జామ్బవాంశ్చ సుషేణశ్చ వేగదర్శీ చ వానరః। ఋక్షరాజో మహాబాహుః కుక్షిం రక్షన్తు తే త్రయః
జాంబవంతుడు, సుషేణుడు, వేగదర్శి అనే వానరుడు—ఈ ముగ్గురు మహాబాహువంతుడు అయిన రిక్షరాజు—వారు నీ వెనుక భాగాన్ని కాపాడాలి.
రాఘవస్య వచః శ్రుత్వా సుగ్రీవో వాహినీపతిః। వ్యాదిదేశ మహావీర్యో వానరాన్ వానరర్షభః
రాముని మాటలు విన్న సుగ్రీవుడు, మహాశక్తివంతుడైన వానరసేనాధిపతి, వానరులకు ఆదేశాలు ఇచ్చాడు.
తే వానరగణాః సర్వే సముత్పత్య మహౌజసః। గుహాభ్యః శిఖరేభ్యశ్చ ఆశు పుప్లువిరే తదా
అంతటా ఉన్న శక్తివంతమైన వానరసేనలు, ఆ సమయంలో గుహల నుంచి, కొండ శిఖరాల నుంచి వేగంగా ఎగిరిపడ్డారు.
తతో వానరరాజేన లక్ష్మణేన చ పూజితః। జగామ రామో ధర్మాత్మా ససైన్యో దక్షిణాం దిశమ్
వానరరాజు, లక్ష్మణుడు గౌరవించగా, ధర్మాత్ముడు అయిన రాముడు తన సేనతో కలిసి దక్షిణ దిశగా ప్రయాణమయ్యాడు.
శతైః శతసహస్రైశ్చ కోటిభిశ్చాయుతైరపి। వారణాభైశ్చ హరిభిర్యయౌ పరివృతస్తదా
ఆ సమయంలో వందలు, లక్షలు, కోట్లు, కోట్ల కొద్దీ వానరులు, ఏనుగులవంటి శరీరాలతో ఆయనను చుట్టుముట్టారు.
తం యాన్తమనుయాన్తీ సా మహతీ హరివాహినీ। హృష్టాః ప్రముదితాః సర్వే సుగ్రీవేణాపి పాలితాః
ఆ మహా వానరసేన ఆయన వెనుక ఆనందంగా, ఉల్లాసంగా, సుగ్రీవుడు రక్షణగా ఉండగా, అనుసరించింది.
ఆప్లవన్తః ప్లవన్తశ్చ గర్జన్తశ్చ ప్లవంగమాః। క్ష్వేలన్తో నినదన్తశ్చ జగ్ముర్వై దక్షిణాం దిశమ్
వానరులు ఎగిరిపోతూ, దూకుతూ, గర్జిస్తూ, అరుస్తూ దక్షిణ దిశగా ముందుకు సాగారు.
భక్షయన్తః సుగన్ధీని మధూని చ ఫలాని చ। ఉద్వహన్తో మహావృక్షాన్ మఞ్జరీపుఞ్జధారిణః
వారు సువాసనలతో ఉన్న తేనెను, పండ్లను తింటూ, పుష్పాలతో నిండిన పెద్ద చెట్లను మోస్తూ వెళ్లారు.
అన్యోన్యం సహసా దృప్తా నిర్వహన్తి క్షిపన్తి చ। పతన్తశ్చోత్పతన్త్యన్యే పాతయన్త్యపరే పరాన్
గర్వంతో ఉన్న వారు ఒక్కసారిగా ఒకరిని ఒకరు పట్టుకుని విసిరిపారేశారు; కొందరు పడిపోతుండగా, మరికొందరు ఎగిరిపోతూ, ఇంకొందరు తమ తోడేళ్లను కింద పడేశారు.
రావణో నో నిహన్తవ్యః సర్వే చ రజనీచరాః। ఇతి గర్జన్తి హరయో రాఘవస్య సమీపతః
రాముని సమీపంలో వానరులు గర్జిస్తూ, 'రావణుడు, రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసులందరినీ మనమే సంహరించాలి!' అని అరచారు.
పురస్తాదృషభో నీలో వీరః కుముద ఏవ చ। పన్థానం శోధయన్తి స్మ వానరైర్బహుభిః సహ
ముందుగా వీరుడు అయిన నీలుడు, కుముదుడు, అనేక వానరులతో కలిసి దారిని శుభ్రం చేస్తూ వెళ్లారు.
మధ్యే తు రాజా సుగ్రీవో రామో లక్ష్మణ ఏవ చ। బలిభిర్బహుభిర్భీమైర్వృతః శత్రునిబర్హణః
మధ్యలో రాజైన సుగ్రీవుడు, రాముడు, లక్ష్మణుడు, అనేక బలవంతులు, భయంకరులు, శత్రువులను నశింపజేసేవారు చుట్టూ ఉన్నారు.
హరిః శతబలిర్వీరః కోటిభిర్దశభిర్వృతః। సర్వామేకో హ్యవష్టభ్య రరక్ష హరివాహినీమ్
శతబలి అనే వీర వానరుడు, పది కోట్ల వానరులతో చుట్టుముట్టబడి, ఒక్కడే మొత్తం వానరసేనను కాపాడాడు.
కోటీశతపరీవారః కేసరీ పనసో గజః। అర్కశ్చ బహుభిః పార్శ్వమేకం తస్యాభిరక్షతి
వంద కోట్ల వానరులతో కూడిన కేశరీ, పనస, గజ, అర్కుడు ఇంకా మరికొందరు ఒక వైపు దళాన్ని కాపాడారు.
సుషేణో జామ్బవాంశ్చైవ ఋక్షైర్బహుభిరావృతౌ। సుగ్రీవం పురతః కృత్వా జఘనం సంరరక్షతుః
సుషేణుడు, జాంబవంతుడు అనేక రీక్షులతో చుట్టుముట్టబడి, సుగ్రీవుడిని ముందుంచి, వెనుక భాగాన్ని కాపాడారు.
తేషాం సేనాపతిర్వీరో నీలో వానరపుంగవః। సమ్పతన్ ప్లవతాం శ్రేష్ఠస్తద్ బలం పర్యవారయత్
వారందరిలోనూ సేనాధిపతిగా ఉన్న వానరశ్రేష్ఠుడు నీలుడు, ఎగిరే వానరుల్లో శ్రేష్ఠుడు, ఆ సైన్యాన్ని చుట్టుముట్టాడు.
దరీముఖః ప్రజఙ్ఘశ్చ జమ్భోఽథ రభసః కపిః। సర్వతశ్చ యయుర్వీరాస్త్వరయన్తః ప్లవంగమాన్
దరీముఖుడు, ప్రజఙ్ఘుడు, జంభుడు, రభసుడు ఇంకా ఇతర వీరులు అన్ని వైపులా వానరులను ప్రేరేపిస్తూ ముందుకు సాగారు.
ఏవం తే హరిశార్దూలా గచ్ఛన్తి బలదర్పితాః। అపశ్యన్త గిరిశ్రేష్ఠం సహ్యం గిరిశతాయుతమ్
అలా ఆ వానరశార్దూలులు తమ బలంతో గర్వంతో ముందుకు సాగుతూ, వంద శిఖరాలతో అలంకరించబడిన సహ్యపర్వతాన్ని చూశారు.
సరాంసి చ సుఫుల్లాని తటాకాని వరాణి చ। రామస్య శాసనం జ్ఞాత్వా భీమకోపస్య భీతవత్
వారు పుష్పాలతో నిండిన సరస్సులు, అద్భుతమైన చెరువులను చూసి, భయంకరమైన కోపం కలిగిన రాముని ఆజ్ఞ తెలుసుకుని భయంతో ముందుకు సాగారు.
వర్జయన్ నాగరాభ్యాశాంస్తథా జనపదానపి। సాగరౌఘనిభం భీమం తద్ వానరబలం మహత్
పట్టణాల దగ్గర, జనపదాల దగ్గర దూరంగా ఉండి, సముద్రపు అలల వలె విస్తరించిన ఆ మహా వానరసేన ముందుకు సాగింది.
నిఃససర్ప మహాఘోరం భీమఘోషమివార్ణవమ్। తస్య దాశరథేః పార్శ్వే శూరాస్తే కపికుఞ్జరాః
ఆ భయంకరమైన, ఘోరమైన సేన సముద్రం లాంటి గొప్ప శబ్దంతో ముందుకు పోయింది; ఆ వీర వానరాధిపతులు దశరథుని కుమారుడి పక్కన ఉన్నారు.
తూర్ణమాపుప్లువుః సర్వే సదశ్వా ఇవ చోదితాః। కపిభ్యాముహ్యమానౌ తౌ శుశుభాతే నరర్షభౌ
వారు అందరూ వేగంగా ఎగిరిపోతూ, బాగా శిక్షణ పొందిన గుర్రాలు పరుగెత్తినట్లు ఉన్నారు; ఆ ఇద్దరు నరశ్రేష్ఠులు వానరులతో చుట్టుముట్టబడి ప్రకాశించారు.
మహద్భ్యామివ సంస్పృష్టౌ గ్రహాభ్యాం చన్ద్రభాస్కరౌ। తతో వానరరాజేన లక్ష్మణేన సుపూజితః
మహా పురుషులైన లక్ష్మణుడు, వానరరాజు ఇద్దరూ రాముని తాకినప్పుడు, అది గ్రహాల వల్ల చంద్రుడు, సూర్యుడు తాకబడినట్లుగా అనిపించింది. ఆ తరువాత రాముడు, లక్ష్మణుడు, వానరరాజు ఘనంగా సత్కరించగా, ముందుకు సాగాడు.
జగామ రామో ధర్మాత్మా ససైన్యో దక్షిణాం దిశమ్। తమఙ్గదగతో రామం లక్ష్మణః శుభయా గిరా
ధర్మమయుడైన రాముడు తన సైన్యంతో కలిసి దక్షిణ దిశగా ప్రయాణం ప్రారంభించాడు. అంగదునితో కలిసి రాముని దగ్గరకు వచ్చిన లక్ష్మణుడు, శుభమైన మాటలు చెప్పాడు.
ఉవాచ పరిపూర్ణార్థం పూర్ణార్థప్రతిభానవాన్। హృతామవాప్య వైదేహీం క్షిప్రం హత్వా చ రావణమ్
పూర్తిగా అర్థవంతమైన మాటలు చెప్పిన లక్ష్మణుడు, 'రావణుడిని త్వరగా సంహరించి, సీతను తిరిగి పొందిన తరువాత, నీవు సంతోషంగా అయోధ్యకు తిరిగి వెళ్తావు' అని అన్నాడు.
సమృద్ధార్థః సమృద్ధార్థామయోధ్యాం ప్రతియాస్యసి। మహాన్తి చ నిమిత్తాని దివి భూమౌ చ రాఘవ
'నీ కోరిక నెరవేరిన తరువాత, సంపూర్ణ సంతోషంతో అయోధ్యకు తిరిగి వెళ్తావు. రాఘవా! ఆకాశంలోను, భూమిపైను గొప్ప శుభసూచకాలు కనబడుతున్నాయి.'
శుభాని తవ పశ్యామి సర్వాణ్యేవార్థసిద్ధయే। అనువాతి శివో వాయుః సేనాం మృదుహితః సుఖః
'నీ అభీష్ట సిద్ధికి అవసరమైన అన్ని శుభసూచకాలు నేను చూస్తున్నాను. సైన్యంపై మృదువుగా, శుభంగా గాలి వీస్తోంది, అందరికీ సుఖంగా ఉంది.'
పూర్ణవల్గుస్వరాశ్చేమే ప్రవదన్తి మృగద్విజాః। ప్రసన్నాశ్చ దిశః సర్వా విమలశ్చ దివాకరః
'ఈ జంతువులు, పక్షులు మధురమైన, మృదువైన స్వరాలతో అరుస్తున్నాయి. అన్ని దిక్కులు ప్రశాంతంగా ఉన్నాయి, సూర్యుడు నిర్మలంగా ప్రకాశిస్తున్నాడు.'
ఉశనా చ ప్రసన్నార్చిరను త్వాం భార్గవో గతః। బ్రహ్మరాశిర్విశుద్ధశ్చ శుద్ధాశ్చ పరమర్షయః। అర్చిష్మన్తః ప్రకాశన్తే ధ్రువం సర్వే ప్రదక్షిణమ్
'భార్గవుడు ఉశనుడు ప్రకాశవంతమైన తేజంతో నీకు ముందుగా వెళ్ళాడు. బ్రహ్మనక్షత్రం, పవిత్ర మహర్షులు తేజస్సుతో మెరిసిపోతూ, అందరూ నిన్ను చుట్టుముట్టినట్లు కనిపిస్తున్నారు.'
త్రిశఙ్కుర్విమలో భాతి రాజర్షిః సపురోహితః। పితామహః పురోఽస్మాకమిక్ష్వాకూణాం మహాత్మనామ్
'త్రిశంకువు అనే రాజర్షి తన పురోహితుడితో కలసి నిర్మలంగా ప్రకాశిస్తున్నాడు. మన పూర్వీకుడైన మహాత్ముడు, ఇక్ష్వాకువంశస్థుడు మన ముందున్నాడు.'