చణ్డనక్రగ్రాహఘోరం క్షపాదౌ దివసక్షయే। హసన్తమివ ఫేనౌఘైర్నృత్యన్తమివ చోర్మిభిః
రాత్రి మొదలవుతున్నప్పుడు, సముద్రం మత్స్యాలు, మొసళ్లతో భయంకరంగా కనిపిస్తూ, నురుగు అలలతో నవ్వుతున్నట్టు, ఎగిసే అలలతో నాట్యం చేస్తున్నట్టు కనిపించింది.
చన్ద్రోదయే సముద్భూతం ప్రతిచన్ద్రసమాకులమ్। చణ్డానిలమహాగ్రాహైః కీర్ణం తిమితిమింగిలైః
చంద్రోదయ సమయంలో, సముద్రం చంద్ర ప్రతిబింబాలతో నిండిపోయి, బలమైన గాలులతో, పెద్ద చేపలు, తిమింగలాలతో కిక్కిరిసిపోయింది.
దీప్తభోగైరివాకీర్ణం భుజఙ్గైర్వరుణాలయమ్। అవగాఢం మహాసత్త్వైర్నానాశైలసమాకులమ్
వరుణుని నివాసం ప్రకాశించే పాములతో కప్పబడినట్టు, మహాశక్తులతో నిండిపోయి, ఎన్నో కొండలతో నిండినట్టు కనిపించింది.
సుదుర్గం దుర్గమార్గం తమగాధమసురాలయమ్। మకరైర్నాగభోగైశ్చ విగాఢా వాతలోలితాః। ఉత్పేతుశ్చ నిపేతుశ్చ ప్రహృష్టా జలరాశయః
ఆ ప్రదేశం చాలా దుర్గముగా, దాటి వెళ్లలేని మార్గాలతో, లోతైన చీకటితో, రాక్షసుల నివాసంగా ఉంది. మకరాలు, పాములతో కలిసిన నీరు గాలిలో ఊగిపోతూ, ఎగిసిపడి, ఆనందంగా కనిపించింది.
అగ్నిచూర్ణమివావిద్ధం భాస్వరామ్బుమహోరగమ్। సురారినిలయం ఘోరం పాతాలవిషయం సదా
అది అగ్ని పొడి చల్లినట్లుగా, ప్రకాశవంతమైన జలపాములతో మెరిసిపోతూ, దేవతలకు శత్రువులైన భయంకరమైన ప్రదేశంగా, ఎప్పుడూ పాతాళంలో ఉండేలా కనిపించింది.
సాగరం చామ్బరప్రఖ్యమమ్బరం సాగరోపమమ్। సాగరం చామ్బరం చేతి నిర్విశేషమదృశ్యత
సముద్రం ఆకాశంలా, ఆకాశం సముద్రంలా కనిపించాయి; రెండింటికీ తేడా ఏమీ లేకుండా ఒకటేలా కనబడింది.
సమ్పృక్తం నభసాప్యమ్భః సమ్పృక్తం చ నభోఽమ్భసా। తాదృగ్రూపే స్మ దృశ్యేతే తారారత్నసమాకులే
నీరు ఆకాశంతో కలిసిపోయింది, ఆకాశం నీటితో కలిసిపోయింది; అలా నక్షత్రాలు, రత్నాలతో నిండిన రూపంలో రెండూ కనిపించాయి.
సముత్పతితమేఘస్య వీచిమాలాకులస్య చ। విశేషో న ద్వయోరాసీత్ సాగరస్యామ్బరస్య చ
మేఘాలు పైకి ఎగిసిపోతూ, అలలు వరుసగా ఉప్పొంగుతూ ఉండగా, సముద్రం, ఆకాశం రెండింటికీ తేడా ఏమీ కనిపించలేదు.
అన్యోన్యైరహతాః సక్తాః సస్వనుర్భీమనిఃస్వనాః। ఊర్మయః సిన్ధురాజస్య మహాభేర్య ఇవామ్బరే
సముద్రరాజు అలలు ఒకదానితో ఒకటి ఢీకొని, భయంకరమైన శబ్దంతో గంభీరంగా మోగుతూ, ఆకాశంలో పెద్ద డప్పుల్లా ఉప్పొంగాయి.
రత్నౌఘజలసంనాదం విషక్తమివ వాయునా। ఉత్పతన్తమివ క్రుద్ధం యాదోగణసమాకులమ్
రత్నాలూ, నీటి గొంతు గాలిలో చిక్కుకున్నట్లుగా, కోపంతో పైకి ఎగిసిపోతూ, చేపలతో నిండినట్లుగా వినిపించింది.
దదృశుస్తే మహాత్మానో వాతాహతజలాశయమ్। అనిలోద్ధూతమాకాశే ప్రవలాన్తమివోర్మిభిః
మహాత్ములు ఆ గాలి తాకిన నీటి సముద్రాన్ని, ఆకాశంలో అలలు ప్రవాళంలా మెరిసిపోతూ ఊగిపడుతున్నదాన్ని చూశారు.
తతో విస్మయమాపన్నా హరయో దదృశుః స్థితాః। భ్రాన్తోర్మిజాలసంనాదం ప్రలోలమివ సాగరమ్
అప్పుడు వానరులు అక్కడ నిలబడి, అలల తాళం గంభీరంగా మోగుతూ, సముద్రం చలించిపోతూ ఉండటాన్ని ఆశ్చర్యంగా చూశారు.
thumb|పఞ్చమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే పఞ్చమః సర్గః ॥౬-
ఇది యుద్ధకాండలో ఐదవ సర్గ. శ్రీవాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండ ఐదవ అధ్యాయం, వినండి.
సా తు నీలేన విధివత్స్వారక్షా సుసమాహితా। సాగరస్యోత్తరే తీరే సాధు సా వినివేశితా
ఆ సేనను నీలుడు విధిగా బాగా కాపాడుతూ, సముద్రం ఉత్తర తీరంలో చక్కగా నిలిపాడు.
మైన్దశ్చ ద్వివిదశ్చోభౌ తత్ర వానరపుఙ్గవౌ। విచేరతుశ్చ తాం సేనాం రక్షార్థం సర్వతోదిశమ్
మైందుడు, ద్వివిదుడు అనే వానరశ్రేష్ఠులు ఇద్దరూ ఆ సేన చుట్టూ అన్ని దిశలలో సంచరిస్తూ, కాపాడారు.
నివిష్టాయాం తు సేనాయాం తీరే నదనదీపతేః। పార్శ్వస్థం లక్ష్మణం దృష్ట్వా రామో వచనమబ్రవీత్
ఆ సేన నది తీరంలో స్థిరపడినప్పుడు, రాముడు పక్కన ఉన్న లక్ష్మణుడిని చూసి ఇలా అన్నాడు.
శోకశ్చ కిల కాలేన గచ్ఛతా హ్యపగచ్ఛతి। మమ చాపశ్యతః కాన్తామహన్యహని వర్ధతే
కాలం గడిచే కొద్దీ శోకం తగ్గిపోతుందని అంటారు. కానీ నేను నా ప్రియమైనవారిని గుర్తు చేసుకుంటూ ఉండగా, నా బాధ రోజు రోజుకూ పెరుగుతోంది.
వాహి వాత యతః కాన్తా తాం స్పృష్ట్వా మామపి స్పృశ। త్వయి మే గాత్రసంస్పర్శశ్చన్ద్రే దృష్టిసమాగమః
ఓ గాలివా, నువ్వు నా ప్రియమైనవారిని తాకినందువల్ల, నన్ను కూడా తాకు. నీలో ఆమె శరీరస్పర్శ ఉంది, చంద్రునిలో మన ఇద్దరి చూపులు కలుస్తున్నాయి.
తన్మే దహతి గాత్రాణి విషం పీతమివాశయే। హా నాథేతి ప్రియా సా మాం హ్రియమాణా యదబ్రవీత్
దీని వల్ల నా శరీరం విషం తాగినట్లుగా మండిపోతుంది. 'హాయ్ నా రక్షకుడా!' అని నా ప్రియమైనది అపహరించబడుతున్నప్పుడు చెప్పిన మాటలు నన్ను కాల్చేస్తున్నాయి.
తద్వియోగేన్ధనవతా తచ్చిన్తావిమలార్చిషా। రాత్రిందివం శరీరం మే దహ్యతే మదనాగ్నినా
విడిపోవడమే ఇంధనంగా, ఆలోచనలే నిర్మలమైన జ్వాలగా, రాత్రింబవళ్ళు నా శరీరం మనోవ్యథ అగ్నిలో కాలిపోతోంది.
అవగాహ్యార్ణవం స్వప్స్యే సౌమిత్రే భవతా వినా। ఏవం చ ప్రజ్వలన్ కామో న మా సుప్తం జలే దహేత్
సౌమిత్రీ, నేను నీతో లేకుండా సముద్రంలో మునిగి నిద్రపోతాను. అలా అయితే, ఎంతగా కోరిక మండినా, నీటిలో నిద్రపోతున్న నన్ను కాల్చదు.
బహ్వేతత్ కామయానస్య శక్యమేతేన జీవితుమ్। యదహం సా చ వామోరురేకాం ధరణిమాశ్రితౌ
ఇంతటి కోరిక ఉన్నవాడికి ఇది చాలానే. అయినా, ఆమెతో నేను, ఇద్దరం కలసి భూమిపై విశ్రాంతి తీసుకుంటే, ఇలాంటి బాధను తట్టుకోగలను.
కేదారస్యేవాకేదారః సోదకస్య నిరూదకః। ఉపస్నేహేన జీవామి జీవన్తీం యచ్ఛృణోమి తామ్
నీటితో ఉన్న పొలమూ, నీరు లేని పొలమూ ఎలా వేరుగా ఉంటాయో, ఆమె దగ్గరగా ఉందని తెలుసుకొని, ఆమె బతికుందన్న మాట విని నేనూ బతికిపోతున్నాను.
కదా ను ఖలు సుశ్రోణీం శతపత్రాయతేక్షణామ్। విజిత్య శత్రూన్ ద్రక్ష్యామి సీతాం స్ఫీతామివ శ్రియమ్
ఎప్పుడు నేను నా శత్రువులను ఓడించి, అందమైన నడుము, పద్మపువ్వులాంటి కన్నులు కలిగిన సీతను, సంపదలా ప్రకాశిస్తూ చూస్తానో తెలియదు.
కదా సుచారుదన్తోష్ఠం తస్యాః పద్మమివాననమ్। ఈషదున్నామ్య పాస్యామి రసాయనమివాతురః
ఎప్పుడు ఆమె పద్మంలాంటి ముఖాన్ని కొంచెం పైకి తిప్పి, అందమైన పళ్లూ పెదవులూ చూసి, వ్యాధిగ్రస్తుడికి అమృతం తాగినట్టు, నేను ఆనందంగా చూస్తానో తెలియదు.
తౌ తస్యాః సహితౌ పీనౌ స్తనౌ తాలఫలోపమౌ। కదా న ఖలు సోత్కమ్పౌ శ్లిష్యన్త్యా మాం భజిష్యతః
ఎప్పుడు ఆమె రెండు పుష్టిగా ఉన్న, తాళపండ్లవంటి వక్షోజాలు, ఆమె నన్ను ఆలింగనం చేసేటప్పుడు కొద్దిగా వణికుతూ, నాకు ఆనందాన్ని ఇస్తాయో తెలియదు.
సా నూనమసితాపాఙ్గీ రక్షోమధ్యగతా సతీ। మన్నాథా నాథహీనేవ త్రాతారం నాధిగచ్ఛతి
నిజంగా, నల్లని కళ్లతో ఉన్న ఆమె, రాక్షసుల మధ్య చిక్కుకుని, తన రక్షకుడిని కోల్పోయి, ఆశ్రయం కోసం వెతుకుతున్నవారిలా, ఎవ్వర్నీ దొరకకుండా ఉంది.
కథం జనకరాజస్య దుహితా మమ చ ప్రియా। రాక్షసీమధ్యగా శేతే స్నుషా దశరథస్య చ
జనక మహారాజు కుమార్తె, నాకు ప్రియమైన సీత, రాక్షసుల మధ్య పడుకుని, దశరథ మహారాజు కోడలు ఎలా నిద్రపోతుందో నాకు తెలియదు.
అవిక్షోభ్యాణి రక్షాంసి సా విధూయోత్పతిష్యతి। విధూయ జలదాన్ నీలాన్ శశిలేఖా శరత్స్వివ
ఆమె ఆ అచలమైన రాక్షసులను తట్టిపడేసి, శరదృతువులో మేఘాలను తొలగించి వెలిసే చంద్రబింబంలా వెలుగుతుందనిపిస్తోంది.
స్వభావతనుకా నూనం శోకేనానశనేన చ। భూయస్తనుతరా సీతా దేశకాలవిపర్యయాత్
సీత సహజంగా సన్నగా ఉంటుంది. ఇప్పుడు దుఃఖంతో, ఆహారం తినక, దేశకాల మార్పుతో మరింత సన్నబడిపోయి ఉండాలి.