భిద్యమానస్తతో గర్భో వజ్రేణ శతపర్వణా। రురోద సుస్వరం రామ తతో దితిరబుధ్యత
వంద ముల్లు గల వజ్రాయుధంతో ఆ గర్భాన్ని చీల్చుతున్నప్పుడు, ఆ గర్భం మధురంగా అరవడం మొదలుపెట్టింది, రామా. దాంతో దితి మేల్కొంది.
మా రుదో మా రుదశ్చేతి గర్భం శక్రోఽభ్యభాషత। బిభేద చ మహాతేజా రుదన్తమపి వాసవః
ఇంద్రుడు ఆ గర్భానికి, 'ఏమి ఏడవకు, ఏడవకు,' అని పలికాడు. అయినా ఆ గర్భం ఏడుస్తుండగానే, మహాబలుడు అయిన ఇంద్రుడు దాన్ని చీల్చేశాడు.
న హన్తవ్యం న హన్తవ్యమిత్యేవ దితిరబ్రవీత్। నిష్పపాత తతః శక్రో మాతుర్వచనగౌరవాత్
దితి, 'చంపవద్దు, చంపవద్దు,' అని చెప్పింది. తల్లి మాటకు గౌరవంగా, ఇంద్రుడు అక్కడి నుండి వెళ్ళిపోయాడు.
ప్రాఞ్జలిర్వజ్రసహితో దితిం శక్రోఽభ్యభాషత। అశుచిర్దేవి సుప్తాసి పాదయోః కృతమూర్ధజా
వజ్రాయుధాన్ని పట్టుకుని, చేతులు జోడించి, ఇంద్రుడు దితిని ఇలా అడిగాడు: 'అమ్మా, నీవు అపవిత్రంగా నిద్రపోయావు, నీ తల నీ కాళ్లవద్ద పెట్టుకున్నావు.'
తదన్తరమహం లబ్ధ్వా శక్రహన్తారమాహవే। అభిన్దం సప్తధా దేవి తన్మే త్వం క్షన్తుమర్హసి
'అమ్మా, ఆ సమయంలో నేను గమనించి, యుద్ధంలో నన్ను చంపబోయే ఆ గర్భాన్ని ఏడుగా చీల్చేశాను. దీనికి నన్ను క్షమించాలి.'
thumb|సప్తచత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే సప్తచత్వారింశః సర్గః ॥౧-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలోని బాలకాండలో నలభై ఏడు వ సర్గను వినండి.
సప్తధా తు కృతే గర్భే దితిః పరమదుఃఖితా। సహస్రాక్షం దురాధర్షం వాక్యం సానునయాబ్రవీత్
దితి గర్భం ఏడుగా చీలిపోవడంతో, ఆమె చాలా బాధపడి, జయించలేని సహస్రాక్షుడు ఇంద్రునితో మృదువుగా ఇలా చెప్పింది.
మమాపరాధాద్ గర్భోఽయం సప్తధా శకలీకృతః। నాపరాధో హి దేవేశ తవాత్ర బలసూదన
'నా తప్పు వల్లే ఈ గర్భం ఏడుగా విడిపోయింది. దేవేంద్రా, బలవంతులను సంహరించేవాడా, ఇందులో నీకు ఎలాంటి తప్పు లేదు.'
ప్రియం త్వత్కృతమిచ్ఛామి మమ గర్భవిపర్యయే। మరుతాం సప్త సప్తానాం స్థానపాలా భవన్తు తే
'నా గర్భానికి జరిగిన దుస్థితిలో, నీవు నాకు ఇష్టమైన దాన్ని చేయాలని కోరుకుంటున్నాను. ఈ ఏడుగురు, మరుత్ గణాలకు రక్షకులుగా ఉండాలి.'
వాతస్కన్ధా ఇమే సప్త చరన్తు దివి పుత్రక। మారుతా ఇతి విఖ్యాతా దివ్యరూపా మమాత్మజాః
'ఈ ఏడుగురు, వాయువుతో ప్రయాణిస్తూ, నా కుమారులుగా, ఆకాశంలో సంచరించాలి. వీరు మరుతులు అనే పేరుతో, దివ్యరూపంతో ప్రసిద్ధిపొందాలి.'
బ్రహ్మలోకం చరత్వేక ఇన్ద్రలోకం తథాపరః। దివ్యవాయురితి ఖ్యాతస్తృతీయోఽపి మహాయశాః
'వారిలో ఒకడు బ్రహ్మలోకంలో, మరొకడు ఇంద్రలోకంలో సంచరించాలి. మూడవవాడు దివ్యవాయువు అని పేరుగడించి, గొప్ప కీర్తిని పొందాలి.'
చత్వారస్తు సురశ్రేష్ఠ దిశో వై తవ శాసనాత్। సంచరిష్యన్తి భద్రం తే కాలేన హి మమాత్మజాః
'ఇంకా నలుగురు, దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా, నీ ఆజ్ఞతో దిక్కులలో సంచరించాలి. నీకు శుభం కలగాలి. వీరంతా నా కుమారులే.'
త్వత్కృతేనైవ నామ్నా వై మారుతా ఇతి విశ్రుతాః। తస్యాస్తద్ వచనం శ్రుత్వా సహస్రాక్షః పురన్దరః
'నీ చేతనే వీరు మరుతులు అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందుతారు.' ఆమె మాటలు విని, సహస్రాక్షుడు పురందరుడు—
ఉవాచ ప్రాఞ్జలిర్వాక్యమతీదం బలసూదనః। సర్వమేతద్ యథోక్తం తే భవిష్యతి న సంశయః
బలాన్ని సంహరించేవాడు ఇంద్రుడు చేతులు జోడించి ఇలా అన్నాడు: 'నీవు చెప్పినట్లు అన్నీ తప్పకుండా జరుగుతాయి.'
విచరిష్యన్తి భద్రం తే దేవరూపాస్తవాత్మజాః। ఏవం తౌ నిశ్చయం కృత్వా మాతాపుత్రౌ తపోవనే
'నీ కుమారులు దివ్యరూపంతో, నీ కోరిక ప్రకారం సంచరిస్తారు.' అలా తల్లి కుమారుడు ఇద్దరూ తపోవనంలో నిర్ణయం తీసుకున్నారు.
జగ్మతుస్త్రిదివం రామ కృతార్థావితి నః శ్రుతమ్। ఏష దేశః స కాకుత్స్థ మహేన్ద్రాధ్యుషితః పురా
రామా, వారు తాము కోరుకున్నది సాధించి, స్వర్గానికి వెళ్ళారని మేము విన్నాము. కకుత్థ్స వంశజా, ఇదే మహేంద్రుడు పూర్వం నివసించిన ప్రదేశం.
దితిం యత్ర తపఃసిద్ధామేవం పరిచచార సః। ఇక్ష్వాకోస్తు నరవ్యాఘ్ర పుత్రః పరమధార్మికః
ఇక్కడే తపస్సులో సిద్ధి పొందిన దితి సంచరించింది. నరశార్దూలా, ఇక్ష్వాకు కుమారుడు పరమధార్మికుడు—
అలమ్బుషాయాముత్పన్నో విశాల ఇతి విశ్రుతః। తేన చాసీదిహ స్థానే విశాలేతి పురీ కృతా
అలంబుష నుండి జన్మించినవాడు విశాలుడు అని ప్రసిద్ధి చెందాడు. అతడే ఈ ప్రదేశంలో విశాల అనే నగరాన్ని స్థాపించాడు.
విశాలస్య సుతో రామ హేమచన్ద్రో మహాబలః। సుచన్ద్ర ఇతి విఖ్యాతో హేమచన్ద్రాదనన్తరః
విశాలునికి కుమారుడిగా మహాబలుడు హేమచంద్రుడు జన్మించాడు. హేమచంద్రుని తరువాత అతని కుమారుడు సుచంద్రుడు ప్రసిద్ధి పొందాడు.
సుచన్ద్రతనయో రామ ధూమ్రాశ్వ ఇతి విశ్రుతః। ధూమ్రాశ్వతనయశ్చాపి సృఞ్జయః సమపద్యత
సుచంద్రుని కుమారుడు ధూమ్రాశ్వుడు అని ప్రసిద్ధి పొందాడు, రామా. ఆ ధూమ్రాశ్వునికి శ్రీంజయుడు కుమారుడిగా జన్మించాడు.
సృఞ్జయస్య సుతః శ్రీమాన్ సహదేవః ప్రతాపవాన్। కుశాశ్వః సహదేవస్య పుత్రః పరమధార్మికః
శ్రీంజయునికి శౌర్యవంతుడైన సహదేవుడు కుమారుడు. సహదేవునికి పరమధార్మికుడైన కుశాశ్వుడు పుట్టాడు.
కుశాశ్వస్య మహాతేజాః సోమదత్తః ప్రతాపవాన్। సోమదత్తస్య పుత్రస్తు కాకుత్స్థ ఇతి విశ్రుతః
కుశాశ్వునికి మహాతేజస్వి, పరాక్రమశాలి సోమదత్తుడు కుమారుడు. ఆ సోమదత్తునికి కాకుత్థ్సుడు అని ప్రసిద్ధి చెందిన కుమారుడు.
తస్య పుత్రో మహాతేజాః సమ్ప్రత్యేష పురీమిమామ్। ఆవసత్ పరమప్రఖ్యః సుమతిర్నామ దుర్జయః
ఆయన కుమారుడు మహాతేజస్విగా, ఇప్పుడు ఈ పట్టణంలో నివసిస్తున్నాడు. అతడు అపరాజితుడిగా పేరుగాంచిన సుమతినామకుడు.
ఇక్ష్వాకోస్తు ప్రసాదేన సర్వే వైశాలికా నృపాః। దీర్ఘాయుషో మహాత్మానో వీర్యవన్తః సుధార్మికాః
ఇక్ష్వాకుని అనుగ్రహంతో వైశాలీ రాజులు అందరూ దీర్ఘాయుష్కులు, మహాత్ములు, పరాక్రమవంతులు, ధర్మపరాయణులు.
ఇహాద్య రజనీమేకాం సుఖం స్వప్స్యామహే వయమ్। శ్వః ప్రభాతే నరశ్రేష్ఠ జనకం ద్రష్టుమర్హసి
ఈ రాత్రి మనమందరం ఇక్కడ ఒక రాత్రి సుఖంగా నిద్రపోతాం. రేపు ఉదయం, మానవలోకంలో శ్రేష్ఠుడవైనవాడా, నీవు జనకుని దర్శించవచ్చు.
సుమతిస్తు మహాతేజా విశ్వామిత్రముపాగతమ్। శ్రుత్వా నరవరశ్రేష్ఠః ప్రత్యాగచ్ఛన్మహాయశాః
మహాతేజస్వి సుమతి, విశ్వామిత్రుడు వచ్చాడని విని, మహాప్రతిష్ఠ కలిగినవాడై, నరశ్రేష్ఠుడా, తిరిగి వచ్చాడు.
పూజాం చ పరమాం కృత్వా సోపాధ్యాయః సబాన్ధవః। ప్రాఞ్జలిః కుశలం పృష్ట్వా విశ్వామిత్రమథాబ్రవీత్
ఆయన ఉపాధ్యాయులతో, బంధువులతో కలిసి, అత్యుత్తమమైన ఆతిథ్యాన్ని ఇచ్చి, చేతులు జోడించి, క్షేమం అడిగి, విశ్వామిత్రునితో మాట్లాడాడు.
ధన్యోఽస్మ్యనుగృహీతోఽస్మి యస్య మే విషయం మునే। సమ్ప్రాప్తో దర్శనం చైవ నాస్తి ధన్యతరో మమ
మహర్షీ, మీరు మా దేశానికి విచ్చేసి, మమ్మల్ని దర్శించారని నేను ధన్యుడిని, అనుగ్రహితుడిని. మీను చూసినవాడిని మించిన అదృష్టవంతుడు మరొకడు లేడు.
thumb|అష్టచత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే అష్టచత్వారింశః సర్గః ॥౧-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో బాలకాండలో నలభై ఎనిమిదవ సర్గను వినండి.
పృష్ట్వా తు కుశలం తత్ర పరస్పరసమాగమే। కథాన్తే సుమతిర్వాక్యం వ్యాజహార మహామునిమ్
అక్కడ పరస్పరం క్షేమం అడిగి, సంభాషణ ముగిసిన తర్వాత, సుమతి మహామునిని ఇలా అడిగాడు.