కిమర్థం చ నరశ్రేష్ఠౌ సమ్ప్రాప్తౌ దుర్గమే పథి। వరాయుధధరౌ వీరౌ శ్రోతుమిచ్ఛామి తత్త్వతః
ఈ దుర్గమమైన మార్గంలో వీరు శ్రేష్ఠమైన ఆయుధాలు ధరించి వచ్చిన మానవశ్రేష్ఠులు ఎందుకు వచ్చారు? నిజంగా తెలుసుకోవాలని ఉంది.
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా యథావృత్తం న్యవేదయత్। సిద్ధాశ్రమనివాసం చ రాక్షసానాం వధం యథా। విశ్వామిత్రవచః శ్రుత్వా రాజా పరమవిస్మితః
ఆయన మాటలు విని, జరిగిన సంగతులన్నీ వివరంగా చెప్పాడు. సిద్ధాశ్రమంలో నివాసం, రాక్షసుల వధ ఎలా జరిగిందో వివరించాడు. విశ్వామిత్రుని మాటలు విని రాజు ఎంతో ఆశ్చర్యపోయాడు.
అతిథీ పరమం ప్రాప్తౌ పుత్రౌ దశరథస్య తౌ। పూజయామాస విధివత్ సత్కారార్హౌ మహాబలౌ
అతడు అతిథులుగా వచ్చిన దశరథుని ఇద్దరు కుమారులను, మహాబలశాలులను, యథావిధిగా గౌరవించి, ఆదరించి, సత్కరించాడు.
తతః పరమసత్కారం సుమతేః ప్రాప్య రాఘవౌ। ఉష్య తత్ర నిశామేకాం జగ్మతుర్మిథిలాం తతః
ఆ మంచి మనసున్నవారి నుండి అత్యంత ఆతిథ్యాన్ని పొందిన రాఘవులు, అక్కడ ఒక రాత్రి గడిపి, తరువాత మిథిలా నగరానికి బయలుదేరారు.
తాం దృష్ట్వా మునయః సర్వే జనకస్య పురీం శుభామ్। సాధు సాధ్వితి శంసన్తో మిథిలాం సమపూజయన్
ఆ జనకుని పవిత్రమైన నగరాన్ని చూసిన మునులు అందరూ, 'బాగుంది, బాగుంది' అని ప్రశంసిస్తూ, మిథిలాను ఎంతో గౌరవంగా సత్కరించారు.
మిథిలోపవనే తత్ర ఆశ్రమం దృశ్య రాఘవః। పురాణం నిర్జనం రమ్యం పప్రచ్ఛ మునిపుఙ్గవమ్
ఆ మిథిలా నగరానికి దగ్గరలోని అరణ్యంలో ఒక పాత, శూన్యమైన, అందమైన ఆశ్రమాన్ని రాఘవుడు చూసి, మునులలో శ్రేష్ఠుడైనవారిని అడిగాడు.
ఇదమాశ్రమసంకాశం కిం న్విదం మునివర్జితమ్। శ్రోతుమిచ్ఛామి భగవన్ కస్యాయం పూర్వ ఆశ్రమః
భగవంతుడా, ఇది ఆశ్రమంలా కనిపిస్తోంది కానీ ఎందుకు మునులు లేరు? ఇది ఎవరి పూర్వ ఆశ్రమమో వినాలని నాకు ఆసక్తి ఉంది.
తచ్ఛ్రుత్వా రాఘవేణోక్తం వాక్యం వాక్యవిశారదః। ప్రత్యువాచ మహాతేజా విశ్వామిత్రో మహామునిః
రాఘవుడు అడిగిన ఆ మాటలు విని, మాటలో నిపుణుడైన మహాతేజస్సు గల విశ్వామిత్ర మహాముని సమాధానమిచ్చాడు.
హన్త తే కథయిష్యామి శృణు తత్త్వేన రాఘవ। యస్యైతదాశ్రమపదం శప్తం కోపాన్మహాత్మనః
రాఘవా, ఇది ఎవరి ఆశ్రమమో, ఎందుకు మహాత్ముడు కోపంతో శపించినాడో నిజంగా చెబుతాను, విను.
గౌతమస్య నరశ్రేష్ఠ పూర్వమాసీన్మహాత్మనః। ఆశ్రమో దివ్యసంకాశః సురైరపి సుపూజితః
నరులలో శ్రేష్ఠుడా, ఇది ఒకప్పుడు మహాత్ముడు గౌతముని ఆశ్రమం. ఇది దేవతలకు కూడా ఎంతో గౌరవప్రదంగా, దివ్యంగా ఉండేది.
స చాత్ర తప ఆతిష్ఠదహల్యాసహితః పురా। వర్షపూగాన్యనేకాని రాజపుత్ర మహాయశః
రాజకుమారా, ప్రఖ్యాతి గలవాడా, గౌతముడు ఇక్కడ అహల్యతో కలిసి ఎన్నో సంవత్సరాలు కఠిన తపస్సు చేశాడు.
తస్యాన్తరం విదిత్వా చ సహస్రాక్షః శచీపతిః। మునివేషధరో భూత్వా అహల్యామిదమబ్రవీత్
ఆ సమయంలో గౌతముడు లేనిదాన్ని తెలుసుకుని, శచీదేవి భర్త అయిన ఇంద్రుడు మునివేషంలో వచ్చి అహల్యతో ఇలా అన్నాడు.
ఋతుకాలం ప్రతీక్షన్తే నార్థినః సుసమాహితే। సంగమం త్వహమిచ్ఛామి త్వయా సహ సుమధ్యమే
సుమధ్యమా, కలయిక కోరేవారు తగిన కాలం కోసం ఓపికగా ఎదురుచూస్తారు. కానీ నేను మాత్రం ఇప్పుడే నీతో కలవాలనుకుంటున్నాను.
మునివేషం సహస్రాక్షం విజ్ఞాయ రఘునన్దన। మతిం చకార దుర్మేధా దేవరాజకుతూహలాత్
రఘునందనా, మునివేషంలో ఉన్న ఇంద్రుడిని గుర్తించినా, దేవేంద్రుడి గురించి ఆసక్తితో, మంచి బుద్ధి లేక అహల్య అతనికి అంగీకరించింది.
అథాబ్రవీత్ సురశ్రేష్ఠం కృతార్థేనాన్తరాత్మనా। కృతార్థాస్మి సురశ్రేష్ఠ గచ్ఛ శీఘ్రమితః ప్రభో
తన కోరిక నెరవేరిన తరువాత, అహల్య దేవతలలో శ్రేష్ఠుడైన ఇంద్రుడిని చూచి, 'దేవతాధిపతీ, నేను సంతృప్తి చెందాను. త్వరగా ఇక్కడినుంచి వెళ్ళిపోండి ప్రభూ' అని చెప్పింది.
ఆత్మానం మాం చ దేవేశ సర్వథా రక్ష గౌతమాత్। ఇన్ద్రస్తు ప్రహసన్ వాక్యమహల్యామిదమబ్రవీత్
'దేవేంద్రా, నన్ను, నిన్ను గౌతముని నుండి ఎలాగైనా కాపాడు' అని అహల్య చెప్పగా, ఇంద్రుడు నవ్వుతూ ఆమెతో ఇలా అన్నాడు.
సుశ్రోణి పరితుష్టోఽస్మి గమిష్యామి యథాగతమ్। ఏవం సంగమ్య తు తదా నిశ్చక్రామోటజాత్ తతః
'సుందర నడుము కలదానివి, నేను సంతృప్తుడిని. వచ్చినట్టు వెళ్ళిపోతాను' అని చెప్పి, కలయిక అనంతరం వెంటనే అక్కడి నుంచి బయలుదేరాడు.
స సమ్భ్రమాత్ త్వరన్ రామ శఙ్కితో గౌతమం ప్రతి। గౌతమం స దదర్శాథ ప్రవిశన్తం మహామునిమ్
రామా, గౌతముని భయంతో ఇంద్రుడు తొందరగా బయలుదేరాడు. కానీ ఆ సమయంలో మహాముని అయిన గౌతముడు లోపలికి వస్తున్నాడని చూశాడు.
దేవదానవదుర్ధర్షం తపోబలసమన్వితమ్। తీర్థోదకపరిక్లిన్నం దీప్యమానమివానలమ్
ఆ మహాతపస్సు గల గౌతముడు, దేవతలు, దానవులు కూడా చేరలేని వాడు, తీర్థజలాలతో స్నానం చేసి, అగ్ని వలె ప్రకాశిస్తూ కనిపించాడు.
గృహీతసమిధం తత్ర సకుశం మునిపుంగవమ్। దృష్ట్వా సురపతిస్త్రస్తో విషణ్ణవదనోఽభవత్
అక్కడ, చేతిలో సమిధలు, కుశతోలతో ఉన్న మునిపుంగవుడిని చూసి, దేవతాధిపతి ఇంద్రుడు భయంతో ముఖం వాడిపోయాడు.
అథ దృష్ట్వా సహస్రాక్షం మునివేషధరం మునిః। దుర్వృత్తం వృత్తసమ్పన్నో రోషాద్ వచనమబ్రవీత్
ఆ సమయంలో మునివేషంలో ఉన్న ఇంద్రుడిని చూసిన గౌతముడు, తాను ధర్మవంతుడైనా, దుర్మార్గుడైన అతనిపై కోపంతో ఇలా అన్నాడు.
మమ రూపం సమాస్థాయ కృతవానసి దుర్మతే। అకర్తవ్యమిదం యస్మాద్ విఫలస్త్వం భవిష్యసి
నా రూపాన్ని ధరించి, నీవు చేయకూడని పనిని చేసావు, దుష్టుడా! అందుకే నీవు ఫలితం లేకుండా పోతావు.
గౌతమేనైవముక్తస్య సురోషేణ మహాత్మనా। పేతతుర్వృషణౌ భూమౌ సహస్రాక్షస్య తత్క్షణాత్
గౌతముడు మహా కోపంతో ఇలా చెప్పగానే, ఆ సహస్రాక్షుని వృషణాలు వెంటనే భూమిపై పడిపోయాయి.
తథా శప్త్వా చ వై శక్రం భార్యామపి చ శప్తవాన్। ఇహ వర్షసహస్రాణి బహూని నివసిష్యసి
ఇంద్రుడిని శపించి, తన భార్యనూ శపించాడు: 'ఇక్కడ ఎన్నో వేల సంవత్సరాలు నివసించాలి' అని.
వాతభక్షా నిరాహారా తప్యన్తీ భస్మశాయినీ। అదృశ్యా సర్వభూతానామాశ్రమేఽస్మిన్ వసిష్యసి
నీకు గాలి మాత్రమే ఆహారం, ఉపవాసంగా ఉండి, బూడిదపై పడుకుని, అందరికీ కనబడకుండా, ఈ ఆశ్రమంలో నివసించాలి.
యదా త్వేతద్ వనం ఘోరం రామో దశరథాత్మజః। ఆగమిష్యతి దుర్ధర్షస్తదా పూతా భవిష్యసి
ఈ భయంకరమైన అడవికి దశరథుని కుమారుడైన రాముడు వచ్చినప్పుడు, నీవు పవిత్రురాలవుతావు.
తస్యాతిథ్యేన దుర్వృత్తే లోభమోహవివర్జితా। మత్సకాశం ముదా యుక్తా స్వం వపుర్ధారయిష్యసి
దురాచారిణి! అతిధిగా రాముని ఆదరించి, లోభమూ మోహమూ లేకుండా, ఆనందంగా నా వద్దకు వచ్చి, నీ అసలు రూపాన్ని తిరిగి పొందుతావు.
ఏవముక్త్వా మహాతేజా గౌతమో దుష్టచారిణీమ్। ఇమమాశ్రమముత్సృజ్య సిద్ధచారణసేవితే। హిమవచ్ఛిఖరే రమ్యే తపస్తేపే మహాతపాః
అలా చెప్పి, మహాతపస్వి గౌతముడు ఆ పాపాత్మురాలిని వదిలి, సిద్ధులు, చారణులు నివసించే ఆ ఆశ్రమాన్ని విడిచి, హిమవంతం శిఖరంలో తపస్సు చేసుకుంటూ ఉన్నాడు.
thumb|ఏకోనపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే ఏకోనపఞ్చాశః సర్గః ॥౧-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో బాలకాండలో నలభై తొమ్మిదవ సర్గను వినండి.
అఫలస్తు తతః శక్రో దేవానగ్నిపురోగమాన్। అబ్రవీత్ త్రస్తనయనః సిద్ధగన్ధర్వచారణాన్
అప్పుడు ఫలహీనుడైన ఇంద్రుడు, భయంతో ఉన్న కళ్లతో, అగ్ని మొదలైన దేవతలు, సిద్ధులు, గంధర్వులు, చారణులతో ఇలా చెప్పాడు.