సుతః కిల స శక్రస్య వాయసః పతతాం వరః। ధరాన్తరగతః శీఘ్రం పవనస్య గతౌ సమః
ఆ కాకి, ఇంద్రుని కుమారుడు అని చెబుతారు. పక్షులలో శ్రేష్ఠుడు, గాలి వేగంతో పరిగెత్తేవాడు, భూమిపైకి వచ్చాడు.
తతస్తస్మిన్ మహాబాహో కోపసంవర్తితేక్షణః। వాయసే త్వం వ్యధాః క్రూరాం మతిం మతిమతాం వర
అప్పుడు, ఓ మహాబాహువా, కోపంతో నీ కళ్ళు ఎర్రగా మారి, నీవు ఆ కాకిపై క్రూరమైన నిర్ణయం తీసుకున్నావు.
స దర్భసంస్తరాద్ గృహ్య బ్రహ్మాస్త్రేణ న్యయోజయః। స దీప్త ఇవ కాలాగ్నిర్జజ్వాలాభిముఖం ఖగమ్
ఆ దర్భాసనంపై నుండి ఒక దర్భను తీసుకుని, దానిని బ్రహ్మాస్త్రంగా మార్చావు. అది కాలాంతకాగ్ని వలె మండుతూ, పక్షికి ఎదురుగా మెరిసింది.
స త్వం ప్రదీప్తం చిక్షేప దర్భం తం వాయసం ప్రతి। తతస్తు వాయసం దీప్తః స దర్భోఽనుజగామ హ
ఆ మండుతున్న దర్భాన్ని నీవు కాకికి విసిరావు. వెంటనే ఆ అగ్నిలా మండుతున్న దర్భం కాకిని వెంబడించింది.
భీతైశ్చ సమ్పరిత్యక్తః సురైః సర్వైశ్చ వాయసః। త్రీఁల్లోకాన్ సమ్పరిక్రమ్య త్రాతారం నాధిగచ్ఛతి
అన్ని దేవతలు భయంతో దూరంగా వెళ్లిపోయారు. ఆ కాకి మూడు లోకాలు తిరిగినా, దానికి రక్షణ కల్పించేవాడు ఎవ్వరూ దొరకలేదు.
పునరప్యాగతస్తత్ర త్వత్సకాశమరిందమ। త్వం తం నిపతితం భూమౌ శరణ్యః శరణాగతమ్
తిరిగి మళ్లీ ఆ కాకి నీ వద్దకు వచ్చి, భూమిపై పడిపోయింది. శరణు కోరినవాడిగా నీవు దానిని కాపాడావు, శత్రువులను జయించే వాడవు.
వధార్హమపి కాకుత్స్థ కృపయా పరిపాలయః। మోఘమస్త్రం న శక్యం తు కర్తుమిత్యేవ రాఘవ
కాకి మరణానికి అర్హుడైనా, కృపతో నీవు దానిని రక్షించావు. ఎందుకంటే, రాఘవా! విడిచిన ఆయుధాన్ని వృథా చేయడం సాధ్యం కాదు.
భవాంస్తస్యాక్షి కాకస్య హినస్తి స్మ స దక్షిణమ్। రామ త్వాం స నమస్కృత్య రాజ్ఞో దశరథస్య చ
నీవు ఆ కాకికి కుడి కన్నును నాశనం చేసావు. ఆ కాకి నీకు, రామా! అలాగే రాజు దశరథునికీ నమస్కరించింది.
విసృష్టస్తు తదా కాకః ప్రతిపేదే స్వమాలయమ్। ఏవమస్త్రవిదాం శ్రేష్ఠః సత్త్వవాఞ్ఛీలవానపి
ఆ తర్వాత విడిచిపెట్టిన కాకి తన ఇంటికి తిరిగి వెళ్లింది. ఆయుధ విద్యలో నిపుణుడైనా, సద్గుణాలు కలిగినవాడైనా—
కిమర్థమస్త్రం రక్షఃసు న యోజయసి రాఘవ। న దానవా న గన్ధర్వా నాసురా న మరుద్గణాః
రాఘవా! రాక్షసులపై నీవు ఆయుధాన్ని ఎందుకు ప్రయోగించడంలేదు? దానవులు, గంధర్వులు, అసురులు, మరుత్ గణాలు—
తవ రామ రణే శక్తాస్తథా ప్రతిసమాసితుమ్। తవ వీర్యవతః కశ్చిన్మయి యద్యస్తి సమ్భ్రమః
రామా! యుద్ధంలో నీకు ఎదురయ్యే శక్తి ఎవరికీ లేదు. నీకు నా విషయమై ఏదైనా సందేహముంటే—
క్షిప్రం సునిశితైర్బాణైర్హన్యతాం యుధి రావణః। భ్రాతురాదేశమాజ్ఞాయ లక్ష్మణో వా పరంతపః
క్షిప్రంగా పదునైన బాణాలతో యుద్ధంలో రావణుడిని లక్ష్మణుడు, తన అన్న మాటను పాటిస్తూ, శత్రువులకు భయంకరుడై, సంహరించాలి.
స కిమర్థం నరవరో న మాం రక్షతి రాఘవః। శక్తౌ తౌ పురుషవ్యాఘ్రౌ వాయ్వగ్నిసమతేజసౌ
మహానుభావుడైన రాఘవుడు నన్ను ఎందుకు కాపాడడంలేదు? వాయువు, అగ్ని వంటి తేజస్సుతో ఉన్న ఆ ఇద్దరు పురుషవ్యాఘ్రులు శక్తివంతులే.
సురాణామపి దుర్ధర్షౌ కిమర్థం మాముపేక్షతః। మమైవ దుష్కృతం కించిన్మహదస్తి న సంశయః
దేవతలకూ దుర్జయులైన వారు నన్ను ఎందుకు పట్టించుకోవడంలేదు? నేను ఏదైనా పెద్ద పాపం చేసుంటానని అనిపిస్తోంది; ఇందులో సందేహమే లేదు.
సమర్థౌ సహితౌ యన్మాం న రక్షేతే పరంతపౌ। వైదేహ్యా వచనం శ్రుత్వా కరుణం సాధుభాషితమ్
శక్తివంతులైన ఆ ఇద్దరు శత్రుసంహారకులు, వైదేహి చెప్పిన దయతో కూడిన, సద్గుణమయమైన మాటలు విని కూడా నన్ను ఎందుకు కాపాడడంలేదు?
పునరప్యహమార్యాం తామిదం వచనమబ్రువమ్। త్వచ్ఛోకవిముఖో రామో దేవి సత్యేన తే శపే
మళ్లీ నేను ఆ మహానుభావురాలైన అమ్మవారితో ఇలా చెప్పాను: 'దేవి! నీ బాధతో రాముడు సంతోషాన్ని వదిలేశాడని, నిజంగా నీకు ప్రమాణంగా చెబుతున్నాను.'
రామే దుఃఖాభిభూతే చ లక్ష్మణః పరితప్యతే। కథంచిద్ భవతీ దృష్టా న కాలః పరిశోచితుమ్
రాముడు దుఃఖంతో మునిగిపోతుంటే, లక్ష్మణుడూ బాధపడుతున్నాడు. ఏదో విధంగా నేను నిన్ను చూశాను, కాని ఇప్పుడు విలాపించడానికి సమయం కాదు.
అస్మిన్ ముహూర్తే దుఃఖానామన్తం ద్రక్ష్యసి భామిని। తావుభౌ నరశార్దూలౌ రాజపుత్రౌ పరంతపౌ
ఈ క్షణంలోనే, ఓ సుందరివి! నీ బాధలకు ముగింపు కనిపిస్తుంది. ఆ ఇద్దరు నరశార్దూలులు, రాజపుత్రులు, శత్రువులను సంహరించేవారు—
త్వద్దర్శనకృతోత్సాహౌ లఙ్కాం భస్మీకరిష్యతః। హత్వా చ సమరే రౌద్రం రావణం సహబాన్ధవమ్
నీ దర్శనం కోసం ఉత్సాహంతో, లంకను బూడిద చేస్తారు. యుద్ధంలో రౌద్రుడైన రావణుడిని, అతని బంధువులతో కలిపి సంహరిస్తారు.
రాఘవస్త్వాం వరారోహే స్వపురీం నయితా ధ్రువమ్। యత్ తు రామో విజానీయాదభిజ్ఞానమనిన్దితే
ఓ సుందరీ! రాఘవుడు నిన్ను తప్పకుండా తన నగరానికి తీసుకెళ్తాడు. కాని, నిందలేని వాడివి! రాముడు నిన్ను గుర్తించడానికి ఒక గుర్తు ఇవ్వాలి.
ప్రీతిసంజననం తస్య ప్రదాతుం తత్ త్వమర్హసి। సాభివీక్ష్య దిశః సర్వా వేణ్యుద్గ్రథనముత్తమమ్
ఆయనకు ఆనందాన్ని కలిగించే దానిని ఇవ్వాలి. అప్పుడు ఆమె అన్ని దిశల్లో చూసి, తన గొప్ప జడను విప్పింది.
ముక్త్వా వస్త్రాద్ దదౌ మహ్యం మణిమేతం మహాబల। ప్రతిగృహ్య మణిం దోర్భ్యాం తవ హేతో రఘుప్రియ
తన వస్త్రం నుండి ఆ మణిని తీసి, నాకు ఇచ్చింది. నీకోసం ఆ మణిని నేను రెండు చేతులతో స్వీకరించాను, రఘువంశప్రియుడా.
శిరసా సమ్ప్రణమ్యైనామహమాగమనే త్వరే। గమనే చ కృతోత్సాహమవేక్ష్య వరవర్ణినీ
ఆమెకు నా తల వంచి నమస్కరించి, త్వరగా వెళ్లడానికి సిద్ధమయ్యాను. నేను వెళ్ళాలని ఉత్సాహంగా ఉన్నాను అని గమనించిన ఆ ప్రకాశవంతురాలు—
వివర్ధమానం చ హి మామువాచ జనకాత్మజా। అశ్రుపూర్ణముఖీ దీనా బాష్పగద్గదభాషిణీ
నేను మరింత త్వరపడుతుంటే, జనకుని కుమార్తె నన్ను చూచి మాట్లాడింది. ఆమె ముఖం కన్నీళ్లతో నిండిపోయి, దుఃఖంతో గొంతు కడిగి, మాటలు ఆపేసింది.
మమోత్పతనసమ్భ్రాన్తా శోకవేగసమాహతా। మామువాచ తతః సీతా సభాగ్యోఽసి మహాకపే
నా వెళ్లిపోవడం వల్ల కలిగిన కలవరంతో, దుఃఖం బలంగా పట్టుకున్నప్పుడు, ఆ సీతా నన్ను చూసి ఇలా చెప్పింది: 'నీకు అదృష్టం ఉంది, ఓ మహాకపి.'
యద్ ద్రక్ష్యసి మహాబాహుం రామం కమలలోచనమ్। లక్ష్మణం చ మహాబాహుం దేవరం మే యశస్వినమ్
‘నీవు మహాబాహువైన రాముడిని, కమలముఖుడైన రాముడిని, అలాగే మహాబాహువైన నా దేవర లక్ష్మణుడిని చూడబోతున్నావు.’
సీతయాప్యేవముక్తోఽహమబ్రువం మైథిలీం తథా। పృష్ఠమారోహ మే దేవి క్షిప్రం జనకనన్దని
సీతా ఇలా చెప్పిన తరువాత, నేనూ మిథిలా కుమార్తెను ఇలా అడిగాను: 'దేవీ, జనకుని కుమార్తె, త్వరగా నా వెనుక ఎక్కు.'
యావత్తే దర్శయామ్యద్య ససుగ్రీవం సలక్ష్మణమ్। రాఘవం చ మహాభాగే భర్తారమసితేక్షణే
‘ఈరోజే నేను నిన్ను రాఘవుడిని, సుగ్రీవుడిని, లక్ష్మణుడిని కలిసి చూపిస్తాను, ఓ శుభలక్షణాలదాలినీ, నల్లని కన్నులవాలినీ.’
సాబ్రవీన్మాం తతో దేవీ నైష ధర్మో మహాకపే। యత్తే పృష్ఠం సిషేవేఽహం స్వవశా హరిపుఙ్గవ
అప్పుడు ఆ దేవీ నన్ను చూసి ఇలా అంది: 'ఓ మహాకపి, నేను నీ వెనుక స్వేచ్ఛగా ఎక్కడం సరికాదు, ఓ వానరులలో శ్రేష్ఠుడా.'
పురా చ యదహం వీర స్పృష్టా గాత్రేషు రక్షసా। తత్రాహం కిం కరిష్యామి కాలేనోపనిపీడితా
‘మునుపు ఓ వీరా, ఆ రాక్షసుడు నా శరీరాన్ని తాకినప్పుడు, కాలచక్రం నన్ను బలవంతం చేసినప్పుడు, నేను ఏం చేయగలిగాను?’