ఏవముక్తస్తు సుగ్రీవో లక్ష్మణేన మహాత్మనా। లక్ష్మణం ప్రత్యువాచేదం వాక్యం వాక్యవిశారదః
అప్పుడు మహాత్ముడైన లక్ష్మణుడు అడిగిన ప్రశ్నకు, మాటల్లో నిపుణుడైన సుగ్రీవుడు ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
ఆర్య లక్ష్మణ సమ్ప్రాహ వీరో దధిముఖః కపిః। అఙ్గదప్రముఖైర్వీరైర్భక్షితం మధు వానరైః
ఆర్య లక్ష్మణా! వీరుడైన దధిముఖుడు వచ్చి, అంగదుడు ముందుండి వానరులు మధువనంలో తేనె తిన్నారని చెప్పాడు.
నైషామకృతకార్యాణామీదృశః స్యాద్ వ్యతిక్రమః। వనం యదభిపన్నాస్తే సాధితం కర్మ తద్ ధ్రువమ్
పని పూర్తిచేయని వారిలో ఇలాంటి దురాచారం ఉండదు. వారు అడవిలోకి వెళ్లారు అంటే, వారి పని నిస్సందేహంగా పూర్తైంది.
వారయన్తో భృశం ప్రాప్తాః పాలా జానుభిరాహతాః। తథా న గణితశ్చాయం కపిర్దధిముఖో బలీ
ఆపడానికి వచ్చిన కాపర్లను మోకాళ్లతో కొట్టారు. అలాగే బలవంతుడైన దధిముఖుని కూడా లెక్కచేయలేదు.
పతిర్మమ వనస్యాయమస్మాభిః స్థాపితః స్వయమ్। దృష్టా దేవీ న సందేహో న చాన్యేన హనూమతా
ఈ వాడు నా అడవికి కాపరిగా మేమే నియమించాం. దేవిని చూసారు అనడంలో సందేహం లేదు, అదీ హనుమంతుడే చూశాడు.
న హ్యన్యః సాధనే హేతుః కర్మణోఽస్య హనూమతః। కార్యసిద్ధిర్హనుమతి మతిశ్చ హరిపుఙ్గవే
హనుమంతుడు చేసిన పనికి వేరే కారణం లేదు. హనుమంతుడే పనిని విజయవంతం చేశాడు, వానరులలో జ్ఞానమూ అతనిలోనే ఉంది.
వ్యవసాయశ్చ వీర్యం చ శ్రుతం చాపి ప్రతిష్ఠితమ్। జామ్బవాన్ యత్ర నేతా స్యాదఙ్గదశ్చ మహాబలః
జాంబవంతుడు నాయకుడిగా, మహాబలుడు అంగదుడు ఉన్నచోట ధైర్యం, శక్తి, పేరుప్రతిష్ట అన్నీ ఉంటాయి.
హనూమాంశ్చాప్యధిష్ఠాతా న తత్ర గతిరన్యథా। అఙ్గదప్రముఖైర్వీరైర్హతం మధువనం కిల
అక్కడ హనుమంతుడే ప్రధానంగా ఉన్నాడు, వేరే మార్గం లేదు. అంగదుడు ముందుండి వీరులు మధువనాన్ని నిజంగా ధ్వంసం చేశారు.
విచిత్య దక్షిణామాశామాగతైర్హరిపుఙ్గవైః। ఆగతైశ్చాప్రధృష్యం తద్ధతం మధువనం హి తైః
దక్షిణ దిశ వెతికి తిరిగి వచ్చిన వానరులలో శ్రేష్ఠులు, తిరిగి వచ్చి, ఎవరూ తాకలేని మధువనాన్ని ధ్వంసం చేశారు.
ధర్షితం చ వనం కృత్స్నముపయుక్తం తు వానరైః। పాతితా వనపాలాస్తే తదా జానుభిరాహతాః
అంతా వానరులు అడవిని ఆక్రమించి, అనుభవించారు. అప్పుడు అడవి కాపర్లు మోకాళ్లతో కొట్టి పడగొట్టబడ్డారు.
ఏతదర్థమయం ప్రాప్తో వక్తుం మధురవాగిహ। నామ్నా దధిముఖో నామ హరిః ప్రఖ్యాతవిక్రమః
ఈ విషయాన్ని చెప్పడానికి, మధురంగా మాట్లాడే ఈ వాడు ఇక్కడికి వచ్చాడు. ఇతని పేరు దధిముఖుడు, వీరత్వానికి ప్రసిద్ధి చెందిన వానరుడు.
దృష్టా సీతా మహాబాహో సౌమిత్రే పశ్య తత్త్వతః। అభిగమ్య యథా సర్వే పిబన్తి మధు వానరాః
మహాబాహువంతుడైన సౌమిత్రీ! నిజంగా చూడు, సీతను చూశారు. అందుకే అందరూ తిరిగి వచ్చి తేనెను తాగుతున్నారు.
న చాప్యదృష్ట్వా వైదేహీం విశ్రుతాః పురుషర్షభ। వనం దత్తవరం దివ్యం ధర్షయేయుర్వనౌకసః
ఓ పురుషశ్రేష్ఠా! వైదేహిని చూడకుండా, ప్రసిద్ధి చెందిన వీరులు వారికి ఇచ్చిన దివ్యమైన అడవిని ధ్వంసించేవారు కాదు.
తతః ప్రహృష్టో ధర్మాత్మా లక్ష్మణః సహరాఘవః। శ్రుత్వా కర్ణసుఖాం వాణీం సుగ్రీవవదనాచ్చ్యుతామ్
అప్పుడు ధర్మాత్ముడైన లక్ష్మణుడు, రాఘవునితో కలిసి, సుగ్రీవుని నోటినుండి వినసొంపైన మాటలు విని ఆనందించాడు.
ప్రాహృష్యత భృశం రామో లక్ష్మణశ్చ మహాయశాః। శ్రుత్వా దధిముఖస్యైవం సుగ్రీవస్తు ప్రహృష్య చ
దధిముఖుడు చెప్పిన మాటలు విని రాముడు ఎంతో ఆనందించాడు. మహాప్రతాపశాలి లక్ష్మణుడూ హర్షంతో ముద్దుగా ఉన్నాడు. సుగ్రీవుడూ ఎంతో సంతోషపడ్డాడు.
వనపాలం పునర్వాక్యం సుగ్రీవః ప్రత్యభాషత। ప్రీతోఽస్మి సోఽహం యద్భుక్తం వనం తైః కృతకర్మభిః
అప్పుడు సుగ్రీవుడు ఆ అడవిపాలకుడిని ఇలా అన్నాడు: 'వారు తమ పని పూర్తి చేసి ఈ వనంలో ఆనందంగా విహరించడాన్ని చూసి నేను చాలా సంతోషించాను.'
ధర్షితం మర్షణీయం చ చేష్టితం కృతకర్మణామ్। గచ్ఛ శీఘ్రం మధువనం సంరక్షస్వ త్వమేవ హి। శీఘ్రం ప్రేషయ సర్వాంస్తాన్ హనూమత్ప్రముఖాన్ కపీన్
వారు చేసిన దురాచారం క్షమించదగినదే. పని పూర్తిచేసినవారు ఇలా చేయడం సహజమే. నువ్వు త్వరగా మధువనానికి వెళ్లి, దాన్ని రక్షించు. హనుమంతుడు ముందుండి వచ్చిన అందరు వానరులను వెంటనే పంపించు.
ఇచ్ఛామి శీఘ్రం హనుమత్ప్రధానాన్- శాఖామృగాంస్తాన్ మృగరాజదర్పాన్। ప్రష్టుం కృతార్థాన్ సహ రాఘవాభ్యాం శ్రోతుం చ సీతాధిగమే ప్రయత్నమ్
హనుమంతుడు ముందుండి వచ్చిన ఆ వానరులను, మృగరాజుల్లా గర్వంగా ఉన్న వారిని, రాఘవులతో కలిసి నేను త్వరగా అడిగి తెలుసుకోవాలని ఉంది. సీతను కనుగొనడంలో వారు చేసిన ప్రయత్నాన్ని వినాలని ఉంది.
ప్రీతిస్ఫీతాక్షౌ సమ్ప్రహృష్టౌ కుమారౌ దృష్ట్వా సిద్ధార్థౌ వానరాణాం చ రాజా। అఙ్గైః ప్రహృష్టైః కార్యసిద్ధిం విదిత్వా బాహ్వోరాసన్నామతిమాత్రం ననన్ద
ఆ ఇద్దరు రాజకుమారులు హర్షంతో కళ్లు వెలిగిపోయారు. వానరరాజు కూడా వానరులు విజయాన్ని సాధించినట్టు చూసి, చేయూతలు దగ్గరగా పెట్టుకుని, పని పూర్తయిన ఆనందంతో ఎంతో సంతోషించాడు.
thumb|చతుఃషష్ఠితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే చతుఃషష్ఠితమః సర్గః ॥౫-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో సుందరకాండలో నలభై నాలుగవ సర్గను వినండి.
సుగ్రీవేణైవముక్తస్తు హృష్టో దధిముఖః కపిః। రాఘవం లక్ష్మణం చైవ సుగ్రీవం చాభ్యవాదయత్
సుగ్రీవుడు ఇలా చెప్పిన తర్వాత, ఆనందంతో ఉన్న దధిముఖుడు రాఘవుడిని, లక్ష్మణుడిని, సుగ్రీవుడిని నమస్కరించాడు.
స ప్రణమ్య చ సుగ్రీవం రాఘవౌ చ మహాబలౌ। వానరైః సహితః శూరైర్దివమేవోత్పపాత హ
అతడు సుగ్రీవుడికి, మహాబలశాలి రాఘవులకు నమస్కరించి, వీర వానరులతో కలిసి ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోయాడు.
స యథైవాగతః పూర్వం తథైవ త్వరితం గతః। నిపత్య గగనాద్ భూమౌ తద్ వనం ప్రవివేశ హ
అతను ముందుగా వచ్చినట్టు, అలాగే త్వరగా తిరిగి వెళ్లాడు. ఆకాశం నుంచి భూమిపైకి దిగి, ఆ వనంలోకి ప్రవేశించాడు.
స ప్రవిష్టో మధువనం దదర్శ హరియూథపాన్। విమదానుద్ధతాన్ సర్వాన్ మేహమానాన్ మధూదకమ్
మధువనంలోకి ప్రవేశించిన దధిముఖుడు, మదంతో మత్తులో, అహంకారంగా ఉన్న వానరయూథాధిపతులను, తేనె నీరు పోస్తూ ఉన్న వారిని చూశాడు.
స తానుపాగమద్ వీరో బద్ధ్వా కరపుటాఞ్జలిమ్। ఉవాచ వచనం శ్లక్ష్ణమిదం హృష్టవదఙ్గదమ్
ఆ వీరుడు చేతులు జోడించి, ఆనందంగా ఉన్న అంగదుని దగ్గరకు వెళ్లి, మృదువుగా ఇలా అన్నాడు.
సౌమ్య రోషో న కర్తవ్యో యదేభిః పరివారణమ్। అజ్ఞానాద్ రక్షిభిః క్రోధాద్ భవన్తః ప్రతిషేధితాః
సౌమ్యా, ఈ రక్షకులు తెలియక కోపంతో మిమ్మల్ని అడ్డుకున్నందుకు మీరు కోపపడకూడదు.
శ్రాన్తో దూరాదనుప్రాప్తో భక్షయస్వ స్వకం మధు। యువరాజస్త్వమీశశ్చ వనస్యాస్య మహాబల
మీరు చాలా దూరం ప్రయాణించి అలసిపోయారు. మీ తేనెను తినండి. మీరు ఈ అడవికి యువరాజు, అధిక బలశాలి కూడా.
మౌర్ఖ్యాత్ పూర్వం కృతో రోషస్తద్ భవాన్ క్షన్తుమర్హతి। యథైవ హి పితా తేఽభూత్ పూర్వం హరిగణేశ్వరః
ముందుగా మూర్ఖత్వంతో కోపం చూపించాం. దయచేసి మీరు క్షమించాలి. మీ తండ్రి, వానరగణాధిపతి, గతంలో ఎలా క్షమించాడో అలాగే.
తథా త్వమపి సుగ్రీవో నాన్యస్తు హరిసత్తమ। ఆఖ్యాతం హి మయా గత్వా పితృవ్యస్య తవానఘ
అలాగే, సుగ్రీవుడే మీ పితృవ్యుడు, వేరెవ్వరూ కాదు, వానరశ్రేష్ఠా. నేను వెళ్లి మీ పితృవ్యుడికి అన్నీ చెప్పాను, నిర్దోషుడా.
ఇహోపయానం సర్వేషామేతేషాం వనచారిణామ్। భవదాగమనం శ్రుత్వా సహైభిర్వనచారిభిః
మీరు వచ్చారని విని, ఈ అడవిలో తిరిగే అందరూ, ఇతర వనవాసులతో కలిసి ఇక్కడికి వచ్చారు.