ఇహాద్య రజనీమేకాం సుఖం స్వప్స్యామహే వయమ్। శ్వః ప్రభాతే నరశ్రేష్ఠ జనకం ద్రష్టుమర్హసి
ఈ రాత్రి మనమందరం ఇక్కడ ఒక రాత్రి సుఖంగా నిద్రపోతాం. రేపు ఉదయం, మానవలోకంలో శ్రేష్ఠుడవైనవాడా, నీవు జనకుని దర్శించవచ్చు.
సుమతిస్తు మహాతేజా విశ్వామిత్రముపాగతమ్। శ్రుత్వా నరవరశ్రేష్ఠః ప్రత్యాగచ్ఛన్మహాయశాః
మహాతేజస్వి సుమతి, విశ్వామిత్రుడు వచ్చాడని విని, మహాప్రతిష్ఠ కలిగినవాడై, నరశ్రేష్ఠుడా, తిరిగి వచ్చాడు.
పూజాం చ పరమాం కృత్వా సోపాధ్యాయః సబాన్ధవః। ప్రాఞ్జలిః కుశలం పృష్ట్వా విశ్వామిత్రమథాబ్రవీత్
ఆయన ఉపాధ్యాయులతో, బంధువులతో కలిసి, అత్యుత్తమమైన ఆతిథ్యాన్ని ఇచ్చి, చేతులు జోడించి, క్షేమం అడిగి, విశ్వామిత్రునితో మాట్లాడాడు.
ధన్యోఽస్మ్యనుగృహీతోఽస్మి యస్య మే విషయం మునే। సమ్ప్రాప్తో దర్శనం చైవ నాస్తి ధన్యతరో మమ
మహర్షీ, మీరు మా దేశానికి విచ్చేసి, మమ్మల్ని దర్శించారని నేను ధన్యుడిని, అనుగ్రహితుడిని. మీను చూసినవాడిని మించిన అదృష్టవంతుడు మరొకడు లేడు.
thumb|అష్టచత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే అష్టచత్వారింశః సర్గః ॥౧-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో బాలకాండలో నలభై ఎనిమిదవ సర్గను వినండి.
పృష్ట్వా తు కుశలం తత్ర పరస్పరసమాగమే। కథాన్తే సుమతిర్వాక్యం వ్యాజహార మహామునిమ్
అక్కడ పరస్పరం క్షేమం అడిగి, సంభాషణ ముగిసిన తర్వాత, సుమతి మహామునిని ఇలా అడిగాడు.
ఇమౌ కుమారౌ భద్రం తే దేవతుల్యపరాక్రమౌ। గజసింహగతీ వీరౌ శార్దూలవృషభోపమౌ
మీకు శుభం కలగాలి. దేవతలకు సమానమైన పరాక్రమం కలిగిన వీరు ఇద్దరు యువకులు ఎవరు? ఏనుగులా, సింహంలా నడిచే వీరులు, పులి, ఎద్దుల్లా కనిపిస్తున్నారు.
పద్మపత్రవిశాలాక్షౌ ఖడ్గతూణిధనుర్ధరౌ। అశ్వినావివ రూపేణ సముపస్థితయౌవనౌ
పద్మాకరపు ఆకుల్లా విశాలమైన కళ్లతో, ఖడ్గం, తుండు, ధనుస్సు ధరించి, యవ్వనోత్సాహంతో, అశ్వినీదేవతలవలె అందంగా నిలబడి ఉన్నారు.
యదృచ్ఛయైవ గాం ప్రాప్తౌ దేవలోకాదివామరౌ। కథం పద్భ్యామిహ ప్రాప్తౌ కిమర్థం కస్య వా మునే
దేవలోకంనుంచి వచ్చిన అమరుల్లా, యాదృచ్ఛికంగా ఈ భూమికి వచ్చారు. వీరు ఇక్కడకి కాలినడకన ఎలా వచ్చారు? ఎవరి కోసం, ఏ ఉద్దేశ్యంతో వచ్చారు, మునీశ్వరా?
భూషయన్తావిమం దేశం చన్ద్రసూర్యావివామ్బరమ్। పరస్పరేణ సదృశౌ ప్రమాణేఙ్గితచేష్టితైః
ఈ భూమిని చంద్రుడు, సూర్యుడు ఆకాశాన్ని అలంకరించినట్టు వీరు అలంకరిస్తున్నారు. పరిమాణంలో, నడకలో, ప్రవర్తనలో ఇద్దరూ ఒకేలా ఉన్నారు.
కిమర్థం చ నరశ్రేష్ఠౌ సమ్ప్రాప్తౌ దుర్గమే పథి। వరాయుధధరౌ వీరౌ శ్రోతుమిచ్ఛామి తత్త్వతః
ఈ దుర్గమమైన మార్గంలో వీరు శ్రేష్ఠమైన ఆయుధాలు ధరించి వచ్చిన మానవశ్రేష్ఠులు ఎందుకు వచ్చారు? నిజంగా తెలుసుకోవాలని ఉంది.
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా యథావృత్తం న్యవేదయత్। సిద్ధాశ్రమనివాసం చ రాక్షసానాం వధం యథా। విశ్వామిత్రవచః శ్రుత్వా రాజా పరమవిస్మితః
ఆయన మాటలు విని, జరిగిన సంగతులన్నీ వివరంగా చెప్పాడు. సిద్ధాశ్రమంలో నివాసం, రాక్షసుల వధ ఎలా జరిగిందో వివరించాడు. విశ్వామిత్రుని మాటలు విని రాజు ఎంతో ఆశ్చర్యపోయాడు.
అతిథీ పరమం ప్రాప్తౌ పుత్రౌ దశరథస్య తౌ। పూజయామాస విధివత్ సత్కారార్హౌ మహాబలౌ
అతడు అతిథులుగా వచ్చిన దశరథుని ఇద్దరు కుమారులను, మహాబలశాలులను, యథావిధిగా గౌరవించి, ఆదరించి, సత్కరించాడు.
తతః పరమసత్కారం సుమతేః ప్రాప్య రాఘవౌ। ఉష్య తత్ర నిశామేకాం జగ్మతుర్మిథిలాం తతః
ఆ మంచి మనసున్నవారి నుండి అత్యంత ఆతిథ్యాన్ని పొందిన రాఘవులు, అక్కడ ఒక రాత్రి గడిపి, తరువాత మిథిలా నగరానికి బయలుదేరారు.
తాం దృష్ట్వా మునయః సర్వే జనకస్య పురీం శుభామ్। సాధు సాధ్వితి శంసన్తో మిథిలాం సమపూజయన్
ఆ జనకుని పవిత్రమైన నగరాన్ని చూసిన మునులు అందరూ, 'బాగుంది, బాగుంది' అని ప్రశంసిస్తూ, మిథిలాను ఎంతో గౌరవంగా సత్కరించారు.
మిథిలోపవనే తత్ర ఆశ్రమం దృశ్య రాఘవః। పురాణం నిర్జనం రమ్యం పప్రచ్ఛ మునిపుఙ్గవమ్
ఆ మిథిలా నగరానికి దగ్గరలోని అరణ్యంలో ఒక పాత, శూన్యమైన, అందమైన ఆశ్రమాన్ని రాఘవుడు చూసి, మునులలో శ్రేష్ఠుడైనవారిని అడిగాడు.
ఇదమాశ్రమసంకాశం కిం న్విదం మునివర్జితమ్। శ్రోతుమిచ్ఛామి భగవన్ కస్యాయం పూర్వ ఆశ్రమః
భగవంతుడా, ఇది ఆశ్రమంలా కనిపిస్తోంది కానీ ఎందుకు మునులు లేరు? ఇది ఎవరి పూర్వ ఆశ్రమమో వినాలని నాకు ఆసక్తి ఉంది.
తచ్ఛ్రుత్వా రాఘవేణోక్తం వాక్యం వాక్యవిశారదః। ప్రత్యువాచ మహాతేజా విశ్వామిత్రో మహామునిః
రాఘవుడు అడిగిన ఆ మాటలు విని, మాటలో నిపుణుడైన మహాతేజస్సు గల విశ్వామిత్ర మహాముని సమాధానమిచ్చాడు.
హన్త తే కథయిష్యామి శృణు తత్త్వేన రాఘవ। యస్యైతదాశ్రమపదం శప్తం కోపాన్మహాత్మనః
రాఘవా, ఇది ఎవరి ఆశ్రమమో, ఎందుకు మహాత్ముడు కోపంతో శపించినాడో నిజంగా చెబుతాను, విను.
గౌతమస్య నరశ్రేష్ఠ పూర్వమాసీన్మహాత్మనః। ఆశ్రమో దివ్యసంకాశః సురైరపి సుపూజితః
నరులలో శ్రేష్ఠుడా, ఇది ఒకప్పుడు మహాత్ముడు గౌతముని ఆశ్రమం. ఇది దేవతలకు కూడా ఎంతో గౌరవప్రదంగా, దివ్యంగా ఉండేది.
స చాత్ర తప ఆతిష్ఠదహల్యాసహితః పురా। వర్షపూగాన్యనేకాని రాజపుత్ర మహాయశః
రాజకుమారా, ప్రఖ్యాతి గలవాడా, గౌతముడు ఇక్కడ అహల్యతో కలిసి ఎన్నో సంవత్సరాలు కఠిన తపస్సు చేశాడు.
తస్యాన్తరం విదిత్వా చ సహస్రాక్షః శచీపతిః। మునివేషధరో భూత్వా అహల్యామిదమబ్రవీత్
ఆ సమయంలో గౌతముడు లేనిదాన్ని తెలుసుకుని, శచీదేవి భర్త అయిన ఇంద్రుడు మునివేషంలో వచ్చి అహల్యతో ఇలా అన్నాడు.
ఋతుకాలం ప్రతీక్షన్తే నార్థినః సుసమాహితే। సంగమం త్వహమిచ్ఛామి త్వయా సహ సుమధ్యమే
సుమధ్యమా, కలయిక కోరేవారు తగిన కాలం కోసం ఓపికగా ఎదురుచూస్తారు. కానీ నేను మాత్రం ఇప్పుడే నీతో కలవాలనుకుంటున్నాను.
మునివేషం సహస్రాక్షం విజ్ఞాయ రఘునన్దన। మతిం చకార దుర్మేధా దేవరాజకుతూహలాత్
రఘునందనా, మునివేషంలో ఉన్న ఇంద్రుడిని గుర్తించినా, దేవేంద్రుడి గురించి ఆసక్తితో, మంచి బుద్ధి లేక అహల్య అతనికి అంగీకరించింది.
అథాబ్రవీత్ సురశ్రేష్ఠం కృతార్థేనాన్తరాత్మనా। కృతార్థాస్మి సురశ్రేష్ఠ గచ్ఛ శీఘ్రమితః ప్రభో
తన కోరిక నెరవేరిన తరువాత, అహల్య దేవతలలో శ్రేష్ఠుడైన ఇంద్రుడిని చూచి, 'దేవతాధిపతీ, నేను సంతృప్తి చెందాను. త్వరగా ఇక్కడినుంచి వెళ్ళిపోండి ప్రభూ' అని చెప్పింది.
ఆత్మానం మాం చ దేవేశ సర్వథా రక్ష గౌతమాత్। ఇన్ద్రస్తు ప్రహసన్ వాక్యమహల్యామిదమబ్రవీత్
'దేవేంద్రా, నన్ను, నిన్ను గౌతముని నుండి ఎలాగైనా కాపాడు' అని అహల్య చెప్పగా, ఇంద్రుడు నవ్వుతూ ఆమెతో ఇలా అన్నాడు.
సుశ్రోణి పరితుష్టోఽస్మి గమిష్యామి యథాగతమ్। ఏవం సంగమ్య తు తదా నిశ్చక్రామోటజాత్ తతః
'సుందర నడుము కలదానివి, నేను సంతృప్తుడిని. వచ్చినట్టు వెళ్ళిపోతాను' అని చెప్పి, కలయిక అనంతరం వెంటనే అక్కడి నుంచి బయలుదేరాడు.
స సమ్భ్రమాత్ త్వరన్ రామ శఙ్కితో గౌతమం ప్రతి। గౌతమం స దదర్శాథ ప్రవిశన్తం మహామునిమ్
రామా, గౌతముని భయంతో ఇంద్రుడు తొందరగా బయలుదేరాడు. కానీ ఆ సమయంలో మహాముని అయిన గౌతముడు లోపలికి వస్తున్నాడని చూశాడు.
దేవదానవదుర్ధర్షం తపోబలసమన్వితమ్। తీర్థోదకపరిక్లిన్నం దీప్యమానమివానలమ్
ఆ మహాతపస్సు గల గౌతముడు, దేవతలు, దానవులు కూడా చేరలేని వాడు, తీర్థజలాలతో స్నానం చేసి, అగ్ని వలె ప్రకాశిస్తూ కనిపించాడు.
గృహీతసమిధం తత్ర సకుశం మునిపుంగవమ్। దృష్ట్వా సురపతిస్త్రస్తో విషణ్ణవదనోఽభవత్
అక్కడ, చేతిలో సమిధలు, కుశతోలతో ఉన్న మునిపుంగవుడిని చూసి, దేవతాధిపతి ఇంద్రుడు భయంతో ముఖం వాడిపోయాడు.