సాగరస్యేవ మే వేగో మారుతస్యేవ మే గతిః। నైతద్ దాశరథిర్వేద హ్యాసాదయతి తేన మామ్
నా వేగం సముద్రంలా, నా పరుగులు గాలిలా ఉంటాయి; దశరథుని కుమారుడు దీన్ని తెలుసుకోడు, నన్ను చేరుకోలేడు కూడా.
కో హి సింహమివాసీనం సుప్తం గిరిగుహాశయే। క్రుద్ధం మృత్యుమివాసీనం ప్రబోధయితుమిచ్ఛతి
పర్వత గుహలో నిద్రిస్తున్న సింహాన్ని, కోపంతో కూర్చున్న మృత్యువును ఎవరు లేపాలని కోరుకుంటారు?
న మత్తో నిర్గతాన్ బాణాన్ ద్విజిహ్వాన్ పన్నగానివ। రామః పశ్యతి సంగ్రామే తేన మామభిగచ్ఛతి
పోరులో నా నుండి వెళ్ళిన బాణాలు రెండు నాలుకల పాముల్లా ఉంటాయి; వాటిని రాముడు చూడడు, అందుకే నన్ను ఎదుర్కొంటున్నాడు.
క్షిప్రం వజ్రసమైర్బాణైః శతధా కార్ముకచ్యుతైః। రామమాదీపయిష్యామి ఉల్కాభిరివ కుఞ్జరమ్
తొందరలో, వజ్రంలా గట్టి బాణాలతో నా విల్లు నుండి విడిచిపెట్టి, ఉల్కలు ఏనుగును కాల్చినట్లు రాముడిని కాల్చేస్తాను.
తచ్చాస్య బలమాదాస్యే బలేన మహతా వృతః। ఉదితః సవితా కాలే నక్షత్రాణాం ప్రభామివ
నా గొప్ప బలంతో చుట్టుముట్టి, అతని శక్తిని నేను తీసేస్తాను — ఉదయించిన సూర్యుడు నక్షత్రాల కాంతిని ఎలా పోగొట్టేస్తాడో అలా.
న వాసవేనాపి సహస్రచక్షుషా యుధాస్మి శక్యో వరుణేన వా పునః। మయా త్వియం బాహుబలేన నిర్జితా పురా పురీ వైశ్రవణేన పాలితా
యుద్ధంలో సహస్రనేత్రుడైన ఇంద్రుడు గానీ, వరుణుడు గానీ నన్ను ఓడించలేరు; ఈ నగరాన్ని, ఒకప్పుడు వైశ్రవణుడు పాలించినదాన్ని, నేను నా బాహుబలంతో గెలుచుకున్నాను.
thumb|చతుర్దశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే చతుర్దశః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలోని యుద్ధకాండలో పద్నాలుగవ సర్గను వినండి.
నిశాచరేన్ద్రస్య నిశమ్య వాక్యం స కుమ్భకర్ణస్య చ గర్జితాని। విభీషణో రాక్షసరాజముఖ్య- మువాచ వాక్యం హితమర్థయుక్తమ్
నిశాచరుల అధిపతి మాటలు, కుంభకర్ణుని గర్జనలు విని, రాక్షసులలో ప్రముఖుడైన విభీషణుడు రాజుకు మేలైన, అర్థవంతమైన మాటలు చెప్పాడు.
వృతో హి బాహ్వన్తరభోగరాశి- శ్చిన్తావిషః సుస్మితతీక్ష్ణదంష్ట్రః। పఞ్చాఙ్గులీపఞ్చశిరోఽతికాయః సీతామహాహిస్తవ కేన రాజన్
బాహువల చుట్టూ బలంతో, మనసులో చింతతో, చిరునవ్వుతో పదునైన పళ్ళతో, ఐదు వేళ్లు, ఐదు తలలు, పెద్ద శరీరంతో ఉన్న ఈ సీత అనే మహా పామును రాజా, ఎవరు నీకు పట్టించారు?
యావన్న లఙ్కాం సమభిద్రవన్తి బలీముఖాః పర్వతకూటమాత్రాః। దంష్ట్రాయుధాశ్చైవ నఖాయుధాశ్చ ప్రదీయతాం దాశరథాయ మైథిలీ
పర్వత శిఖరాల్లా బలమైన యోధులు, పంజరాలు, గోర్లు ఆయుధాలుగా ధరించినవారు లంకపై దాడి చేయకముందే, మైథిలిని దశరథుని కుమారుడికి అప్పగించండి.
యావన్న గృహ్ణన్తి శిరాంసి బాణా రామేరితా రాక్షసపుంగవానామ్। వజ్రోపమా వాయుసమానవేగాః ప్రదీయతాం దాశరథాయ మైథిలీ
వాయువులా వేగంగా, వజ్రంలా గట్టిగా రాముడు విడిచిన బాణాలు రాక్షసుల తలలను తాకకముందే, మైథిలిని దశరథుని కుమారుడికి అప్పగించండి.
న కుమ్భకర్ణేన్ద్రజితౌ చ రాజం- స్తథా మహాపార్శ్వమహోదరౌ వా। నికుమ్భకుమ్భౌ చ తథాతికాయః స్థాతుం సమర్థా యుధి రాఘవస్య
కుంభకర్ణుడు, ఇంద్రజిత్, మహాపార్శ్వుడు, మహోదరుడు, నికుంభుడు, కుంభుడు, అతికాయుడు — వీరెవరూ రాఘవుడి ఎదుట యుద్ధంలో నిలబడలేరు, రాజా.
జీవంస్తు రామస్య న మోక్ష్యసే త్వం గుప్తః సవిత్రాప్యథవా మరుద్భిః। న వాసవస్యాఙ్కగతో న మృత్యో- ర్నభో న పాతాలమనుప్రవిష్టః
నీవు బ్రతికున్నా, సవిత్రుడు లేదా మరుత్వంతులు కాపాడినా, ఇంద్రుని దగ్గరికి వెళ్లినా, మృత్యువుని ఆశ్రయించినా, ఆకాశంలోనైనా, పాతాళంలోనైనా రాముని నుండి తప్పించుకోలేవు.
నిశమ్య వాక్యం తు విభీషణస్య తతః ప్రహస్తో వచనం బభాషే। న నో భయం విద్మ న దైవతేభ్యో న దానవేభ్యోఽప్యథవా కదాచిత్
విభీషణుని మాటలు విని, ప్రహస్తుడు ఇలా అన్నాడు: 'మాకు దేవతల వల్లా, దానవుల వల్లా ఎప్పుడూ భయం లేదు.'
న యక్షగన్ధర్వమహోరగేభ్యో భయం న సంఖ్యే పతగోరగేభ్యః। కథం ను రామాద్ భవితా భయం నో నరేన్ద్రపుత్రాత్ సమరే కదాచిత్
యక్షులు, గంధర్వులు, మహాపాములు, పక్షిరాజు గరుడుడు, పాములు — వీరెవరినీ పోరులో మేము భయపడము. మరి మనుష్యులలో శ్రేష్ఠుడైన రాముని వల్ల మాకు ఎప్పుడు భయం కలుగుతుంది?
ప్రహస్తవాక్యం త్వహితం నిశమ్య విభీషణో రాజహితానుకాఙ్క్షీ। తతో మహార్థం వచనం బభాషే ధర్మార్థకామేషు నివిష్టబుద్ధిః
ప్రహస్తుని హితముకాని మాటలు విని, రాజుకు మేలు కోరుతూ, ధర్మం, అర్థం, కామంలో స్థిరమైన మనస్సుతో విభీషణుడు గొప్ప అర్థమున్న మాటలు చెప్పాడు.
ప్రహస్త రాజా చ మహోదరశ్చ త్వం కుమ్భకర్ణశ్చ యథార్థజాతమ్। బ్రవీత రామం ప్రతి తన్న శక్యం యథా గతిః స్వర్గమధర్మబుద్ధేః
ప్రహస్తుడు, మహోదరుడు, నీవు, కుంభకర్ణుడు — మీరు రాముని గురించి చెప్పేది అసాధ్యమే. ధర్మం లేకుండా ఆలోచించే వారికి స్వర్గాన్ని కోల్పోవడం తప్పదు.
వధస్తు రామస్య మయా త్వయా చ ప్రహస్త సర్వైరపి రాక్షసైర్వా। కథం భవేదర్థవిశారదస్య మహార్ణవం తర్తుమివాప్లవస్య
రాముని వధను నీవు, నేను, ప్రహస్తుడు, లేదా అన్ని రాక్షసులు కలసి చేయడం ఎలా సాధ్యం అవుతుంది? అది మహాసముద్రాన్ని ఈదుతూ దాటి పోవడం లాంటిదే.
ధర్మప్రధానస్య మహారథస్య ఇక్ష్వాకువంశప్రభవస్య రాజ్ఞః। పురోఽస్య దేవాశ్చ తథావిధస్య కృత్యేషు శక్తస్య భవన్తి మూఢాః
ధర్మాన్ని పాటించే ఈ మహారధుడు, ఇక్ష్వాకువంశంలో పుట్టిన రాజు ముందు దేవతలు కూడా నిలబడతారు. ఇలాంటి కార్యాలలో నిపుణుడైన వాడిని ఎదిరించేవారు మూర్ఖులే.
తీక్ష్ణా న తావత్ తవ కఙ్కపత్రా దురాసదా రాఘవవిప్రముక్తాః। భిత్త్వా శరీరం ప్రవిశన్తి బాణాః ప్రహస్త తేనైవ వికత్థసే త్వమ్
నీ వాడిపెదవి బాణాలు రాఘవునిపై ప్రయోగించినప్పుడు అంత భయంకరంగా ఉండవు. ప్రహస్తా, అవి శరీరాన్ని చీల్చి లోపలికి పోతాయి. అయినా నీవు ఇంత గొప్పగా చెప్పుకుంటున్నావు.
న రావణో నాతిబలస్త్రిశీర్షో న కుమ్భకర్ణస్య సుతో నికుమ్భః। న చేన్ద్రజిద్ దాశరథిం ప్రవోఢుం త్వం వా రణే శక్రసమం సమర్థః
రావణుడు, అత్యంత బలమైన త్రిశీర్షుడు, కుంభకర్ణుని కుమారుడు నికుంభుడు, ఇంద్రజిత్, నీవు — మీలో ఎవ్వరూ దశరథుని కుమారుడిని యుద్ధంలో ఓడించలేరు. మీరు ఇంద్రుడితో సమానమైనా సాధ్యం కాదు.
దేవాన్తకో వాపి నరాన్తకో వా తథాతికాయోఽతిరథో మహాత్మా। అకమ్పనశ్చాద్రిసమానసారః స్థాతుం న శక్తా యుధి రాఘవస్య
దేవాంతకుడు, నరాంతకుడు, మహాబలశాలి అతికాయుడు, పర్వతం లాంటి బలమున్న అకంపనుడు — వీరెవ్వరూ రాఘవునికి యుద్ధంలో ఎదురు నిలబడలేరు.
అయం చ రాజా వ్యసనాభిభూతో మిత్రైరమిత్రప్రతిమైర్భవద్భిః। అన్వాస్యతే రాక్షసనాశనార్థే తీక్ష్ణః ప్రకృత్యా హ్యసమీక్షకారీ
ఈ రాజు కష్టాల్లో చిక్కుకొని ఉన్నాడు. మీలాంటి శత్రువుల్లాంటి మిత్రులు అతని వెంట నడుస్తున్నారు, రాక్షసులను నాశనం చేయాలని. ఇతడు సహజంగా కఠినుడు, ఆలోచించకుండా పని చేసే వాడు.
అనన్తభోగేన సహస్రమూర్ధ్నా నాగేన భీమేన మహాబలేన। బలాత్ పరిక్షిప్తమిమం భవన్తో రాజానముత్క్షిప్య విమోచయన్తు
అనంతమైన పాము, వెయ్యి తలలతో, భయంకరమైన బలంతో ఈ రాజును చుట్టుముట్టింది. మీరు అందరూ కలసి బలవంతంగా అతన్ని ఆ పాము పంజరం నుంచి విడిపించాలి.
యావద్ధి కేశగ్రహణాత్ సుహృద్భిః సమేత్య సర్వైః పరిపూర్ణకామైః। నిగృహ్య రాజా పరిరక్షితవ్యో భూతైర్యథా భీమబలైర్గృహీతః
అతని మిత్రులు, తమ కోరికలు నెరవేరినవారు, జుట్టు పట్టుకుని రాజును బలవంతంగా అదుపులోకి తీసుకునే ముందు, భయంకరమైన శక్తి ఉన్న ప్రాణులు ఎవరినైనా కాపాడినట్లు, రాజును రక్షించాలి.
సువారిణా రాఘవసాగరేణ ప్రచ్ఛాద్యమానస్తరసా భవద్భిః। యుక్తస్త్వయం తారయితుం సమేత్య కాకుత్స్థపాతాలముఖే పతన్ సః
రాఘవుని సైన్య సముద్రం వేగంగా ఈ రాజును ముంచేస్తోంది. మీరు అందరూ కలసి అతన్ని రక్షించాలి. లేకపోతే ఇతడు కకుత్థ్స వంశపు పాతాళంలో పడిపోతాడు.
ఇదం పురస్యాస్య సరాక్షసస్య రాజ్ఞశ్చ పథ్యం ససుహృజ్జనస్య। సమ్యగ్ఘి వాక్యం స్వమతం బ్రవీమి నరేన్ద్రపుత్రాయ దదాతు మైథిలీమ్
ఈ రాక్షసుల పట్టణానికి, రాజుకు, అతని మిత్రులకు ఇది మంచిదైన మార్గం. నేను నిజంగా చెప్పేది ఇదే — నరేంద్రుని కుమారుడికి మైతిలిని అప్పగించాలి.
పరస్య వీర్యం స్వబలం చ బుద్ధ్వా స్థానం క్షయం చైవ తథైవ వృద్ధిమ్। తథా స్వపక్షేఽప్యనుమృశ్య బుద్ధ్యా వదేత్ క్షమం స్వామిహితం స మన్త్రీ
శత్రువుల బలాన్ని, స్వబలాన్ని, స్థితిని, నష్టాన్ని, వృద్ధిని బుద్ధితో పరిశీలించి, అలాగే తమవారి విషయాన్ని కూడా ఆలోచించి, యజమానికి శ్రేయస్కరమైనది, సమంజసమైనది చెప్పాలి — ఇదే మంచి మంత్రి ధర్మం.
thumb|పఞ్చదశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే పఞ్చదశః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో పదిహేనవ అధ్యాయాన్ని వినండి.
బృహస్పతేస్తుల్యమతేర్వచస్త- న్నిశమ్య యత్నేన విభీషణస్య। తతో మహాత్మా వచనం బభాషే తత్రేన్ద్రజిన్నైర్ఋతయూథముఖ్యః
బృహస్పతి సమానమైన బుద్ధి కలిగిన విభీషణుని మాటలను శ్రద్ధగా విన్న తరువాత, అక్కడ మహాత్ముడైన రాక్షస సేనాధిపతి ఇంద్రజిత్ ఇలా అన్నాడు.