అప్యుపాయైస్త్రిభిస్తాత యోఽర్థః ప్రాప్తుం న శక్యతే। తస్య విక్రమకాలాంస్తాన్ యుక్తానాహుర్మనీషిణః
"తండ్రి, మూడు మార్గాలతో కూడిన ప్రయత్నంతో కూడిన పని సాధ్యం కాకపోతే, అప్పుడు శక్తి, ధైర్యంతో ప్రయత్నించాల్సిన సమయం వచ్చింది అని పండితులు అంటారు."
అప్రమత్తం కథం తం తు విజిగీషుం బలే స్థితమ్। జితరోషం దురాధర్షం తం ధర్షయితుమిచ్ఛథ
"అప్రమత్తుడై, విజయాన్ని కోరుతూ, బలంగా ఉన్న, కోపాన్ని జయించిన, దుర్జయుడైన వాడిని మీరు ఎలా ఎదుర్కొనదలచారు?"
సముద్రం లఙ్ఘయిత్వా తు ఘోరం నదనదీపతిమ్। గతిం హనూమతో లోకే కో విద్యాత్ తర్కయేత వా
భయంకరమైన నదుల అధిపతియైన సముద్రాన్ని దాటి పోయిన హనుమంతుని వేగాన్ని ఈ లోకంలో ఎవరు తెలుసుకోగలరు? ఎవరు ఊహించగలరు?
బలాన్యపరిమేయాని వీర్యాణి చ నిశాచరాః। పరేషాం సహసావజ్ఞా న కర్తవ్యా కథంచన
ఓ రాత్రివెల్లడే రాక్షసులారా! శత్రువుల బలమూ, పరాక్రమమూ ఎంత ఉందో లెక్కించలేం. ఎప్పుడూ వారిని తక్కువగా అంచనా వేయకూడదు.
కిం చ రాక్షసరాజస్య రామేణాపకృతం పురా। ఆజహార జనస్థానాద్ యస్య భార్యాం యశస్వినః
మరియు, రాక్షసరాజుని పట్ల రాముడు గతంలో ఏ తప్పు చేశాడు? జనస్థానంలో నుంచి యశస్సుతో కూడిన అతని భార్యను తీసుకెళ్లినవాడే అతడు.
ఖరో యద్యతివృత్తస్తు స రామేణ హతో రణే। అవశ్యం ప్రాణినాం ప్రాణా రక్షితవ్యా యథాబలమ్
ఖరుడు ఎంత దుర్మార్గుడైనా, యుద్ధంలో రామునిచేత చనిపోయాడు. అయినా, ప్రతి జీవి తన ప్రాణాన్ని తన శక్తికి తోడుగా కాపాడుకోవాలి.
ఏతన్నిమిత్తం వైదేహీ భయం నః సుమహద్ భవేత్। ఆహృతా సా పరిత్యాజ్యా కలహార్థే కృతే ను కిమ్
ఈ కారణంగా, వైదేహిని గురించి మనకు గొప్ప భయం కలుగుతుంది. ఆమెను ఇక్కడికి తీసుకొచ్చారు, ఇప్పుడు ఆమెను వదిలేయాలి—ఆమె కోసం ఎందుకు కలహం పెట్టాలి?
న తు క్షమం వీర్యవతా తేన ధర్మానువర్తినా। వైరం నిరర్థకం కర్తుం దీయతామస్య మైథిలీ
పరాక్రమశాలి, ధర్మాన్ని పాటించే వాడికి వ్యర్థమైన శత్రుత్వం తగదు. మైథిలిని అతనికి తిరిగి ఇవ్వాలి.
యావన్న సగజాం సాశ్వాం బహురత్నసమాకులామ్। పురీం దారయతే బాణైర్దీయతామస్య మైథిలీ
ఏనుగులు, కుదిరాళ్లు, అపారమైన రత్నాలతో నిండిన ఈ నగరాన్ని తన బాణాలతో ధ్వంసం చేయకముందే మైథిలిని అతనికి అప్పగించాలి.
యావత్ సుఘోరా మహతీ దుర్ధర్షా హరివాహినీ। నావస్కన్దతి నో లఙ్కాం తావత్ సీతా ప్రదీయతామ్
భయంకరమైన, అపారమైన, ఓడించలేని వానరసైన్యం లంకను ఆక్రమించకముందే సీతను అతనికి అప్పగించాలి.
వినశ్యేద్ధి పురీ లఙ్కా శూరాః సర్వే చ రాక్షసాః। రామస్య దయితా పత్నీ న స్వయం యది దీయతే
రాముని ప్రియమైన భార్యను మనమే స్వచ్ఛందంగా అప్పగించకపోతే, లంక నగరమూ, అన్ని వీర రాక్షసులూ నశించిపోతారు.
ప్రసాదయే త్వాం బన్ధుత్వాత్ కురుష్వ వచనం మమ। హితం తథ్యం త్వహం బ్రూమి దీయతామస్య మైథిలీ
బంధుత్వం వల్ల నిన్ను వేడుకుంటున్నాను—నా మాట విను. నేను నీకు మేలు, నిజం చెప్పుతున్నాను. మైథిలిని అతనికి అప్పగించు.
పురా శరత్సూర్యమరీచిసంనిభాన్ నవాగ్రపుఙ్ఖాన్ సుదృఢాన్ నృపాత్మజః। సృజత్యమోఘాన్ విశిఖాన్ వధాయ తే ప్రదీయతాం దాశరథాయ మైథిలీ
శరదృతువు సూర్యకిరణాల్లా మెరిసే, కొత్తగా పదునుపెట్టిన, బలమైన, తప్పకుండా లక్ష్యాన్ని తాకే బాణాలను రాజకుమారుడు నీ వినాశనానికి ప్రయోగించకముందే, మైథిలిని దశరథుని కుమారుడికి అప్పగించు.
త్యజాశు కోపం సుఖధర్మనాశనం భజస్వ ధర్మం రతికీర్తివర్ధనమ్। ప్రసీద జీవేమ సపుత్రబాన్ధవాః ప్రదీయతాం దాశరథాయ మైథిలీ
సంతోషాన్నీ, ధర్మాన్నీ నాశనం చేసే కోపాన్ని వెంటనే వదిలేయి. ఆనందాన్నీ, కీర్తినీ పెంచే ధర్మాన్ని ఆశ్రయించు. దయచూపు—మనము మన పిల్లలతో, బంధువులతో జీవించగలుగుదాం. మైథిలిని దశరథుని కుమారుడికి అప్పగించు.
విభీషణవచః శ్రుత్వా రావణో రాక్షసేశ్వరః। విసర్జయిత్వా తాన్ సర్వాన్ ప్రవివేశ స్వకం గృహమ్
విభీషణుని మాటలు విన్న రాక్షసాధిపతి రావణుడు అందరినీ పంపించి, తన ఇంట్లోకి ప్రవేశించాడు.
thumb|దశమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే దశమః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణంలో యుద్ధకాండలో పదవ సర్గను వినండి.
తతః ప్రత్యుషసి ప్రాప్తే ప్రాప్తధర్మార్థనిశ్చయః। రాక్షసాధిపతేర్వేశ్మ భీమకర్మా విభీషణః
ఆ తరువాత, ఉదయం వేళ, ధర్మార్థ నిశ్చయంతో ఉన్న మహాప్రతాపి విభీషణుడు రాక్షసాధిపతి నివాసానికి చేరుకున్నాడు.
శైలాగ్రచయసంకాశం శైలశృఙ్గమివోన్నతమ్। సువిభక్తమహాకక్షం మహాజనపరిగ్రహమ్
ఆ భవనం పర్వతశిఖరాల్లా ఉన్న శిఖరంలా ఎత్తుగా, విస్తృతమైన ప్రాంగణాలతో, జనసమూహాలతో నిండిపోయి ఉంది.
మతిమద్భిర్మహామాత్రైరనురక్తైరధిష్ఠితమ్। రాక్షసైరాప్తపర్యాప్తైః సర్వతః పరిరక్షితమ్
అది తెలివైన, నమ్మకమైన మంత్రులతో నిండినది; విశ్వాసపాత్రులైన, తగినంత రాక్షసులతో అన్ని వైపులా బలంగా కాపాడబడింది.
మత్తమాతఙ్గనిఃశ్వాసైర్వ్యాకులీకృతమారుతమ్। శఙ్ఖఘోషమహాఘోషం తూర్యసమ్బాధనాదితమ్
మత్తులో ఉన్న ఏనుగుల ఊపిరితో గాలి కలవరపడింది; శంఖాల ఘోషతో, వాద్యాల ధ్వనితో ఆ ప్రాంతం మారుమోగిపోతుంది.
ప్రమదాజనసమ్బాధం ప్రజల్పితమహాపథమ్। తప్తకాఞ్చననిర్యూహం భూషణోత్తమభూషితమ్
ఆ నగరం స్త్రీలతో కిక్కిరిసిపోయి, పెద్ద వీధుల్లో మాటలతో గోలగా, బంగారు తలుపులు, అద్భుతమైన అలంకారాలతో అందంగా అలంకరించబడింది.
గన్ధర్వాణామివావాసమాలయం మరుతామివ। రత్నసంచయసమ్బాధం భవనం భోగినామివ
అది గంధర్వుల నివాసంలా, మరుతుల మందిరంలా, రత్నాలతో నిండిపోయి, పాముల నివాసంలా ప్రకాశిస్తోంది.
తం మహాభ్రమివాదిత్యస్తేజోవిస్తృతరశ్మివాన్। అగ్రజస్యాలయం వీరః ప్రవివేశ మహాద్యుతిః
అతడు మహోత్సాహంతో, విశాలమైన మేఘంలోకి ప్రవేశించే సూర్యుడిలా, తన అన్నయ్య నివాసంలోకి వెలిగిపోయే కాంతితో అడుగుపెట్టాడు.
పుణ్యాన్ పుణ్యాహఘోషాంశ్చ వేదవిద్భిరుదాహృతాన్। శుశ్రావ సుమహాతేజా భ్రాతుర్విజయసంశ్రితాన్
అతడు అపారమైన తేజస్సుతో, వేదాలు తెలిసినవారు తన అన్నయ్య విజయాన్ని కోరుతూ పలికే మంగళధ్వనులు, శుభశబ్దాలు వినిపించాయి.
పూజితాన్ దధిపాత్రైశ్చ సర్పిభిః సుమనోక్షతైః। మన్త్రవేదవిదో విప్రాన్ దదర్శ స మహాబలః
అతడు మంత్రాలు, వేదాలు తెలిసిన బ్రాహ్మణులను, పెరుగు పాత్రలు, నెయ్యి, పువ్వులతో గౌరవించబడుతూ చూశాడు.
స రాజదృష్టిసమ్పన్నమాసనం హేమభూషితమ్। జగామ సముదాచారం ప్రయుజ్యాచారకోవిదః
ఆచారంలో నిపుణుడైన అతడు, రాజులకు తగిన బంగారు అలంకారంతో ఉన్న ఆసనాన్ని చేరి, యథావిధిగా నమస్కరించాడు.
స రావణం మహాత్మానం విజనే మన్త్రిసంనిధౌ। ఉవాచ హితమత్యర్థం వచనం హేతునిశ్చితమ్
విభీషణుడు, మంత్రులు సమక్షంలో, ఒంటరిగా ఉన్న రావణుని వద్దకు వెళ్లి, మంచి ప్రయోజనాన్ని కలిగించే, బలమైన కారణాలతో కూడిన మాటలు చెప్పాడు.
ప్రసాద్య భ్రాతరం జ్యేష్ఠం సాన్త్వేనోపస్థితక్రమః। దేశకాలార్థసంవాది దృష్టలోకపరావరః
తన పెద్ద అన్నయ్యను మృదువుగా ప్రసన్నపరచి, సమయానికి తగినట్లు, చోటు, అవసరాన్ని బట్టి, లోకంలో ఏది మంచిదో తెలిసినవాడిగా అతడు మాట్లాడాడు.
యదాప్రభృతి వైదేహీ సమ్ప్రాప్తేహ పరంతప। తదాప్రభృతి దృశ్యన్తే నిమిత్తాన్యశుభాని నః
సీతాదేవి ఇక్కడికి వచ్చినప్పటి నుండి, శత్రువులను జయించే రాజా, అప్పటి నుండి మనకు అనర్ధ సూచక లక్షణాలు కనిపిస్తున్నాయి.
సస్ఫులిఙ్గః సధూమార్చిః సధూమకలుషోదయః। మన్త్రసంధుక్షితోఽప్యగ్నిర్న సమ్యగభివర్ధతే
మంత్రాలతో వెలిగించిన అగ్ని, మంటలు, పొగ, బూడిదతో కూడి, సరిగా వెలిగిపోవడం లేదు.