స సమ్భ్రమాత్ త్వరన్ రామ శఙ్కితో గౌతమం ప్రతి। గౌతమం స దదర్శాథ ప్రవిశన్తం మహామునిమ్
రామా, గౌతముని భయంతో ఇంద్రుడు తొందరగా బయలుదేరాడు. కానీ ఆ సమయంలో మహాముని అయిన గౌతముడు లోపలికి వస్తున్నాడని చూశాడు.
దేవదానవదుర్ధర్షం తపోబలసమన్వితమ్। తీర్థోదకపరిక్లిన్నం దీప్యమానమివానలమ్
ఆ మహాతపస్సు గల గౌతముడు, దేవతలు, దానవులు కూడా చేరలేని వాడు, తీర్థజలాలతో స్నానం చేసి, అగ్ని వలె ప్రకాశిస్తూ కనిపించాడు.
గృహీతసమిధం తత్ర సకుశం మునిపుంగవమ్। దృష్ట్వా సురపతిస్త్రస్తో విషణ్ణవదనోఽభవత్
అక్కడ, చేతిలో సమిధలు, కుశతోలతో ఉన్న మునిపుంగవుడిని చూసి, దేవతాధిపతి ఇంద్రుడు భయంతో ముఖం వాడిపోయాడు.
అథ దృష్ట్వా సహస్రాక్షం మునివేషధరం మునిః। దుర్వృత్తం వృత్తసమ్పన్నో రోషాద్ వచనమబ్రవీత్
ఆ సమయంలో మునివేషంలో ఉన్న ఇంద్రుడిని చూసిన గౌతముడు, తాను ధర్మవంతుడైనా, దుర్మార్గుడైన అతనిపై కోపంతో ఇలా అన్నాడు.
మమ రూపం సమాస్థాయ కృతవానసి దుర్మతే। అకర్తవ్యమిదం యస్మాద్ విఫలస్త్వం భవిష్యసి
నా రూపాన్ని ధరించి, నీవు చేయకూడని పనిని చేసావు, దుష్టుడా! అందుకే నీవు ఫలితం లేకుండా పోతావు.
గౌతమేనైవముక్తస్య సురోషేణ మహాత్మనా। పేతతుర్వృషణౌ భూమౌ సహస్రాక్షస్య తత్క్షణాత్
గౌతముడు మహా కోపంతో ఇలా చెప్పగానే, ఆ సహస్రాక్షుని వృషణాలు వెంటనే భూమిపై పడిపోయాయి.
తథా శప్త్వా చ వై శక్రం భార్యామపి చ శప్తవాన్। ఇహ వర్షసహస్రాణి బహూని నివసిష్యసి
ఇంద్రుడిని శపించి, తన భార్యనూ శపించాడు: 'ఇక్కడ ఎన్నో వేల సంవత్సరాలు నివసించాలి' అని.
వాతభక్షా నిరాహారా తప్యన్తీ భస్మశాయినీ। అదృశ్యా సర్వభూతానామాశ్రమేఽస్మిన్ వసిష్యసి
నీకు గాలి మాత్రమే ఆహారం, ఉపవాసంగా ఉండి, బూడిదపై పడుకుని, అందరికీ కనబడకుండా, ఈ ఆశ్రమంలో నివసించాలి.
యదా త్వేతద్ వనం ఘోరం రామో దశరథాత్మజః। ఆగమిష్యతి దుర్ధర్షస్తదా పూతా భవిష్యసి
ఈ భయంకరమైన అడవికి దశరథుని కుమారుడైన రాముడు వచ్చినప్పుడు, నీవు పవిత్రురాలవుతావు.
తస్యాతిథ్యేన దుర్వృత్తే లోభమోహవివర్జితా। మత్సకాశం ముదా యుక్తా స్వం వపుర్ధారయిష్యసి
దురాచారిణి! అతిధిగా రాముని ఆదరించి, లోభమూ మోహమూ లేకుండా, ఆనందంగా నా వద్దకు వచ్చి, నీ అసలు రూపాన్ని తిరిగి పొందుతావు.
ఏవముక్త్వా మహాతేజా గౌతమో దుష్టచారిణీమ్। ఇమమాశ్రమముత్సృజ్య సిద్ధచారణసేవితే। హిమవచ్ఛిఖరే రమ్యే తపస్తేపే మహాతపాః
అలా చెప్పి, మహాతపస్వి గౌతముడు ఆ పాపాత్మురాలిని వదిలి, సిద్ధులు, చారణులు నివసించే ఆ ఆశ్రమాన్ని విడిచి, హిమవంతం శిఖరంలో తపస్సు చేసుకుంటూ ఉన్నాడు.
thumb|ఏకోనపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే ఏకోనపఞ్చాశః సర్గః ॥౧-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో బాలకాండలో నలభై తొమ్మిదవ సర్గను వినండి.
అఫలస్తు తతః శక్రో దేవానగ్నిపురోగమాన్। అబ్రవీత్ త్రస్తనయనః సిద్ధగన్ధర్వచారణాన్
అప్పుడు ఫలహీనుడైన ఇంద్రుడు, భయంతో ఉన్న కళ్లతో, అగ్ని మొదలైన దేవతలు, సిద్ధులు, గంధర్వులు, చారణులతో ఇలా చెప్పాడు.
కుర్వతా తపసో విఘ్నం గౌతమస్య మహాత్మనః। క్రోధముత్పాద్య హి మయా సురకార్యమిదం కృతమ్
గౌతమ మహర్షికి తపస్సులో అంతరాయం కలిగించి, ఆయన కోపాన్ని రేపి, దేవతల కోసం ఈ పని చేశాను.
అఫలోఽస్మి కృతస్తేన క్రోధాత్ సా చ నిరాకృతా। శాపమోక్షేణ మహతా తపోఽస్యాపహృతం మయా
ఆయన కోపంతో నేను ఫలహీనుడినయ్యాను, ఆమెను కూడా వదిలేశాడు. ఆయన గొప్ప శాపంతో ఆయన తపస్సును నేను హరించాను.
తన్మాం సురవరాః సర్వే సర్షిసఙ్ఘాః సచారణాః। సురకార్యకరం యూయం సఫలం కర్తుమర్హథ
కాబట్టి, దేవతలలో శ్రేష్ఠులైన మీరు, ఋషులు, చారణులతో కలిసి, దేవతల కోసం చేసిన నా పనికి ఫలితాన్ని ఇవ్వాలి.
శతక్రతోర్వచః శ్రుత్వా దేవాః సాగ్నిపురోగమాః। పితృదేవానుపేత్యాహుః సర్వే సహ మరుద్గణైః
శతక్రతువు మాటలు విని, అగ్ని మొదలైన దేవతలు, మరుత్గణులతో కలిసి పితృదేవతలను చేరి ఇలా చెప్పారు.
అయం మేషః సవృషణః శక్రో హ్యవృషణః కృతః। మేషస్య వృషణౌ గృహ్య శక్రాయాశు ప్రయచ్ఛత
ఈ మేషము వృషణాలతో ఉంది, కానీ ఇంద్రుడికి వృషణాలు లేవు. మేషపు వృషణాలను తీసుకుని త్వరగా ఇంద్రుడికి ఇవ్వండి.
అఫలస్తు కృతో మేషః పరాం తుష్టిం ప్రదాస్యతి। భవతాం హర్షణార్థం చ యే చ దాస్యన్తి మానవాః। అక్షయం హి ఫలం తేషాం యూయం దాస్యథ పుష్కలమ్
మేషము ఫలహీనంగా మారుతుంది, కానీ అది మీకు పరమ సంతృప్తిని ఇస్తుంది. మేషాలను నైవేద్యంగా సమర్పించే మనుష్యులకు ఎప్పటికీ ఉండే ఫలితాన్ని మీరు ప్రసాదించాలి.
అగ్నేస్తు వచనం శ్రుత్వా పితృదేవాః సమాగతాః। ఉత్పాట్య మేషవృషణౌ సహస్రాక్షే న్యవేశయన్
అగ్ని మాటలు విని, సమకూరిన పితృదేవతలు మేషపు వృషణాలను తీసుకుని సహస్రాక్షునికి అమర్చారు.
తదాప్రభృతి కాకుత్స్థ పితృదేవాః సమాగతాః। అఫలాన్ భుఞ్జతే మేషాన్ ఫలైస్తేషామయోజయన్
అప్పటి నుండి, ఓ కాకుత్స్థుని వంశజా! పితృదేవతలు ఫలహీనమైన మేషాలను భుజించి, వాటి ఫలితాన్ని పొందుతారు.
ఇన్ద్రస్తు మేషవృషణస్తదాప్రభృతి రాఘవ। గౌతమస్య ప్రభావేణ తపసా చ మహాత్మనః
అప్పటి నుండి, రాఘవా! గౌతముని తపస్సు ప్రభావంతో, ఇంద్రుడికి మేషపు వృషణాలు కలిగాయి.
తదాగచ్ఛ మహాతేజ ఆశ్రమం పుణ్యకర్మణః। తారయైనాం మహాభాగామహల్యాం దేవరూపిణీమ్
అప్పుడు, మహాతేజస్సు కలవాడా, ఆ పుణ్యాత్ముడి ఆశ్రమానికి వెళ్ళి, దేవతల రూపం కలిగిన, మహాభాగ్యవంతురాలైన అహల్యను విమోచించు.
విశ్వామిత్రవచః శ్రుత్వా రాఘవః సహలక్ష్మణః। విశ్వామిత్రం పురస్కృత్య ఆశ్రమం ప్రవివేశ హ
విశ్వామిత్రుని మాటలు విని, రాఘవుడు లక్ష్మణుడితో కలిసి, విశ్వామిత్రుడు ముందుగా నడిపిస్తూ, ఆ ఆశ్రమంలోకి ప్రవేశించాడు.
దదర్శ చ మహాభాగాం తపసా ద్యోతితప్రభామ్। లోకైరపి సమాగమ్య దుర్నిరీక్ష్యాం సురాసురైః
ఆయన తపస్సుతో ప్రకాశించే మహాభాగ్యవంతురాలైన ఆమెను చూశాడు. దేవతలు, రాక్షసులు కూడినప్పటికీ, ఆమెను చూడటం చాలా కష్టమై ఉండేది.
ప్రయత్నాన్నిర్మితాం ధాత్రా దివ్యాం మాయామయీమివ। ధూమేనాభిపరీతాంగీం దీప్తామగ్నిశిఖామివ
సృష్టికర్త ఎంతో శ్రమతో సృష్టించినదానిలా, మాయతో కూడినదానిలా, ఆమె శరీరం పొగతో చుట్టబడి, అగ్ని జ్వాలలా ప్రకాశించేది.
సతుషారావృతాం సాభ్రాం పూర్ణచన్ద్రప్రభామివ। మధ్యేఽమ్భసో దురాధర్షాం దీప్తాం సూర్యప్రభామివ
మంచు మేఘాలతో కప్పబడిన పూర్ణచంద్రుడి కాంతిలా, నీటిలో మధ్యలో ఉన్నదానిలా, చేరదగని సూర్యుడి కాంతిలా ఆమె ప్రకాశించేది.
సా హి గౌతమవాక్యేన దుర్నిరీక్ష్యా బభూవ హ। త్రయాణామపి లోకానాం యావద్ రామస్య దర్శనమ్। శాపస్యాన్తముపాగమ్య తేషాం దర్శనమాగతా
గౌతముని మాట వల్ల ఆమెను మూడు లోకాలకు కూడా చూడటం అసాధ్యంగా మారింది. రాముడు దర్శించిన తరువాత ఆ శాపం తొలగి, అందరికీ ఆమె కనిపించింది.
రాఘవౌ తు తదా తస్యాః పాదౌ జగృహతుర్ముదా। స్మరన్తీ గౌతమవచః ప్రతిజగ్రాహ సా హి తౌ
ఆ సమయంలో రాఘవులు ఇద్దరూ ఆనందంతో ఆమె పాదాలను పట్టుకున్నారు. గౌతముని మాటలు గుర్తు చేసుకుంటూ, ఆమె వారిని ఆహ్వానించింది.
పాద్యమర్ఘ్యం తథాఽఽతిథ్యం చకార సుసమాహితా। ప్రతిజగ్రాహ కాకుత్స్థో విధిదృష్టేన కర్మణా
ఆమె మనసు స్థిరంగా ఉంచుకుని, పాద్యార్ఘ్యాదులను ఇచ్చి, అతిథి సత్కారాన్ని చేసింది. కకుత్స్థుడు వాటిని విధిపూర్వకంగా స్వీకరించాడు.