అధఃశయ్యా వివర్ణాఙ్గీ పద్మినీవ హిమాగమే। రావణాద్ వినివృత్తార్థా మర్తవ్యకృతనిశ్చయా
భూమిపై పడుకుని, శరీరం వాడిపోయి, చలికాలంలో కమలంలా మసకబారిన ఆమె, రావణుడి ఆశలు వదిలేసి, మరణించాలనే నిర్ణయంతో ఉంది.
దేవీ కథంచిత్ కాకుత్స్థ త్వన్మనా మార్గితా మయా। ఇక్ష్వాకువంశవిఖ్యాతిం శనైః కీర్తయతానఘ
కాకుత్స్థ వంశజా! నేను ఎంతో కష్టపడి, నీలోనే మనసు పెట్టుకున్న సీతాదేవిని కనుగొన్నాను. నెమ్మదిగా ఇక్ష్వాకువంశ మహిమను చెప్పాను, పాపరహితుడా!
సా మయా నరశార్దూల శనైర్విశ్వాసితా తదా। తతః సమ్భాషితా దేవీ సర్వమర్థం చ దర్శితా
నరశార్దూలా! అప్పుడు నేను సీతాదేవికి నెమ్మదిగా నమ్మకం కలిగించాను. ఆ తరువాత ఆమె నాతో మాట్లాడి, అన్నీ వివరంగా చెప్పింది.
రామసుగ్రీవసఖ్యం చ శ్రుత్వా హర్షముపాగతా। నియతః సముదాచారో భక్తిశ్చాస్యాః సదా త్వయి
రాముడు, సుగ్రీవుడు స్నేహితులు అని విని ఆమె ఎంతో ఆనందించింది. ఆమె ప్రవర్తన ఎప్పుడూ శుద్ధంగా ఉంటుంది; నీపై భక్తి ఎప్పటికీ మారదు.
ఏవం మయా మహాభాగ దృష్టా జనకనన్దినీ। ఉగ్రేణ తపసా యుక్తా త్వద్భక్త్యా పురుషర్షభ
మహాభాగుడా! నేను జనకుని కుమార్తెను చూశాను. ఆమె గాఢమైన తపస్సుతో, నీపై అపారమైన భక్తితో ఉంది, పురుషశ్రేష్ఠా!
అభిజ్ఞానం చ మే దత్తం యథావృత్తం తవాన్తికే। చిత్రకూటే మహాప్రాజ్ఞ వాయసం ప్రతి రాఘవ
చిత్రకూటంలో, కాకపక్షి సంఘటనను గుర్తు చేస్తూ, ఆమె నాకు గుర్తుగా ఒక వస్తువు ఇచ్చింది. అది నీ సమక్షంలో జరిగినదే, మహాపండితుడా, రాఘవా!
విజ్ఞాప్యః పునరప్యేష రామో వాయుసుత త్వయా। అఖిలేన యథా దృష్టమితి మామాహ జానకీ
వాయుపుత్రా, నీవు చూసిన ప్రతిదీ రామునికి పూర్తిగా తెలియజేయాలని జానకి నన్ను చెప్పింది.
అయం చాస్మై ప్రదాతవ్యో యత్నాత్ సుపరిరక్షితః। బ్రువతా వచనాన్యేవం సుగ్రీవస్యోపశృణ్వతః
ఇది ఎంతో జాగ్రత్తగా కాపాడుతూ రామునికి ఇవ్వాలని, సుగ్రీవుడు వినేటప్పుడు ఆమె ఇలా చెప్పింది.
ఏష చూడామణిః శ్రీమాన్ మయా తే యత్నరక్షితః। మనఃశిలాయాస్తిలకం తత్ స్మరస్వేతి చాబ్రవీత్
ఈ ప్రకాశవంతమైన కుడిముద్దను నేను నీ కోసం జాగ్రత్తగా కాపాడాను. నీవు నా నుదిటిపై ఉన్న మినుముల గుర్తును గుర్తు పెట్టుకోమని ఆమె చెప్పింది.
ఏష నిర్యాతితః శ్రీమాన్ మయా తే వారిసమ్భవః। ఏనం దృష్ట్వా ప్రమోదిష్యే వ్యసనే త్వామివానఘ
ఈ నీటిలో పుట్టిన మణిని నేను నీకు తీసుకొచ్చాను. దీనిని చూసి, కష్టకాలంలో నిన్ను చూసినట్టు నేను ఆనందిస్తాను, పాపరహితుడా.
జీవితం ధారయిష్యామి మాసం దశరథాత్మజ। ఊర్ధ్వం మాసాన్న జీవేయం రక్షసాం వశమాగతా
ఓ దశరథ కుమారా, నేను ఒక నెల పాటు నా ప్రాణాన్ని కాపాడుకుంటాను. ఆ నెల తరువాత ఈ రాక్షసుల చేతిలో పడిపోయిన తర్వాత ఇక బతకను.
ఇతి మామబ్రవీత్ సీతా కృశాఙ్గీ ధర్మచారిణీ। రావణాన్తఃపురే రుద్ధా మృగీవోత్ఫుల్లలోచనా
రావణుని అంతఃపురంలో బంధించబడిన, సన్నగా ఉన్న, ధర్మానికి నిబద్ధత కలిగిన, జింకలా విస్తృతమైన కన్నులు ఉన్న సీతా నాకు ఇలా చెప్పింది.
ఏతదేవ మయాఽఽఖ్యాతం సర్వం రాఘవ యద్ యథా। సర్వథా సాగరజలే సంతారః ప్రవిధీయతామ్
ఓ రాఘవా, నేను ఏది జరిగిందో అంతా నీకు చెప్పాను. ఏ విధంగా అయినా సముద్రాన్ని దాటి వెళ్లే ఏర్పాట్లు చేయాలి.
తౌ జాతాశ్వాసౌ రాజపుత్రౌ విదిత్వా తచ్చాభిజ్ఞానం రాఘవాయ ప్రదాయ। దేవ్యా చాఖ్యాతం సర్వమేవానుపూర్వ్యాద్ వాచా సమ్పూర్ణం వాయుపుత్రః శశంస
ఆ గుర్తు తెలుసుకున్న రాజకుమారులు ఆశను పొందారు. వాయుపుత్రుడు దేవి చెప్పిన ప్రతి విషయాన్ని క్రమంగా, పూర్తిగా రాఘవునికి వివరంగా చెప్పాడు.
thumb|షట్షష్ఠితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే షట్షష్ఠితమః సర్గః ॥౫-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో ఉన్న సుందరకాండలో ఇది అరవై ఆరు వ సర్గ. వినండి.
ఏవముక్తో హనుమతా రామో దశరథాత్మజః। తం మణిం హృదయే కృత్వా రురోద సహలక్ష్మణః
హనుమంతుడు ఇలా చెప్పిన తరువాత, దశరథ కుమారుడు రాముడు ఆ మణిని తన హృదయంపై పెట్టుకుని, లక్ష్మణునితో కలిసి కన్నీళ్లు పెట్టుకున్నాడు.
తం తు దృష్ట్వా మణిశ్రేష్ఠం రాఘవః శోకకర్శితః। నేత్రాభ్యామశ్రుపూర్ణాభ్యాం సుగ్రీవమిదమబ్రవీత్
ఆ అద్భుతమైన మణిని చూసి, రాఘవుడు దుఃఖంతో బాధపడుతూ, కన్నీళ్లు కళ్ళలో నిండిపోయి, సుగ్రీవునితో ఇలా అన్నాడు.
యథైవ ధేనుః స్రవతి స్నేహాద్ వత్సస్య వత్సలా। తథా మమాపి హృదయం మణిశ్రేష్ఠస్య దర్శనాత్
ఎలాగైతే ఆవు తన కుందేలకు ప్రేమతో పాలిచ్చేదో, అలాగే ఈ మణి దర్శనంతో నా హృదయం కూడా ప్రేమతో నిండిపోతుంది.
మణిరత్నమిదం దత్తం వైదేహ్యాః శ్వశురేణ మే। వధూకాలే యథా బద్ధమధికం మూర్ధ్ని శోభతే
ఈ మణిరత్నాన్ని వైదేహికి నా మామగారు ఇచ్చారు. పెళ్లి సమయంలో ఆమె తలపై బిగించగా అది మరింత అందంగా మెరిసింది.
అయం హి జలసమ్భూతో మణిః ప్రవరపూజితః। యజ్ఞే పరమతుష్టేన దత్తః శక్రేణ ధీమతా
ఈ మణిరత్నం నీటిలో పుట్టింది, ఎంతో గౌరవించబడింది. యజ్ఞంలో ఎంతో సంతోషించిన ఇంద్రుడు దీనిని ఇచ్చాడు.
ఇమం దృష్ట్వా మణిశ్రేష్ఠం తథా తాతస్య దర్శనమ్। అద్యాస్మ్యవగతః సౌమ్య వైదేహస్య తథా విభోః
ఈ అద్భుతమైన మణిరత్నాన్ని చూసినప్పుడు, నాన్నగారిని చూసినట్టుగా అనిపిస్తోంది. ఈ రోజు, సౌమ్యా, వైదేహుడిని కూడా, ప్రభువును కూడా చూసినట్టు భావిస్తున్నాను.
అయం హి శోభతే తస్యాః ప్రియాయా మూర్ధ్ని మే మణిః। అద్యాస్య దర్శనేనాహం ప్రాప్తాం తామివ చిన్తయే
ఈ మణిరత్నం నా ప్రియమైనవారి తలపై ఎంతో అందంగా మెరిస్తుంది. ఈ రోజు దీన్ని చూసి, ఆమెను పొందినట్టుగా అనిపిస్తోంది.
కిమాహ సీతా వైదేహీ బ్రూహి సౌమ్య పునః పునః। పరాసుమివ తోయేన సిఞ్చన్తీ వాక్యవారిణా
సౌమ్యా, సీతా వయిధేహి ఏమని చెప్పిందో మళ్లీ మళ్లీ చెప్పు. ఆమె మాటలు పరశువుపై నీళ్లు జల్లినట్టు నా మనసును చల్లార్చుతున్నాయి.
ఇతస్తు కిం దుఃఖతరం యదిమం వారిసమ్భవమ్। మణిం పశ్యామి సౌమిత్రే వైదేహీమాగతాం వినా
సౌమిత్రి, వాయిదేహిని తిరిగి రాకుండా ఈ నీటి మణిని చూస్తున్నాను. దీన్నంటే ఇంకా ఏ బాధ ఉండగలదు?
చిరం జీవతి వైదేహీ యది మాసం ధరిష్యతి। క్షణం వీర న జీవేయం వినా తామసితేక్షణామ్
వైదేహి ఒక నెల రోజులు తట్టుకుని బ్రతికితే, ఆమె ఎక్కువ కాలం బతికే అవకాశం ఉంది. కానీ, ఓ వీరా, ఆమె నల్లని కన్నులతో నా ఎదురుగా లేకుండా నేను ఒక్క క్షణం కూడా బ్రతకలేను.
నయ మామపి తం దేశం యత్ర దృష్టా మమ ప్రియా। న తిష్ఠేయం క్షణమపి ప్రవృత్తిముపలభ్య చ
నన్ను కూడా ఆ ప్రదేశానికి తీసుకెళ్ళు, అక్కడ నా ప్రియురాలు కనిపించింది. ఆమె గురించి తెలిసిన తర్వాత నేను ఒక్క క్షణం కూడా ఇక్కడ ఉండలేను.
కథం సా మమ సుశ్రోణీ భీరుభీరుః సతీ తదా। భయావహానాం ఘోరాణాం మధ్యే తిష్ఠతి రక్షసామ్
నా సన్నని నడుముతో, భయపడే నా భార్య, ఆ భయంకరమైన రాక్షసుల మధ్య ఎలా ఉండగలుగుతోంది?
శారదస్తిమిరోన్ముక్తో నూనం చన్ద్ర ఇవామ్బుదైః। ఆవృతో వదనం తస్యా న విరాజతి సామ్ప్రతమ్
శరదృతువులో చందమామ చీకటిలోంచి బయటపడినా, మేఘాలతో కమ్మబడినట్టు, ఇప్పుడు ఆమె ముఖం కూడా అలా ప్రకాశించడం లేదు.
కిమాహ సీతా హనుమంస్తత్త్వతః కథయస్వ మే। ఏతేన ఖలు జీవిష్యే భేషజేనాతురో యథా
హనుమంతా, సీత నిజంగా ఏమన్నదో నాకు చెప్పు. అది వింటే నేను బ్రతకగలను, ఎలా అంటే, ఒక అనారోగ్యంతో ఉన్నవాడు మందు వాడి బ్రతికినట్టు.
మధురా మధురాలాపా కిమాహ మమ భామినీ। మద్విహీనా వరారోహా హనుమన్ కథయస్వ మే। దుఃఖాద్ దుఃఖతరం ప్రాప్య కథం జీవతి జానకీ
హనుమంతా, నా ప్రియమైన సీత, మధురంగా మాట్లాడే ఆమె, నన్ను లేకుండా ఉండి, ఇంకా ఎక్కువ బాధను అనుభవిస్తూ ఎలా బ్రతుకుతోంది? ఆమె ఏమన్నదో నాకు చెప్పు.