యో వీర్యబలసమ్పన్నో న సమః స్యాద్ధనూమతః। భృత్యకార్యం హనుమతా సుగ్రీవస్య కృతం మహత్। ఏవం విధాయ స్వబలం సదృశం విక్రమస్య చ
బలవంతుడు, పరాక్రమవంతుడైనా, హనుమంతునికి సమానంగా లేని వాడు, హనుమంతుడు సుగ్రీవుని కోసం చేసిన గొప్ప కార్యాన్ని చేయలేడు. అందుకే, ప్రతి ఒక్కరూ తమ బలాన్ని, శౌర్యాన్ని తూచగా కొలవాలి.
యో హి భృత్యో నియుక్తః సన్ భర్త్రా కర్మణి దుష్కరే। కుర్యాత్ తదనురాగేణ తమాహుః పురుషోత్తమమ్
యజమాని కష్టమైన పని అప్పగించినప్పుడు, దాన్ని భక్తితో చేసే సేవకుడే ఉత్తమ పురుషుడని అంటారు.
యో నియుక్తః పరం కార్యం న కుర్యాన్నృపతేః ప్రియమ్। భృత్యో యుక్తః సమర్థశ్చ తమాహుర్మధ్యమం నరమ్
రాజు ఇష్టపడే పనిని చేయగలిగినా, అవకాశం ఉన్నా, చేయనివాడు మామూలు మనిషి అని అంటారు.
నియుక్తో నృపతేః కార్యం న కుర్యాద్ యః సమాహితః। భృత్యో యుక్తః సమర్థశ్చ తమాహుః పురుషాధమమ్
రాజు చెప్పిన పనిని, శ్రద్ధగా, చేయగలిగినా, చేయని సేవకుడిని కనిష్ఠ పురుషుడని అంటారు.
తన్నియోగే నియుక్తేన కృతం కృత్యం హనూమతా। న చాత్మా లఘుతాం నీతః సుగ్రీవశ్చాపి తోషితః
ఆ ఆజ్ఞను పాటిస్తూ హనుమంతుడు తన పని పూర్తిగా చేశాడు. అతని గొప్పతనానికి ఏమాత్రం హాని కలగలేదు. సుగ్రీవుడు కూడా సంతోషించాడు.
అహం చ రఘువంశశ్చ లక్ష్మణశ్చ మహాబలః। వైదేహ్యా దర్శనేనాద్య ధర్మతః పరిరక్షితాః
ఇప్పుడు నేను, రఘువంశం, మహాబలుడు లక్ష్మణుడు — మనమంతా, వైదేహిని చూడటం వల్ల ధర్మపరంగా రక్షించబడ్డాము.
ఇదం తు మమ దీనస్య మనో భూయః ప్రకర్షతి। యదిహాస్య ప్రియాఖ్యాతుర్న కుర్మి సదృశం ప్రియమ్
అయితే, నేను బాధతో ఉన్న నా హృదయం ఇంకా కలత చెందుతోంది. ఎందుకంటే, నాకు ఈ శుభవార్తను చెప్పిన వాడికి తగినంత ఆనందాన్ని ఇవ్వలేకపోయాను.
ఏష సర్వస్వభూతస్తు పరిష్వఙ్గో హనూమతః। మయా కాలమిమం ప్రాప్య దత్తస్తస్య మహాత్మనః
ఈ హనుమంతుడిని ఆలింగనం చేయడం నాకు అన్నిటికన్నా మించిన ఆనందం. ఈ సమయంలో ఆ మహాత్ముడికి నేను ఈ గౌరవాన్ని ఇచ్చాను.
ఇత్యుక్త్వా ప్రీతిహృష్టాఙ్గో రామస్తం పరిషస్వజే। హనూమన్తం కృతాత్మానం కృతకార్యముపాగతమ్
ఇలా చెప్పి, ఆనందంతో ఉల్లాసంగా ఉన్న రాముడు, తన పని పూర్తిచేసి వచ్చిన హనుమంతుడిని హృదయంగా ఆలింగనం చేశాడు.
ధ్యాత్వా పునరువాచేదం వచనం రఘుసత్తమః। హరీణామీశ్వరస్యాపి సుగ్రీవస్యోపశృణ్వతః
తర్వాత, రఘువంశంలో శ్రేష్ఠుడు అయిన రాముడు, క్షణం ఆలోచించి, కోపినుల అధిపతి సుగ్రీవుడు వినేటట్లు ఇలా అన్నాడు.
సర్వథా సుకృతం తావత్ సీతాయాః పరిమార్గణమ్। సాగరం తు సమాసాద్య పునర్నష్టం మనో మమ
ప్రతి విధంగా సీతను వెతకడం బాగా జరిగింది. కానీ సముద్రాన్ని చేరుకున్న తర్వాత నా మనసు మళ్లీ కలత చెందుతోంది.
కథం నామ సముద్రస్య దుష్పారస్య మహామ్భసః। హరయో దక్షిణం పారం గమిష్యన్తి సమాగతాః
ఈ విస్తారమైన, దాటి పోవడం కష్టమైన సముద్రాన్ని, ఈ కోతులందరూ ఎలా దాటి దక్షిణ తీరానికి చేరుకుంటారు?
యద్యప్యేష తు వృత్తాన్తో వైదేహ్యా గదితో మమ। సముద్రపారగమనే హరీణాం కిమివోత్తరమ్
వైదేహి గురించి జరిగిన సంగతిని నేను తెలుసుకున్నా, కోతులు సముద్రాన్ని దాటి వెళ్లేందుకు ఏ మార్గం ఉందో నాకు అర్థం కావడం లేదు.
ఇత్యుక్త్వా శోకసమ్భ్రాన్తో రామః శత్రునిబర్హణః। హనూమన్తం మహాబాహుస్తతో ధ్యానముపాగమత్
ఇలా చెప్పి, శత్రువులను సంహరించగల రాముడు, దుఃఖంతో కలవరపడి, హనుమంతుడిని గురించి ధ్యానం చేశాడు.
thumb|ద్వితీయః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే యుద్ధకాణ్డే ద్వితీయః సర్గః ॥౬-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో యుద్ధకాండలో ఇది రెండవ సర్గ. వినండి.
తం తు శోకపరిద్యూనం రామం దశరథాత్మజమ్। ఉవాచ వచనం శ్రీమాన్ సుగ్రీవః శోకనాశనమ్
ఆ సమయంలో, దశరథుని కుమారుడు రాముడు తీవ్ర దుఃఖంతో ఉన్నప్పుడు, మహిమాన్వితుడు అయిన సుగ్రీవుడు, దుఃఖాన్ని తొలగించే మాటలు అన్నాడు.
సంతాపస్య చ తే స్థానం నహి పశ్యామి రాఘవ। ప్రవృత్తావుపలబ్ధాయాం జ్ఞాతే చ నిలయే రిపోః
రాఘవా! మనకు సమాచారం లభించిందని, శత్రువు ఎక్కడున్నాడో తెలిసిందని, ఇప్పుడు నీకు బాధపడాల్సిన అవసరం లేదు.
మతిమాన్ శాస్త్రవిత్ ప్రాజ్ఞః పణ్డితశ్చాసి రాఘవ। త్యజేమాం ప్రాకృతాం బుద్ధిం కృతాత్మేవార్థదూషిణీమ్
రాఘవా! నీవు బుద్ధిమంతుడు, శాస్త్రజ్ఞుడు, జ్ఞానవంతుడు, పండితుడు. ఈ సాధారణమైన, నిన్ను వెనక్కి లాగే ఆలోచనను వదిలేయి.
సముద్రం లఙ్ఘయిత్వా తు మహానక్రసమాకులమ్। లఙ్కామారోహయిష్యామో హనిష్యామశ్చ తే రిపుమ్
మేము పెద్ద మత్స్యాలతో నిండిన సముద్రాన్ని దాటి, లంకను చేరి, నీ శత్రువును సంహరిస్తాము.
నిరుత్సాహస్య దీనస్య శోకపర్యాకులాత్మనః। సర్వార్థా వ్యవసీదన్తి వ్యసనం చాధిగచ్ఛతి
ఉత్సాహం లేని, దుఃఖంతో ఉన్న, మనసు కలవరపడిన వాడికి అన్ని పనులు విఫలమవుతాయి. అంతే కాక, అపాయం కూడా వస్తుంది.
ఇమే శూరాః సమర్థాశ్చ సర్వతో హరియూథపాః। త్వత్ప్రియార్థం కృతోత్సాహాః ప్రవేష్టుమపి పావకమ్। ఏషాం హర్షేణ జానామి తర్కశ్చాపి దృఢో మమ
ఈ కోతి సేనాధిపతులు ధైర్యవంతులు, శక్తివంతులు. నీకు ఇష్టమైనది చేయటానికి — అవసరమైతే అగ్నిలోకి కూడా వెళ్ళేందుకు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వీరి ఆనందాన్ని చూస్తే నాకు నమ్మకం కలుగుతోంది.
విక్రమేణ సమానేష్యే సీతాం హత్వా యథా రిపుమ్। రావణం పాపకర్మాణం తథా త్వం కర్తుమర్హసి
ధైర్యంతో నీ శత్రువు అయిన పాపకర్ముడు రావణుడిని సంహరించి, సీతను తిరిగి తీసుకొస్తాను. నువ్వు కూడా అలాగే చేయాలి.
సేతురత్ర యథా బద్ధ్యేద్ యథా పశ్యేమ తాం పురీమ్। తస్య రాక్షసరాజస్య తథా త్వం కురు రాఘవ
ఇక్కడ ఒక వంతెన కట్టించి, మనం ఆ నగరాన్ని చూడగలిగేలా చేయాలి. అలాగే, రాఘవా, నీవు ఆ రాక్షసరాజును ఎదుర్కొనాలి.
దృష్ట్వా తాం హి పురీం లఙ్కాం త్రికూటశిఖరే స్థితామ్। హతం చ రావణం యుద్ధే దర్శనాదవధారయ
త్రికూట పర్వతంపై ఉన్న ఆ లంక నగరాన్ని చూసిన తరువాత, యుద్ధంలో రావణుడు పడిపోయినప్పుడు, నీ లక్ష్యం నెరవేరిందని తెలుసుకో.
అబద్ధ్వా సాగరే సేతుం ఘోరే చ వరుణాలయే। లఙ్కాం న మర్దితుం శక్యా సేన్ద్రైరపి సురాసురైః
ఈ భయంకరమైన సముద్రంలో వంతెన కట్టకపోతే, ఇంద్రునితో కూడిన దేవతలు, అసురులు కూడా లంకను నాశనం చేయలేరు.
సేతుబన్ధః సముద్రే చ యావల్లఙ్కాసమీపతః। సర్వం తీర్ణం చ మే సైన్యం జితమిత్యుపధారయ। ఇమే హి సమరే వీరా హరయః కామరూపిణః
సముద్రంపై లంక దగ్గరికి వంతెన కట్టిన తరువాత, నా సైన్యం అంతా దాటి, విజయం సాధించినప్పుడు, మనది గెలుపు అని తెలుసుకో. ఈ వీర వానరులు యుద్ధంలో కావాలనుకున్న రూపం ధరించగలరు.
తదలం విక్లవాం బుద్ధిం రాజన్ సర్వార్థనాశినీమ్। పురుషస్య హి లోకేఽస్మిన్ శోకః శౌర్యాపకర్షణః
అందుకే రాజా, నీ మనసులో ఉన్న సందేహాన్ని, లక్ష్యాలను నాశనం చేసే ఆలోచనను విడిచిపెట్టు. ఈ లోకంలో మనిషికి బాధ ధైర్యాన్ని తగ్గిస్తుంది.
యత్ తు కార్యం మనుష్యేణ శౌటీర్యమవలమ్బ్యతామ్। తదలంకరణాయైవ కర్తుర్భవతి సత్వరమ్
మనిషి చేయాల్సిన పనిలో ధైర్యాన్ని ఆశ్రయించాలి. అలాంటి పట్టుదలతోనే పనిని త్వరగా పూర్తిచేయగలడు.
అస్మిన్ కాలే మహాప్రాజ్ఞ సత్త్వమాతిష్ఠ తేజసా। శూరాణాం హి మనుష్యాణాం త్వద్విధానాం మహాత్మనామ్। వినష్టే వా ప్రణష్టే వా శోకః సర్వార్థనాశనః
ఈ సమయంలో, మహాప్రజ్ఞుడా, నీ బలాన్ని, తేజస్సును ప్రదర్శించు. నీలాంటి ధైర్యవంతులైన మహాత్ములకు నష్టమో, నాశనమో జరిగినప్పుడు బాధ అన్ని కార్యాలను నాశనం చేస్తుంది.
తత్త్వం బుద్ధిమతాం శ్రేష్ఠః సర్వశాస్త్రార్థకోవిదః। మద్విధైః సచివైః సార్ధమరిం జేతుం సమర్హసి
నీవు జ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడవు, అన్ని శాస్త్రార్థాలను తెలిసినవాడవు. నా వంటి మంత్రులతో కలిసి శత్రువును జయించడానికి నీవు అర్హుడవు.