పురస్తాదృషభో నీలో వీరః కుముద ఏవ చ। పన్థానం శోధయన్తి స్మ వానరైర్బహుభిః సహ
ముందుగా వీరుడు అయిన నీలుడు, కుముదుడు, అనేక వానరులతో కలిసి దారిని శుభ్రం చేస్తూ వెళ్లారు.
మధ్యే తు రాజా సుగ్రీవో రామో లక్ష్మణ ఏవ చ। బలిభిర్బహుభిర్భీమైర్వృతః శత్రునిబర్హణః
మధ్యలో రాజైన సుగ్రీవుడు, రాముడు, లక్ష్మణుడు, అనేక బలవంతులు, భయంకరులు, శత్రువులను నశింపజేసేవారు చుట్టూ ఉన్నారు.
హరిః శతబలిర్వీరః కోటిభిర్దశభిర్వృతః। సర్వామేకో హ్యవష్టభ్య రరక్ష హరివాహినీమ్
శతబలి అనే వీర వానరుడు, పది కోట్ల వానరులతో చుట్టుముట్టబడి, ఒక్కడే మొత్తం వానరసేనను కాపాడాడు.
కోటీశతపరీవారః కేసరీ పనసో గజః। అర్కశ్చ బహుభిః పార్శ్వమేకం తస్యాభిరక్షతి
వంద కోట్ల వానరులతో కూడిన కేశరీ, పనస, గజ, అర్కుడు ఇంకా మరికొందరు ఒక వైపు దళాన్ని కాపాడారు.
సుషేణో జామ్బవాంశ్చైవ ఋక్షైర్బహుభిరావృతౌ। సుగ్రీవం పురతః కృత్వా జఘనం సంరరక్షతుః
సుషేణుడు, జాంబవంతుడు అనేక రీక్షులతో చుట్టుముట్టబడి, సుగ్రీవుడిని ముందుంచి, వెనుక భాగాన్ని కాపాడారు.
తేషాం సేనాపతిర్వీరో నీలో వానరపుంగవః। సమ్పతన్ ప్లవతాం శ్రేష్ఠస్తద్ బలం పర్యవారయత్
వారందరిలోనూ సేనాధిపతిగా ఉన్న వానరశ్రేష్ఠుడు నీలుడు, ఎగిరే వానరుల్లో శ్రేష్ఠుడు, ఆ సైన్యాన్ని చుట్టుముట్టాడు.
దరీముఖః ప్రజఙ్ఘశ్చ జమ్భోఽథ రభసః కపిః। సర్వతశ్చ యయుర్వీరాస్త్వరయన్తః ప్లవంగమాన్
దరీముఖుడు, ప్రజఙ్ఘుడు, జంభుడు, రభసుడు ఇంకా ఇతర వీరులు అన్ని వైపులా వానరులను ప్రేరేపిస్తూ ముందుకు సాగారు.
ఏవం తే హరిశార్దూలా గచ్ఛన్తి బలదర్పితాః। అపశ్యన్త గిరిశ్రేష్ఠం సహ్యం గిరిశతాయుతమ్
అలా ఆ వానరశార్దూలులు తమ బలంతో గర్వంతో ముందుకు సాగుతూ, వంద శిఖరాలతో అలంకరించబడిన సహ్యపర్వతాన్ని చూశారు.
సరాంసి చ సుఫుల్లాని తటాకాని వరాణి చ। రామస్య శాసనం జ్ఞాత్వా భీమకోపస్య భీతవత్
వారు పుష్పాలతో నిండిన సరస్సులు, అద్భుతమైన చెరువులను చూసి, భయంకరమైన కోపం కలిగిన రాముని ఆజ్ఞ తెలుసుకుని భయంతో ముందుకు సాగారు.
వర్జయన్ నాగరాభ్యాశాంస్తథా జనపదానపి। సాగరౌఘనిభం భీమం తద్ వానరబలం మహత్
పట్టణాల దగ్గర, జనపదాల దగ్గర దూరంగా ఉండి, సముద్రపు అలల వలె విస్తరించిన ఆ మహా వానరసేన ముందుకు సాగింది.
నిఃససర్ప మహాఘోరం భీమఘోషమివార్ణవమ్। తస్య దాశరథేః పార్శ్వే శూరాస్తే కపికుఞ్జరాః
ఆ భయంకరమైన, ఘోరమైన సేన సముద్రం లాంటి గొప్ప శబ్దంతో ముందుకు పోయింది; ఆ వీర వానరాధిపతులు దశరథుని కుమారుడి పక్కన ఉన్నారు.
తూర్ణమాపుప్లువుః సర్వే సదశ్వా ఇవ చోదితాః। కపిభ్యాముహ్యమానౌ తౌ శుశుభాతే నరర్షభౌ
వారు అందరూ వేగంగా ఎగిరిపోతూ, బాగా శిక్షణ పొందిన గుర్రాలు పరుగెత్తినట్లు ఉన్నారు; ఆ ఇద్దరు నరశ్రేష్ఠులు వానరులతో చుట్టుముట్టబడి ప్రకాశించారు.
మహద్భ్యామివ సంస్పృష్టౌ గ్రహాభ్యాం చన్ద్రభాస్కరౌ। తతో వానరరాజేన లక్ష్మణేన సుపూజితః
మహా పురుషులైన లక్ష్మణుడు, వానరరాజు ఇద్దరూ రాముని తాకినప్పుడు, అది గ్రహాల వల్ల చంద్రుడు, సూర్యుడు తాకబడినట్లుగా అనిపించింది. ఆ తరువాత రాముడు, లక్ష్మణుడు, వానరరాజు ఘనంగా సత్కరించగా, ముందుకు సాగాడు.
జగామ రామో ధర్మాత్మా ససైన్యో దక్షిణాం దిశమ్। తమఙ్గదగతో రామం లక్ష్మణః శుభయా గిరా
ధర్మమయుడైన రాముడు తన సైన్యంతో కలిసి దక్షిణ దిశగా ప్రయాణం ప్రారంభించాడు. అంగదునితో కలిసి రాముని దగ్గరకు వచ్చిన లక్ష్మణుడు, శుభమైన మాటలు చెప్పాడు.
ఉవాచ పరిపూర్ణార్థం పూర్ణార్థప్రతిభానవాన్। హృతామవాప్య వైదేహీం క్షిప్రం హత్వా చ రావణమ్
పూర్తిగా అర్థవంతమైన మాటలు చెప్పిన లక్ష్మణుడు, 'రావణుడిని త్వరగా సంహరించి, సీతను తిరిగి పొందిన తరువాత, నీవు సంతోషంగా అయోధ్యకు తిరిగి వెళ్తావు' అని అన్నాడు.
సమృద్ధార్థః సమృద్ధార్థామయోధ్యాం ప్రతియాస్యసి। మహాన్తి చ నిమిత్తాని దివి భూమౌ చ రాఘవ
'నీ కోరిక నెరవేరిన తరువాత, సంపూర్ణ సంతోషంతో అయోధ్యకు తిరిగి వెళ్తావు. రాఘవా! ఆకాశంలోను, భూమిపైను గొప్ప శుభసూచకాలు కనబడుతున్నాయి.'
శుభాని తవ పశ్యామి సర్వాణ్యేవార్థసిద్ధయే। అనువాతి శివో వాయుః సేనాం మృదుహితః సుఖః
'నీ అభీష్ట సిద్ధికి అవసరమైన అన్ని శుభసూచకాలు నేను చూస్తున్నాను. సైన్యంపై మృదువుగా, శుభంగా గాలి వీస్తోంది, అందరికీ సుఖంగా ఉంది.'
పూర్ణవల్గుస్వరాశ్చేమే ప్రవదన్తి మృగద్విజాః। ప్రసన్నాశ్చ దిశః సర్వా విమలశ్చ దివాకరః
'ఈ జంతువులు, పక్షులు మధురమైన, మృదువైన స్వరాలతో అరుస్తున్నాయి. అన్ని దిక్కులు ప్రశాంతంగా ఉన్నాయి, సూర్యుడు నిర్మలంగా ప్రకాశిస్తున్నాడు.'
ఉశనా చ ప్రసన్నార్చిరను త్వాం భార్గవో గతః। బ్రహ్మరాశిర్విశుద్ధశ్చ శుద్ధాశ్చ పరమర్షయః। అర్చిష్మన్తః ప్రకాశన్తే ధ్రువం సర్వే ప్రదక్షిణమ్
'భార్గవుడు ఉశనుడు ప్రకాశవంతమైన తేజంతో నీకు ముందుగా వెళ్ళాడు. బ్రహ్మనక్షత్రం, పవిత్ర మహర్షులు తేజస్సుతో మెరిసిపోతూ, అందరూ నిన్ను చుట్టుముట్టినట్లు కనిపిస్తున్నారు.'
త్రిశఙ్కుర్విమలో భాతి రాజర్షిః సపురోహితః। పితామహః పురోఽస్మాకమిక్ష్వాకూణాం మహాత్మనామ్
'త్రిశంకువు అనే రాజర్షి తన పురోహితుడితో కలసి నిర్మలంగా ప్రకాశిస్తున్నాడు. మన పూర్వీకుడైన మహాత్ముడు, ఇక్ష్వాకువంశస్థుడు మన ముందున్నాడు.'
విమలే చ ప్రకాశేతే విశాఖే నిరుపద్రవే। నక్షత్రం పరమస్మాకమిక్ష్వాకూణాం మహాత్మనామ్
'నిర్మలమైన ఆకాశంలో విశాఖ నక్షత్రం నిరాయాసంగా ప్రకాశిస్తోంది. అది మనకు, మహాత్ములైన ఇక్ష్వాకువులకు అత్యుత్తమమైన నక్షత్రం.'
నైర్ఋతం నైర్ఋతానాం చ నక్షత్రమతిపీడ్యతే। మూలో మూలవతా స్పృష్టో ధూప్యతే ధూమకేతునా
'నైరృతుల నక్షత్రం బలంగా బాధపడుతోంది. మూల నక్షత్రాన్ని మూలవంతుడు తాకి, ధూమకేతువు పొగతో కమ్మేస్తోంది.'
సర్వం చైతద్ వినాశాయ రాక్షసానాముపస్థితమ్। కాలే కాలగృహీతానాం నక్షత్రం గ్రహపీడితమ్
'ఇవి అన్నీ రాక్షసుల వినాశనానికి సూచకాలు. ఈ సమయంలో, గ్రహాల వల్ల బాధపడుతున్న నక్షత్రం, మరణానికి లోనయ్యే వారికే చెందింది.'
ప్రసన్నాః సురసాశ్చాపో వనాని ఫలవన్తి చ। ప్రవాన్తి నాధికా గన్ధా యథర్తుకుసుమా ద్రుమాః
దేవతలు సంతోషంగా ఉన్నారు, నీళ్ళు నిర్మలంగా ఉన్నాయి, అడవులు ఫలాలతో నిండిపోయాయి. మధురమైన పరిమళాలు వీస్తున్నాయి, వృక్షాలు కాలానుకూలంగా పుష్పిస్తున్నాయి.
వ్యూఢాని కపిసైన్యాని ప్రకాశన్తేఽధికం ప్రభో। దేవానామివ సైన్యాని సంగ్రామే తారకామయే। ఏవమార్య సమీక్ష్యైతత్ ప్రీతో భవితుమర్హసి
కపిసైన్యాలు సముదాయంగా కాంతివంతంగా కనిపిస్తున్నాయి, ప్రభూ! అవి దేవతల సైన్యాలు రాక్షసులతో యుద్ధించినప్పుడు ఎలా ఉంటాయో అలా ఉన్నాయి. ఈ విధంగా చూసి, ఆర్యా! నీవు ఆనందించాలి.
ఇతి భ్రాతరమాశ్వాస్య హృష్టః సౌమిత్రిరబ్రవీత్। అథావృత్య మహీం కృత్స్నాం జగామ హరివాహినీ
ఈ విధంగా తన అన్నను ధైర్యపరిచిన సౌమిత్రి ఆనందంతో మాట్లాడాడు. ఆ తరువాత, వానరసైన్యం మొత్తం భూమిని కప్పివేస్తూ ముందుకు సాగింది.
ఋక్షవానరశార్దూలైర్నఖద్రంష్ట్రాయుధైరపి। కరాగ్రైశ్చరణాగ్రైశ్చ వానరైరుద్ధతం రజః
భల్లూకులు, వానరులు, వానరనాయకులు — వీరంతా తమ గోర్లు, పళ్ళు ఆయుధాలుగా ధరించి, చేతులతో, కాళ్లతో, వేళ్లతో మట్టి దుమ్ము లేపారు.
భీమమన్తర్దధే లోకం నివార్య సవితుః ప్రభామ్। సపర్వతవనాకాశం దక్షిణాం హరివాహినీ
ఆ భయంకరమైన వానరసైన్యం దక్షిణ దిశను, పర్వతాలు, అడవులు, ఆకాశంతో సహా కప్పేసి, లోకాన్ని దాచేసింది; సూర్యకాంతిని అడ్డుకుంది.
ఛాదయన్తీ యయౌ భీమా ద్యామివామ్బుదసంతతిః। ఉత్తరన్త్యాశ్చ సేనాయాః సతతం బహుయోజనమ్
ఆ ఘనమైన సైన్యం మేఘ సముదాయంలా ఆకాశాన్ని కప్పేస్తూ ముందుకు సాగింది. ఆ సైన్యం దాటి వెళ్ళే కొద్దీ, ఎప్పటికప్పుడు అనేక యోజనాల మేర విస్తరించింది.
నదీస్రోతాంసి సర్వాణి సస్యన్దుర్విపరీతవత్। సరాంసి విమలామ్భాంసి ద్రుమాకీర్ణాంశ్చ పర్వతాన్
అన్ని నదుల ప్రవాహాలు వెనక్కి పోయాయి, నిర్మలమైన సరస్సులు, వృక్షాలతో నిండిన పర్వతాలు కనిపించాయి.