నాగ్నిర్నాన్యాని శస్త్రాణి న నః పాశా భయావహాః। ఘోరాః స్వార్థప్రయుక్తాస్తు జ్ఞాతయో నో భయావహాః
మాకు అగ్నీ గానీ, ఇతర ఆయుధాలు గానీ, బంధనాలు గానీ భయంకరంగా లేవు. స్వార్థంతో నడిచే మన బంధువులే నిజంగా భయంకరమైనవారు.
ఉపాయమేతే వక్ష్యన్తి గ్రహణే నాత్ర సంశయః। కృత్స్నాద్ భయాజ్జ్ఞాతిభయం కుకష్టం విహితం చ నః
మనలను పట్టుకునేందుకు వారు మార్గాలు అన్వేషిస్తారు — ఇందులో సందేహం లేదు. వారి భయంతోనే మనం ఈ కఠినమైన నియమాన్ని పెట్టుకున్నాం.
విద్యతే గోషు సమ్పన్నం విద్యతే జ్ఞాతితో భయమ్। విద్యతే స్త్రీషు చాపల్యం విద్యతే బ్రాహ్మణే తపః
పశువుల్లో సంపద ఉంటుంది, బంధువుల వల్ల భయం కలుగుతుంది, స్త్రీలలో చంచలత్వం ఉంటుంది, బ్రాహ్మణులలో తపస్సు ఉంటుంది.
తతో నేష్టమిదం సౌమ్య యదహం లోకసత్కృతః। ఐశ్వర్యమభిజాతశ్చ రిపూణాం మూర్ధ్ని చ స్థితః
కాబట్టి, సౌమ్యా, నేను ఈ ఐశ్వర్యాన్ని కోరుకోవడం లేదు. ప్రపంచంలో నాకు గౌరవం ఉంది, సంపదతో జన్మించాను, శత్రువుల కంటే పైగా ఉన్నాను అయినా, నాకు ఇది ఇష్టం లేదు.
యథా పుష్కరపత్రేషు పతితాస్తోయబిన్దవః। న శ్లేషమభిగచ్ఛన్తి తథానార్యేషు సౌహృదమ్
పద్మపత్రంపై నీటి బిందువులు పడినా అంటుకోని పోవడం లాగానే, నీచులతో స్నేహం కూడా నిలవదు.
యథా శరది మేఘానాం సిఞ్చతామపి గర్జతామ్। న భవత్యమ్బుసంక్లేదస్తథానార్యేషు సౌహృదమ్
శరదృతువులో మేఘాలు గర్జించి వర్షం కురిపించినా, ఆ నీరు భూమిలో కలవదు. అలాగే, నీచులతో స్నేహం స్థిరంగా ఉండదు.
యథా మధుకరస్తర్షాద్ రసం విన్దన్న తిష్ఠతి। తథా త్వమపి తత్రైవ తథానార్యేషు సౌహృదమ్
తేనెటీగ దాహంతో ఉన్నా తేనె లేని చోట నిలవదు. అలాగే, నీచులతో స్నేహం నిలబడదు.
యథా మధుకరస్తర్షాత్ కాశపుష్పం పిబన్నపి। రసమత్ర న విన్దేత తథానార్యేషు సౌహృదమ్
తేనెటీగ దాహంతో కాశపువ్వు రసాన్ని పీల్చినా, అందులో తీపి దొరకదు. అలాగే, నీచులతో స్నేహంలో మాధుర్యం ఉండదు.
యథా పూర్వం గజః స్నాత్వా గృహ్య హస్తేన వై రజః। దూషయత్యాత్మనో దేహం తథానార్యేషు సౌహృదమ్
ఏనుగు స్నానం చేసి, తన సొంత సొంకుతో మళ్లీ మట్టి వేసుకుని శరీరాన్ని మురికిగా చేసుకుంటుంది. అలాగే, నీచులతో స్నేహం మనకే హాని చేస్తుంది.
ఇత్యుక్తః పరుషం వాక్యం న్యాయవాదీ విభీషణః। ఉత్పపాత గదాపాణిశ్చతుర్భిః సహ రాక్షసైః
ఇలా కఠినంగా మాట్లాడినప్పుడు, న్యాయంగా మాట్లాడే విభీషణుడు తన చేతిలో గద తీసుకుని, నలుగురు రాక్షసులతో కలిసి లేచాడు.
అబ్రవీచ్చ తదా వాక్యం జాతక్రోధో విభీషణః। అన్తరిక్షగతః శ్రీమాన్ భ్రాతా వై రాక్షసాధిపమ్
ఆ సమయంలో, కోపంతో ఉన్న మహాత్ముడు విభీషణుడు, ఆకాశంలో నిలబడి తన అన్నయ్య రాక్షసాధిపతికి ఇలా అన్నాడు.
స త్వం భ్రాన్తోఽసి మే రాజన్ బ్రూహి మాం యద్ యదిచ్ఛసి। జ్యేష్ఠో మాన్యః పితృసమో న చ ధర్మపథే స్థితః। ఇదం హి పరుషం వాక్యం న క్షమామ్యగ్రజస్య తే
రాజా, నువ్వు నాపై అపోహ పెట్టుకున్నావు. నువ్వు కోరినట్టు నన్ను అడుగు. పెద్దవాడు తండ్రివలె గౌరవించదగినవాడు, కానీ నువ్వు ధర్మమార్గంలో నడవడం లేదు. అయినా, నీవు అన్నవాడివి కాబట్టి నీ కఠిన మాటలు నేను సహించలేను.
సునీతం హితకామేన వాక్యముక్తం దశానన। న గృహ్ణన్త్యకృతాత్మానః కాలస్య వశమాగతాః
దశముఖా, మంచి మనసుతో, మేలుకోసం చెప్పిన మాటలను, జ్ఞానం లేని వారు, కాలానికి లోబడిన వారు అంగీకరించరు.
సులభాః పురుషా రాజన్ సతతం ప్రియవాదినః। అప్రియస్య చ పథ్యస్య వక్తా శ్రోతా చ దుర్లభః
రాజా, ఎప్పుడూ మధురంగా మాట్లాడేవారు అందరికీ సులభంగా దొరుకుతారు. కానీ, చేదుగా ఉన్నా మేలు చెప్పేవాడు, వినేవాడు మాత్రం అరుదు.
బద్ధం కాలస్య పాశేన సర్వభూతాపహారిణః। న నశ్యన్తముపేక్షే త్వాం ప్రదీప్తం శరణం యథా
ప్రాణాలను తీసే కాలబంధంలో బంధించబడి ఉన్న నిన్ను, నశించిపోతున్నావని తెలిసినా, మండుతున్న అగ్ని దగ్గర వదిలిపెట్టినట్టు నేను నిర్లక్ష్యం చేయను.
దీప్తపావకసంకాశైః శితైః కాఞ్చనభూషణైః। న త్వామిచ్ఛామ్యహం ద్రష్టుం రామేణ నిహతం శరైః
దహనాగ్ని వంటి ప్రకాశవంతమైన బాణాలతో, బంగారు అలంకారాలతో అలంకరించబడి, నిన్ను రాముడు బాణాలతో హతమయ్యే దృశ్యం నేను చూడాలనుకోవడం లేదు.
శూరాశ్చ బలవన్తశ్చ కృతాస్త్రాశ్చ నరా రణే। కాలాభిపన్నాః సీదన్తి యథా వాలుకసేతవః
పోరులో వీరులు, బలవంతులు, ఆయుధ విద్యలో నిపుణులు అయినా, కాలం చేత పట్టుబడితే, వాలుక కట్టలు కూలిపోవడం లాగా వారు కూడా కూలిపోతారు.
తన్మర్షయతు యచ్చోక్తం గురుత్వాద్ధితమిచ్ఛతా। ఆత్మానం సర్వథా రక్ష పురీం చేమాం సరాక్షసామ్। స్వస్తి తేఽస్తు గమిష్యామి సుఖీ భవ మయా వినా
నేను చెప్పిన మాటలు, గౌరవంతో, మేలు కోరుతూ అన్నాను. వాటిని సహించు. నువ్వు, ఈ నగరాన్ని, రాక్షసులతో సహా అన్ని విధాలా రక్షించుకో. నీకు మంగళం కలగాలి. నేను వెళ్తున్నాను. నన్ను లేకుండా నీవు సుఖంగా ఉండు.
నివార్యమాణస్య మయా హితైషిణా న రోచతే తే వచనం నిశాచర। పరాన్తకాలే హి గతాయుషో నరా హితం న గృహ్ణన్తి సుహృద్భిరీరితమ్
నేను నీ మేలు కోరుతూ నిన్ను ఆపాలని ప్రయత్నించినా, నిశాచరా, నా మాటలు నీకు నచ్చడం లేదు. ఎందుకంటే, ఆయుష్షు ముగిసినవారు, చివరి సమయంలో, స్నేహితులు చెప్పిన మేలును అంగీకరించరు.
thumb|సప్తదశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే సప్తదశః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలోని యుద్ధకాండలో పదిహేడవ సర్గను వినండి.
ఇత్యుక్త్వా పరుషం వాక్యం రావణం రావణానుజః। ఆజగామ ముహూర్తేన యత్ర రామః సలక్ష్మణః
ఇలా కఠినంగా మాటలు చెప్పి, రావణుని తమ్ముడు తక్షణమే అక్కడికి వెళ్లాడు, అక్కడ రాముడు, లక్ష్మణుడు ఉన్నారు.
తం మేరుశిఖరాకారం దీప్తామివ శతహ్రదామ్। గగనస్థం మహీస్థాస్తే దదృశుర్వానరాధిపాః
అతడిని మెరుమల శిఖరంలా ఎత్తుగా, వంద కిరణాల సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ, ఆకాశంలోనూ భూమిమీదనూ నిలబడి ఉన్నట్టు వానరాధిపతులు చూశారు.
తే చాప్యనుచరాస్తస్య చత్వారో భీమవిక్రమాః। తేఽపి వర్మాయుధోపేతా భూషణోత్తమభూషితాః
అతని నలుగురు అనుచరులు కూడా భయంకరమైన పరాక్రమంతో, కవచాలు, ఆయుధాలు ధరించి, అద్భుతమైన ఆభరణాలతో అలంకరించబడి ఉన్నారు.
స చ మేఘాచలప్రఖ్యో వజ్రాయుధసమప్రభః। వరాయుధధరో వీరో దివ్యాభరణభూషితః
ఆ వీరుడు మేఘపర్వతంలా కనిపిస్తూ, వజ్రాయుధంలా మెరుస్తూ, ఉత్తమ ఆయుధాలు ధరించి, దివ్యమైన ఆభరణాలతో అలంకరించబడి ఉన్నాడు.
తమాత్మపఞ్చమం దృష్ట్వా సుగ్రీవో వానరాధిపః। వానరైః సహ దుర్ధర్షశ్చిన్తయామాస బుద్ధిమాన్
అతడిని ఐదవ వాడిగా చూసి, వానరాధిపతి సుగ్రీవుడు, తనతో ఉన్న వానరులతో కలిసి, తెలివిగా ఆలోచించసాగాడు.
చిన్తయిత్వా ముహూర్తం తు వానరాంస్తానువాచ హ। హనుమత్ప్రముఖాన్ సర్వానిదం వచనముత్తమమ్
కొంతసేపు ఆలోచించిన తర్వాత, హనుమంతుడు మొదలైన అందరు వానరులను సుగ్రీవుడు ఇలా ఉత్తమమైన మాటలతో ఉద్దేశించి అన్నాడు.
ఏష సర్వాయుధోపేతశ్చతుర్భిః సహ రాక్షసైః। రాక్షసోభ్యేతి పశ్యధ్వమస్మాన్ హన్తుం న సంశయః
ఈ రాక్షసుడు అన్ని ఆయుధాలతో, నలుగురు రాక్షసులతో కలిసి మనవైపు వస్తున్నాడు. మనల్ని సంహరించడానికి వస్తున్నాడని సందేహం లేదు, చూడండి.
సుగ్రీవస్య వచః శ్రుత్వా సర్వే తే వానరోత్తమాః। సాలానుద్యమ్య శైలాంశ్చ ఇదం వచనమబ్రువన్
సుగ్రీవుని మాటలు విని, అగ్రగణ్యులైన వానరులు అందరూ చెట్లు, కొండలను ఎత్తుకుని ఇలా అన్నారు.
శీఘ్రం వ్యాదిశ నో రాజన్ వధాయైషాం దురాత్మనామ్। నిపతన్తి హతా యావద్ ధరణ్యామల్పచేతనాః
రాజా! ఈ దుష్టులను సంహరించమని మాకు త్వరగా ఆజ్ఞాపించండి. వారు చనిపోయి, చైతన్యం కోల్పోయేలోపు నేలమీద పడిపోకుండా మేము వారిని సంహరిస్తాము.
తేషాం సమ్భాషమాణానామన్యోన్యం స విభీషణః। ఉత్తరం తీరమాసాద్య ఖస్థ ఏవ వ్యతిష్ఠత
వారు పరస్పరం మాట్లాడుతుండగా, ఆ విభీషణుడు ఆకాశంలోనే ఉండి, ఉత్తర తీరానికి చేరాడు.