మాటలను, జ్ఞానం లేని వారు, కాలానికి లోబడిన వారు అంగీకరించరు.
సులభాః పురుషా రాజన్ సతతం ప్రియవాదినః। అప్రియస్య చ పథ్యస్య వక్తా శ్రోతా చ దుర్లభః
రాజా, ఎప్పుడూ మధురంగా మాట్లాడేవారు అందరికీ సులభంగా దొరుకుతారు. కానీ, చేదుగా ఉన్నా మేలు చెప్పేవాడు, వినేవాడు మాత్రం అరుదు.
బద్ధం కాలస్య పాశేన సర్వభూతాపహారిణః। న నశ్యన్తముపేక్షే త్వాం ప్రదీప్తం శరణం యథా
ప్రాణాలను తీసే కాలబంధంలో బంధించబడి ఉన్న నిన్ను, నశించిపోతున్నావని తెలిసినా, మండుతున్న అగ్ని దగ్గర వదిలిపెట్టినట్టు నేను నిర్లక్ష్యం చేయను.
దీప్తపావకసంకాశైః శితైః కాఞ్చనభూషణైః। న త్వామిచ్ఛామ్యహం ద్రష్టుం రామేణ నిహతం శరైః
దహనాగ్ని వంటి ప్రకాశవంతమైన బాణాలతో, బంగారు అలంకారాలతో అలంకరించబడి, నిన్ను రాముడు బాణాలతో హతమయ్యే దృశ్యం నేను చూడాలనుకోవడం లేదు.
శూరాశ్చ బలవన్తశ్చ కృతాస్త్రాశ్చ నరా రణే। కాలాభిపన్నాః సీదన్తి యథా వాలుకసేతవః
పోరులో వీరులు, బలవంతులు, ఆయుధ విద్యలో నిపుణులు అయినా, కాలం చేత పట్టుబడితే, వాలుక కట్టలు కూలిపోవడం లాగా వారు కూడా కూలిపోతారు.
తన్మర్షయతు యచ్చోక్తం గురుత్వాద్ధితమిచ్ఛతా। ఆత్మానం సర్వథా రక్ష పురీం చేమాం సరాక్షసామ్। స్వస్తి తేఽస్తు గమిష్యామి సుఖీ భవ మయా వినా
నేను చెప్పిన మాటలు, గౌరవంతో, మేలు కోరుతూ అన్నాను. వాటిని సహించు. నువ్వు, ఈ నగరాన్ని, రాక్షసులతో సహా అన్ని విధాలా రక్షించుకో. నీకు మంగళం కలగాలి. నేను వెళ్తున్నాను. నన్ను లేకుండా నీవు సుఖంగా ఉండు.
నివార్యమాణస్య మయా హితైషిణా న రోచతే తే వచనం నిశాచర। పరాన్తకాలే హి గతాయుషో నరా హితం న గృహ్ణన్తి సుహృద్భిరీరితమ్
నేను నీ మేలు కోరుతూ నిన్ను ఆపాలని ప్రయత్నించినా, నిశాచరా, నా మాటలు నీకు నచ్చడం లేదు. ఎందుకంటే, ఆయుష్షు ముగిసినవారు, చివరి సమయంలో, స్నేహితులు చెప్పిన మేలును అంగీకరించరు.
thumb|సప్తదశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే సప్తదశః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలోని యుద్ధకాండలో పదిహేడవ సర్గను వినండి.
ఇత్యుక్త్వా పరుషం వాక్యం రావణం రావణానుజః। ఆజగామ ముహూర్తేన యత్ర రామః సలక్ష్మణః
ఇలా కఠినంగా మాటలు చెప్పి, రావణుని తమ్ముడు తక్షణమే అక్కడికి వెళ్లాడు, అక్కడ రాముడు, లక్ష్మణుడు ఉన్నారు.
తం మేరుశిఖరాకారం దీప్తామివ శతహ్రదామ్। గగనస్థం మహీస్థాస్తే దదృశుర్వానరాధిపాః
అతడిని మెరుమల శిఖరంలా ఎత్తుగా, వంద కిరణాల సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ, ఆకాశంలోనూ భూమిమీదనూ నిలబడి ఉన్నట్టు వానరాధిపతులు చూశారు.
తే చాప్యనుచరాస్తస్య చత్వారో భీమవిక్రమాః। తేఽపి వర్మాయుధోపేతా భూషణోత్తమభూషితాః
అతని నలుగురు అనుచరులు కూడా భయంకరమైన పరాక్రమంతో, కవచాలు, ఆయుధాలు ధరించి, అద్భుతమైన ఆభరణాలతో అలంకరించబడి ఉన్నారు.
స చ మేఘాచలప్రఖ్యో వజ్రాయుధసమప్రభః। వరాయుధధరో వీరో దివ్యాభరణభూషితః
ఆ వీరుడు మేఘపర్వతంలా కనిపిస్తూ, వజ్రాయుధంలా మెరుస్తూ, ఉత్తమ ఆయుధాలు ధరించి, దివ్యమైన ఆభరణాలతో అలంకరించబడి ఉన్నాడు.
తమాత్మపఞ్చమం దృష్ట్వా సుగ్రీవో వానరాధిపః। వానరైః సహ దుర్ధర్షశ్చిన్తయామాస బుద్ధిమాన్
అతడిని ఐదవ వాడిగా చూసి, వానరాధిపతి సుగ్రీవుడు, తనతో ఉన్న వానరులతో కలిసి, తెలివిగా ఆలోచించసాగాడు.
చిన్తయిత్వా ముహూర్తం తు వానరాంస్తానువాచ హ। హనుమత్ప్రముఖాన్ సర్వానిదం వచనముత్తమమ్
కొంతసేపు ఆలోచించిన తర్వాత, హనుమంతుడు మొదలైన అందరు వానరులను సుగ్రీవుడు ఇలా ఉత్తమమైన మాటలతో ఉద్దేశించి అన్నాడు.
ఏష సర్వాయుధోపేతశ్చతుర్భిః సహ రాక్షసైః। రాక్షసోభ్యేతి పశ్యధ్వమస్మాన్ హన్తుం న సంశయః
ఈ రాక్షసుడు అన్ని ఆయుధాలతో, నలుగురు రాక్షసులతో కలిసి మనవైపు వస్తున్నాడు. మనల్ని సంహరించడానికి వస్తున్నాడని సందేహం లేదు, చూడండి.
సుగ్రీవస్య వచః శ్రుత్వా సర్వే తే వానరోత్తమాః। సాలానుద్యమ్య శైలాంశ్చ ఇదం వచనమబ్రువన్
సుగ్రీవుని మాటలు విని, అగ్రగణ్యులైన వానరులు అందరూ చెట్లు, కొండలను ఎత్తుకుని ఇలా అన్నారు.
శీఘ్రం వ్యాదిశ నో రాజన్ వధాయైషాం దురాత్మనామ్। నిపతన్తి హతా యావద్ ధరణ్యామల్పచేతనాః
రాజా! ఈ దుష్టులను సంహరించమని మాకు త్వరగా ఆజ్ఞాపించండి. వారు చనిపోయి, చైతన్యం కోల్పోయేలోపు నేలమీద పడిపోకుండా మేము వారిని సంహరిస్తాము.
తేషాం సమ్భాషమాణానామన్యోన్యం స విభీషణః। ఉత్తరం తీరమాసాద్య ఖస్థ ఏవ వ్యతిష్ఠత
వారు పరస్పరం మాట్లాడుతుండగా, ఆ విభీషణుడు ఆకాశంలోనే ఉండి, ఉత్తర తీరానికి చేరాడు.
స ఉవాచ మహాప్రాజ్ఞః స్వరేణ మహతా మహాన్। సుగ్రీవం తాంశ్చ సమ్ప్రేక్ష్య ఖస్థ ఏవ విభీషణః
ఆ మహాప్రజ్ఞుడు విభీషణుడు, ఆకాశంలో నిలబడి, సుగ్రీవుని మరియు ఇతరులను చూస్తూ, గొప్ప స్వరంతో ఇలా అన్నాడు.
రావణో నామ దుర్వృత్తో రాక్షసో రాక్షసేశ్వరః। తస్యాహమనుజో భ్రాతా విభీషణ ఇతి శ్రుతః
రాక్షసులలో అధిపతిగా ఉన్న రావణుడు అనే దుర్మార్గుడు ఉన్నాడు. నేను అతని తమ్ముడు విభీషణుడిని అని అందరికీ తెలుసు.
తేన సీతా జనస్థానాద్ హృతా హత్వా జటాయుషమ్। రుద్ధా చ వివశా దీనా రాక్షసీభిః సురక్షితా
అతడు జనస్థానంలో సీతను అపహరించి, జటాయువును చంపాడు. ఇప్పుడు సీత దుఃఖంతో, బలహీనంగా, రాక్షసీస్త్రీలు కాపాడుతూ బంధించబడి ఉంది.
తమహం హేతుభిర్వాక్యైర్వివిధైశ్చ న్యదర్శయమ్। సాధు నిర్యాత్యతాం సీతా రామాయేతి పునః పునః
నేను ఎన్నో సార్లు మంచి కారణాలతో, 'సీతను రామునికి తిరిగి అప్పగించు, ఇదే ధర్మం' అని రావణునికి చెప్పాను.
స చ న ప్రతిజగ్రాహ రావణః కాలచోదితః। ఉచ్యమానం హితం వాక్యం విపరీత ఇవౌషధమ్
కానీ కాలచోదితుడైన రావణుడు, చెప్పిన హితమైన మాటలను అంగీకరించలేదు. అది తప్పు మందును వాడనట్టు అయింది.
సోఽహం పరుషితస్తేన దాసవచ్చావమానితః। త్యక్త్వా పుత్రాంశ్చ దారాంశ్చ రాఘవం శరణం గతః
అతడు నన్ను దుర్భాషలతో అవమానించి, దాసుడిలా చూడగా, నేను నా పిల్లలను, భార్యను వదిలిపెట్టి, రాఘవుని ఆశ్రయించడానికి వచ్చాను.
ఏతత్తు వచనం శ్రుత్వా సుగ్రీవో లఘువిక్రమః। లక్ష్మణస్యాగ్రతో రామం సంరబ్ధమిదమబ్రవీత్
ఈ మాటలు విని, చురుకైన సుగ్రీవుడు, లక్ష్మణుని ముందుగా ఉంచుకుని, రామునికి ఆందోళనతో ఇలా అన్నాడు.
ప్రవిష్టః శత్రుసైన్యం హి ప్రాప్తః శత్రురతర్కితః। నిహన్యాదన్తరం లబ్ధ్వా ఉలూకో వాయసానివ
శత్రువు శత్రు సైన్యంలోకి ప్రవేశించి, ఎవరికీ తెలియకుండా వచ్చాడు. అవకాశం దొరికితే, గుడ్లగూబ కాకులను చంపినట్టు, మనపై దాడి చేయవచ్చు.
మన్త్రే వ్యూహే నయే చారే యుక్తో భవితుమర్హసి। వానరాణాం చ భద్రం తే పరేషాం చ పరంతప
నీవు సలహా, సైన్యపు ఏర్పాట్లు, యుక్తి, గూఢచార్యంలో ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా ఉండాలి. వానరులకు, నీకూ శుభం కలగాలి, శత్రువులను భయపెట్టువాడా.
అన్తర్ధానగతా హ్యేతే రాక్షసాః కామరూపిణః। శూరాశ్చ నికృతిజ్ఞాశ్చ తేషాం జాతు న విశ్వసేత్
ఈ రాక్షసులు కనబడకుండా పోవడమూ, కావలసిన రూపాలు ధరించడమూ చేయగలరు. వీరు ధైర్యవంతులు, మోసంలో నిపుణులు — వీరిని ఎప్పుడూ నమ్మకూడదు.