నిఃససర్ప మహాఘోరం భీమఘోషమివార్ణవమ్। తస్య దాశరథేః పార్శ్వే శూరాస్తే కపికుఞ్జరాః
ఆ భయంకరమైన, ఘోరమైన సేన సముద్రం లాంటి గొప్ప శబ్దంతో ముందుకు పోయింది; ఆ వీర వానరాధిపతులు దశరథుని కుమారుడి పక్కన ఉన్నారు.
తూర్ణమాపుప్లువుః సర్వే సదశ్వా ఇవ చోదితాః। కపిభ్యాముహ్యమానౌ తౌ శుశుభాతే నరర్షభౌ
వారు అందరూ వేగంగా ఎగిరిపోతూ, బాగా శిక్షణ పొందిన గుర్రాలు పరుగెత్తినట్లు ఉన్నారు; ఆ ఇద్దరు నరశ్రేష్ఠులు వానరులతో చుట్టుముట్టబడి ప్రకాశించారు.
మహద్భ్యామివ సంస్పృష్టౌ గ్రహాభ్యాం చన్ద్రభాస్కరౌ। తతో వానరరాజేన లక్ష్మణేన సుపూజితః
మహా పురుషులైన లక్ష్మణుడు, వానరరాజు ఇద్దరూ రాముని తాకినప్పుడు, అది గ్రహాల వల్ల చంద్రుడు, సూర్యుడు తాకబడినట్లుగా అనిపించింది. ఆ తరువాత రాముడు, లక్ష్మణుడు, వానరరాజు ఘనంగా సత్కరించగా, ముందుకు సాగాడు.
జగామ రామో ధర్మాత్మా ససైన్యో దక్షిణాం దిశమ్। తమఙ్గదగతో రామం లక్ష్మణః శుభయా గిరా
ధర్మమయుడైన రాముడు తన సైన్యంతో కలిసి దక్షిణ దిశగా ప్రయాణం ప్రారంభించాడు. అంగదునితో కలిసి రాముని దగ్గరకు వచ్చిన లక్ష్మణుడు, శుభమైన మాటలు చెప్పాడు.
ఉవాచ పరిపూర్ణార్థం పూర్ణార్థప్రతిభానవాన్। హృతామవాప్య వైదేహీం క్షిప్రం హత్వా చ రావణమ్
పూర్తిగా అర్థవంతమైన మాటలు చెప్పిన లక్ష్మణుడు, 'రావణుడిని త్వరగా సంహరించి, సీతను తిరిగి పొందిన తరువాత, నీవు సంతోషంగా అయోధ్యకు తిరిగి వెళ్తావు' అని అన్నాడు.
సమృద్ధార్థః సమృద్ధార్థామయోధ్యాం ప్రతియాస్యసి। మహాన్తి చ నిమిత్తాని దివి భూమౌ చ రాఘవ
'నీ కోరిక నెరవేరిన తరువాత, సంపూర్ణ సంతోషంతో అయోధ్యకు తిరిగి వెళ్తావు. రాఘవా! ఆకాశంలోను, భూమిపైను గొప్ప శుభసూచకాలు కనబడుతున్నాయి.'
శుభాని తవ పశ్యామి సర్వాణ్యేవార్థసిద్ధయే। అనువాతి శివో వాయుః సేనాం మృదుహితః సుఖః
'నీ అభీష్ట సిద్ధికి అవసరమైన అన్ని శుభసూచకాలు నేను చూస్తున్నాను. సైన్యంపై మృదువుగా, శుభంగా గాలి వీస్తోంది, అందరికీ సుఖంగా ఉంది.'
పూర్ణవల్గుస్వరాశ్చేమే ప్రవదన్తి మృగద్విజాః। ప్రసన్నాశ్చ దిశః సర్వా విమలశ్చ దివాకరః
'ఈ జంతువులు, పక్షులు మధురమైన, మృదువైన స్వరాలతో అరుస్తున్నాయి. అన్ని దిక్కులు ప్రశాంతంగా ఉన్నాయి, సూర్యుడు నిర్మలంగా ప్రకాశిస్తున్నాడు.'
ఉశనా చ ప్రసన్నార్చిరను త్వాం భార్గవో గతః। బ్రహ్మరాశిర్విశుద్ధశ్చ శుద్ధాశ్చ పరమర్షయః। అర్చిష్మన్తః ప్రకాశన్తే ధ్రువం సర్వే ప్రదక్షిణమ్
'భార్గవుడు ఉశనుడు ప్రకాశవంతమైన తేజంతో నీకు ముందుగా వెళ్ళాడు. బ్రహ్మనక్షత్రం, పవిత్ర మహర్షులు తేజస్సుతో మెరిసిపోతూ, అందరూ నిన్ను చుట్టుముట్టినట్లు కనిపిస్తున్నారు.'
త్రిశఙ్కుర్విమలో భాతి రాజర్షిః సపురోహితః। పితామహః పురోఽస్మాకమిక్ష్వాకూణాం మహాత్మనామ్
'త్రిశంకువు అనే రాజర్షి తన పురోహితుడితో కలసి నిర్మలంగా ప్రకాశిస్తున్నాడు. మన పూర్వీకుడైన మహాత్ముడు, ఇక్ష్వాకువంశస్థుడు మన ముందున్నాడు.'
విమలే చ ప్రకాశేతే విశాఖే నిరుపద్రవే। నక్షత్రం పరమస్మాకమిక్ష్వాకూణాం మహాత్మనామ్
'నిర్మలమైన ఆకాశంలో విశాఖ నక్షత్రం నిరాయాసంగా ప్రకాశిస్తోంది. అది మనకు, మహాత్ములైన ఇక్ష్వాకువులకు అత్యుత్తమమైన నక్షత్రం.'
నైర్ఋతం నైర్ఋతానాం చ నక్షత్రమతిపీడ్యతే। మూలో మూలవతా స్పృష్టో ధూప్యతే ధూమకేతునా
'నైరృతుల నక్షత్రం బలంగా బాధపడుతోంది. మూల నక్షత్రాన్ని మూలవంతుడు తాకి, ధూమకేతువు పొగతో కమ్మేస్తోంది.'
సర్వం చైతద్ వినాశాయ రాక్షసానాముపస్థితమ్। కాలే కాలగృహీతానాం నక్షత్రం గ్రహపీడితమ్
'ఇవి అన్నీ రాక్షసుల వినాశనానికి సూచకాలు. ఈ సమయంలో, గ్రహాల వల్ల బాధపడుతున్న నక్షత్రం, మరణానికి లోనయ్యే వారికే చెందింది.'
ప్రసన్నాః సురసాశ్చాపో వనాని ఫలవన్తి చ। ప్రవాన్తి నాధికా గన్ధా యథర్తుకుసుమా ద్రుమాః
దేవతలు సంతోషంగా ఉన్నారు, నీళ్ళు నిర్మలంగా ఉన్నాయి, అడవులు ఫలాలతో నిండిపోయాయి. మధురమైన పరిమళాలు వీస్తున్నాయి, వృక్షాలు కాలానుకూలంగా పుష్పిస్తున్నాయి.
వ్యూఢాని కపిసైన్యాని ప్రకాశన్తేఽధికం ప్రభో। దేవానామివ సైన్యాని సంగ్రామే తారకామయే। ఏవమార్య సమీక్ష్యైతత్ ప్రీతో భవితుమర్హసి
కపిసైన్యాలు సముదాయంగా కాంతివంతంగా కనిపిస్తున్నాయి, ప్రభూ! అవి దేవతల సైన్యాలు రాక్షసులతో యుద్ధించినప్పుడు ఎలా ఉంటాయో అలా ఉన్నాయి. ఈ విధంగా చూసి, ఆర్యా! నీవు ఆనందించాలి.
ఇతి భ్రాతరమాశ్వాస్య హృష్టః సౌమిత్రిరబ్రవీత్। అథావృత్య మహీం కృత్స్నాం జగామ హరివాహినీ
ఈ విధంగా తన అన్నను ధైర్యపరిచిన సౌమిత్రి ఆనందంతో మాట్లాడాడు. ఆ తరువాత, వానరసైన్యం మొత్తం భూమిని కప్పివేస్తూ ముందుకు సాగింది.
ఋక్షవానరశార్దూలైర్నఖద్రంష్ట్రాయుధైరపి। కరాగ్రైశ్చరణాగ్రైశ్చ వానరైరుద్ధతం రజః
భల్లూకులు, వానరులు, వానరనాయకులు — వీరంతా తమ గోర్లు, పళ్ళు ఆయుధాలుగా ధరించి, చేతులతో, కాళ్లతో, వేళ్లతో మట్టి దుమ్ము లేపారు.
భీమమన్తర్దధే లోకం నివార్య సవితుః ప్రభామ్। సపర్వతవనాకాశం దక్షిణాం హరివాహినీ
ఆ భయంకరమైన వానరసైన్యం దక్షిణ దిశను, పర్వతాలు, అడవులు, ఆకాశంతో సహా కప్పేసి, లోకాన్ని దాచేసింది; సూర్యకాంతిని అడ్డుకుంది.
ఛాదయన్తీ యయౌ భీమా ద్యామివామ్బుదసంతతిః। ఉత్తరన్త్యాశ్చ సేనాయాః సతతం బహుయోజనమ్
ఆ ఘనమైన సైన్యం మేఘ సముదాయంలా ఆకాశాన్ని కప్పేస్తూ ముందుకు సాగింది. ఆ సైన్యం దాటి వెళ్ళే కొద్దీ, ఎప్పటికప్పుడు అనేక యోజనాల మేర విస్తరించింది.
నదీస్రోతాంసి సర్వాణి సస్యన్దుర్విపరీతవత్। సరాంసి విమలామ్భాంసి ద్రుమాకీర్ణాంశ్చ పర్వతాన్
అన్ని నదుల ప్రవాహాలు వెనక్కి పోయాయి, నిర్మలమైన సరస్సులు, వృక్షాలతో నిండిన పర్వతాలు కనిపించాయి.
సమాన్ భూమిప్రదేశాంశ్చ వనాని ఫలవన్తి చ। మధ్యేన చ సమన్తాచ్చ తిర్యక్ చాధశ్చ సావిశత్
వారు సమతలమైన భూమిని, పండ్లతో నిండిన అడవులను దాటి, మధ్యలోనూ, చుట్టూ, అడ్డంగా, క్రిందగా కూడా ప్రవేశించారు.
సమావృత్య మహీం కృత్స్నాం జగామ మహతీ చమూః। తే హృష్టవదనాః సర్వే జగ్ముర్మారుతరంహసః
అంతటా భూమిని కప్పేసిన ఆ గొప్ప సేన ముందుకు సాగింది; అందరూ ఆనందంతో ముఖాలు వెలిగిస్తూ, గాలివేగంతో వెళ్లారు.
హరయో రాఘవస్యార్థే సమారోపితవిక్రమాః। హర్షం వీర్యం బలోద్రేకాన్ దర్శయన్తః పరస్పరమ్
రాఘవుని కోసం బలాన్ని ప్రదర్శించిన వానరులు, పరస్పరం తమ ఆనందాన్ని, వీరత్వాన్ని, బలాన్ని చూపించుకుంటూ సాగారు.
యౌవనోత్సేకజాద్ దర్పాద్ వివిధాంశ్చక్రురధ్వని। తత్ర కేచిద్ ద్రుతం జగ్మురుత్పేతుశ్చ తథాపరే
యవ్వన ఉత్సాహంతో వచ్చిన గర్వంతో, వారు మార్గమంతా色色గా విన్యాసాలు చేశారు; కొందరు వేగంగా పరుగెత్తారు, మరికొందరు ఎగిరిపడ్డారు.
కేచిత్ కిలకిలాం చక్రుర్వానరా వనగోచరాః। ప్రాస్ఫోటయంశ్చ పుచ్ఛాని సంనిజఘ్నుః పదాన్యపి
కొంతమంది అడవి వాసి వానరులు గట్టిగా అరవడం చేశారు; మరికొందరు తమ తోకలను ఊపారు, ఇంకొందరు కాలితో నేలను బలంగా తగిలించారు.
భుజాన్ విక్షిప్య శైలాంశ్చ ద్రుమానన్యే బభఞ్జిరే। ఆరోహన్తశ్చ శృఙ్గాణి గిరీణాం గిరిగోచరాః
కొంతమంది చేతులను ఊపుతూ, కొందరు కొండలను, చెట్లను విరిగేశారు; కొండల్లో తిరిగే వారు శిఖరాలను ఎక్కారు.
మహానాదాన్ ప్రముఞ్చన్తి క్ష్వేడామన్యే ప్రచక్రిరే। ఊరువేగైశ్చ మమృదుర్లతాజాలాన్యనేకశః
కొంతమంది గర్జనలు చేశారు, మరికొందరు ఊదరింతలు వేశారు; తమ తొడల బలంతో అనేకమంది లతాజాలాలను త్రొక్కేశారు.
జృమ్భమాణాశ్చ విక్రాన్తా విచిక్రీడుః శిలాద్రుమైః। తతః శతసహస్రైశ్చ కోటిభిశ్చ సహస్రశః
వారు తమ శక్తిని చూపిస్తూ, శిలలు చెట్లు తోడుతూ ఆడుకున్నారు; ఆ తరువాత లక్షల సంఖ్యలో, కోట్ల కొద్దీ వానరులు అక్కడ కనిపించారు.
వానరాణాం సుఘోరాణాం శ్రీమత్పరివృతా మహీ। సా స్మ యాతి దివారాత్రం మహతీ హరివాహినీ
ఆ భూమంతా భయంకరమైన, కాంతివంతమైన వానరులతో నిండిపోయింది; ఆ గొప్ప వానర సేన పగలు రాత్రి తేడా లేకుండా ముందుకు సాగింది.
ప్రహృష్టముదితాః సర్వే సుగ్రీవేణాభిపాలితాః। వానరాస్త్వరితా యాన్తి సర్వే యుద్ధాభినన్దినః। ప్రమోక్షయిషవః సీతాం ముహూర్తం క్వాపి నావసన్
సుగ్రీవుడు రక్షణలో ఉన్న అందరు వానరులు ఆనందంగా, ఉల్లాసంగా యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా, సీతను విడిపించాలనే తపనతో, ఒక్క క్షణం కూడా ఎక్కడా ఆగకుండా వేగంగా వెళ్లారు.