కదా ను రాక్షసేన్ద్రస్య నిధాయోరసి సాయకాన్। శోకం ప్రత్యాహరిష్యామి శోకముత్సృజ్య మానసమ్
ఎప్పుడు నేను రాక్షసుల రాజు ఛాతీలో బాణాలు పొడిచి, అతని మనసులోని దుఃఖాన్ని తిరిగి ఇచ్చి, నా మనసులోని బాధను విడిచిపెడతానో తెలియదు.
కదా ను ఖలు మే సాధ్వీ సీతామరసుతోపమా। సోత్కణ్ఠా కణ్ఠమాలమ్బ్య మోక్ష్యత్యానన్దజం జలమ్
ఎప్పుడు నా సతీమంత సీత, దేవతల కుమార్తెలా, ఆత్రంగా నా మెడను పట్టుకుని, ఆనందంతో కన్నీళ్లు కార్చునో తెలియదు.
కదా శోకమిమం ఘోరం మైథిలీవిప్రయోగజమ్। సహసా విప్రమోక్ష్యామి వాసః శుక్లేతరం యథా
ఎప్పుడు ఈ భయంకరమైన, మైథిలితో విడిపోవడం వల్ల కలిగిన దుఃఖాన్ని, ఒక్కసారిగా నలుపు వస్త్రాన్ని తెల్ల వస్త్రంగా మార్చుకున్నట్టు వదిలేస్తానో తెలియదు.
ఏవం విలపతస్తస్య తత్ర రామస్య ధీమతః। దినక్షయాన్మన్దవపుర్భాస్కరోఽస్తముపాగమత్
అలా ఆ ధీరుడైన రాముడు అక్కడ విలపిస్తూ ఉండగా, రోజు ముగిసే సమయానికి మసకబారిన సూర్యుడు అస్తమించిపోయాడు.
ఆశ్వాసితో లక్ష్మణేన రామః సంధ్యాముపాసత। స్మరన్ కమలపత్రాక్షీం సీతాం శోకాకులీకృతః
లక్ష్మణుడు ఓదార్చగా, రాముడు సాయంత్రపు పూజలు చేసాడు. కానీ, పద్మపత్రాలాంటి కన్నులు కలిగిన సీతను గుర్తు చేసుకుంటూ, దుఃఖంతో మనసు కలవరపడిపోయింది.
thumb|షష్ఠః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే షష్ఠః సర్గః ॥౬-
ఇప్పుడు యుద్ధకాండలో ఆరో అధ్యాయాన్ని వినండి. మహర్షి వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో ఇది ఆరో అధ్యాయం.
లఙ్కాయాం తు కృతం కర్మ ఘోరం దృష్ట్వా భయావహమ్। రాక్షసేన్ద్రో హనుమతా శక్రేణేవ మహాత్మనా। అబ్రవీద్ రాక్షసాన్ సర్వాన్ హ్రియా కించిదవాఙ్ముఖః
లంకలో జరిగిన భయంకరమైన, భయపెట్టే కార్యాన్ని చూసి, రాక్షసుల రాజు, హనుమంతుడి ముందు ఇంద్రుడు ఎలా తలవంచుతాడో అలా, కొంత సిగ్గుతో ముఖం క్రిందికి వంచి, అందరు రాక్షసులతో మాట్లాడాడు.
ధర్షితా చ ప్రవిష్టా చ లఙ్కా దుష్ప్రసహా పురీ। తేన వానరమాత్రేణ దృష్టా సీతా చ జానకీ
దుర్భేద్యమైన లంక నగరాన్ని ఆ ఒక్క వానరుడు దాటి లోపలికి వచ్చాడు. జనకుని కుమార్తె అయిన సీతను కూడా చూశాడు.
ప్రాసాదో ధర్షితశ్చైత్యః ప్రవరా రాక్షసా హతాః। ఆవిలా చ పురీ లఙ్కా సర్వా హనుమతా కృతా
అక్కడి రాజప్రాసాదం, దేవాలయం ధ్వంసమయ్యాయి. ముఖ్యమైన రాక్షసులు చనిపోయారు. మొత్తం లంక నగరాన్ని హనుమంతుడు కలకలం చేయించాడు.
కిం కరిష్యామి భద్రం వః కిం వో యుక్తమనన్తరమ్। ఉచ్యతాం నః సమర్థం యత్ కృతం చ సుకృతం భవేత్
మీ అందరి మేలుకోసం నేను ఏం చేయాలి? ఇప్పుడు మీకేమి చేయడం సమంజసం? మనం సాధ్యమైనది మాట్లాడుకుందాం, మనం చేసే పని మంచిదైయేలా చూడాలి.
మన్త్రమూలం చ విజయం ప్రవదన్తి మనస్వినః। తస్మాద్ వై రోచయే మన్త్రం రామం ప్రతి మహాబలాః
జయానికి మూలం మంచి ఆలోచనలోనే ఉందని జ్ఞానులు చెబుతారు. అందుకే, మహాబలులారా, రాముని విషయమై మనం ఆలోచించాలి అని నేను భావిస్తున్నాను.
మన్త్రస్త్రిభిర్హి సంయుక్తః సమర్థైర్మన్త్రనిర్ణయే। మిత్రైర్వాపి సమానార్థైర్బాన్ధవైరపి వాధికైః
మూడు మంది, పనిలో నిపుణులైన స్నేహితులు, మనసు కలిసిన బంధువులు లేదా ప్రత్యర్థులతో కూడిన ఆలోచన మంచి ఫలితాన్నిస్తుంది.
సహితో మన్త్రయిత్వా యః కర్మారమ్భాన్ ప్రవర్తయేత్। దైవే చ కురుతే యత్నం తమాహుః పురుషోత్తమమ్
ఎవరైనా కలిసి ఆలోచించి, పనిని ప్రారంభించి, దైవాన్ని నమ్మి శ్రమిస్తే, అతడిని ఉత్తమ పురుషుడని అంటారు.
ఏకోఽర్థం విమృశేదేకో ధర్మే ప్రకురుతే మనః। ఏకః కార్యాణి కురుతే తమాహుర్మధ్యమం నరమ్
ఒక్కడే ఆలోచించి, ఒక్కడే ధర్మాన్ని పట్టుకుని, ఒక్కడే పని చేస్తే, అలాంటి వాడిని మధ్యమ పురుషుడని అంటారు.
గుణదోషౌ న నిశ్చిత్య త్యక్త్వా దైవవ్యపాశ్రయమ్। కరిష్యామీతి యః కార్యముపేక్షేత్ స నరాధమః
ఏమైనా పనిలో మంచిదేమిటి, చెడిదేమిటి అని తెలుసుకోకుండా, దైవాన్ని పట్టించుకోకుండా, 'నేనే చేస్తాను' అని నిర్లక్ష్యంగా వదిలేస్తే, అలాంటి వాడిని అధముడు అంటారు.
యథేమే పురుషా నిత్యముత్తమాధమమధ్యమాః। ఏవం మన్త్రోఽపి విజ్ఞేయ ఉత్తమాధమమధ్యమః
ఎలా మనుషులు ఎప్పుడూ ఉత్తములు, మధ్యములు, అధములు అని వర్గీకరించబడతారో, అలాగే ఆలోచన కూడా ఉత్తమం, మధ్యమం, అధమం అని తెలుసుకోవాలి.
ఐకమత్యముపాగమ్య శాస్త్రదృష్టేన చక్షుషా। మన్త్రిణో యత్ర నిరతాస్తమాహుర్మన్త్రముత్తమమ్
శాస్త్రబద్ధమైన దృష్టితో, మంత్రులు ఏకమతంగా, ఆలోచనలో నిమగ్నమై ఉంటే, అలాంటి ఆలోచనను ఉత్తమమని అంటారు.
బహ్వీరపి మతీర్గత్వా మన్త్రిణామర్థనిర్ణయః। పునర్యత్రైకతాం ప్రాప్తః స మన్త్రో మధ్యమః స్మృతః
మంత్రులలో అనేక అభిప్రాయాలు వచ్చిన తరువాత, చివరికి మళ్లీ ఏకమతం కలిగితే, ఆ ఆలోచనను మధ్యమమని అంటారు.
అన్యోన్యమతిమాస్థాయ యత్ర సమ్ప్రతిభాష్యతే। న చైకమత్యే శ్రేయోఽస్తి మన్త్రః సోఽధమ ఉచ్యతే
ఒకరినొకరు నమ్ముకుని వాదనలు జరిగి, ఏకమతం లేకుండా, ప్రయోజనం లేని ఆలోచనను అధమమని అంటారు.
తస్మాత్ సుమన్త్రితం సాధు భవన్తో మతిసత్తమాః। కార్యం సమ్ప్రతిపద్యన్తమేతత్ కృత్యం మతం మమ
కాబట్టి, మేధావులు బాగా ఆలోచించాలి. మీరందరూ ఏ పని చేయాలో నిర్ణయించండి. ఇదే నా అభిప్రాయం.
వానరాణాం హి ధీరాణాం సహస్రైః పరివారితః। రామోఽభ్యేతి పురీం లఙ్కామస్మాకముపరోధకః
వేలాది ధీర వానరులతో చుట్టుముట్టబడి, రాముడు లంక నగరాన్ని చేరుకుంటున్నాడు. అతడు మనకు ప్రమాదంగా ఉన్నాడు.
తరిష్యతి చ సువ్యక్తం రాఘవః సాగరం సుఖమ్। తరసా యుక్తరూపేణ సానుజః సబలానుగః
రాఘవుడు తన తమ్ముడితో, సైన్యంతో కలసి, తగిన వేగంతో సులభంగా సముద్రాన్ని దాటి వస్తాడని స్పష్టంగా తెలుస్తోంది.
సముద్రముచ్ఛోషయతి వీర్యేణాన్యత్కరోతి వా। తస్మిన్నేవంవిధే కార్యే విరుద్ధే వానరైః సహ। హితం పురే చ సైన్యే చ సర్వం సమ్మన్త్ర్యతాం మమ
వీర్యంతో సముద్రాన్ని ఎండబెట్టినా, ఇంకేదైనా చేసినా, ఇలాంటి పరిస్థితిలో వానరులు వ్యతిరేకంగా ఉన్నప్పుడు, నగరానికి, సైన్యానికి మేలు కలిగే విషయాలు అన్నీ నాతో కలసి చర్చించండి.
thumb|సప్తమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే సప్తమః సర్గః ॥౬-
ఇప్పుడు ఏడవ సర్గను వినండి.
ఇత్యుక్తా రాక్షసేన్ద్రేణ రాక్షసాస్తే మహాబలాః। ఊచుః ప్రాఞ్జలయః సర్వే రావణం రాక్షసేశ్వరమ్
ఇలా రాక్షసాధిపతిగా చెప్పగానే, మహాబలశాలి రాక్షసులు అందరూ చేతులు జోడించి రాక్షసేశ్వరుడైన రావణుని ఇలా పలికారు.
ద్విషత్పక్షమవిజ్ఞాయ నీతిబాహ్యాస్త్వబుద్ధయః। రాజన్ పరిఘశక్త్యృష్టిశూలపట్టిశకున్తలమ్
శత్రువుల బలాన్ని తెలియక, నడుం లేని వారు అయినా, రాజా! మన దగ్గర గొడ్డళ్లు, కటారులు, కత్తులు, త్రిశూలాలు, గులికలు ఉన్నాయి.
సుమహన్నో బలం కస్మాద్ విషాదం భజతే భవాన్। త్వయా భోగవతీం గత్వా నిర్జితాః పన్నగా యుధి
ఇంతటి గొప్ప సైన్యం ఉన్నప్పుడు, మీరు ఎందుకు నిరాశ చెందుతున్నారు? మీరు భోగవతిని చేరి, యుద్ధంలో పన్నగులను జయించారు.
కైలాసశిఖరావాసీ యక్షైర్బహుభిరావృతః। సుమహత్కదనం కృత్వా వశ్యస్తే ధనదః కృతః
కైలాస శిఖరాలలో నివసించే అనేక యక్షులతో చుట్టుముట్టబడి, మీరు గొప్ప సంహారం చేసి, ధనదుడిని మీ వశంలోకి తెచ్చారు.
స మహేశ్వరసఖ్యేన శ్లాఘమానస్త్వయా విభో। నిర్జితః సమరే రోషాల్లోకపాలో మహాబలః
మహేశ్వరునితో స్నేహం కలిగి ఉన్నవాడివని అందరూ పొగిడే ప్రభూ, సమరంలో కోపంతో ప్రపంచాన్ని కాపాడే మహాబలశాలి దేవుడిని నీవు ఓడించావు.
వినిపాత్య చ యక్షౌఘాన్ విక్షోభ్య వినిగృహ్య చ। త్వయా కైలాసశిఖరాద్ విమానమిదమాహృతమ్
యక్షుల గుంపులను నీవు చంపి, వారిని భయపెట్టి, వశపరిచిన తర్వాత, కైలాస శిఖరంపై నుండి ఈ విమానం తీసుకొచ్చావు.