అథ దృష్ట్వా దధిముఖం క్రుద్ధం వానరపుఙ్గవాః। అభ్యధావన్త వేగేన హనుమత్ప్రముఖాస్తదా
అప్పుడు దధిముఖుడు కోపంతో ఉన్నాడని చూసిన వానరులలో శ్రేష్ఠులు, హనుమంతుడు ముందుండి, వేగంగా ఎదురుగా పరుగెత్తారు.
సవృక్షం తం మహాబాహుమాపతన్తం మహాబలమ్। వేగవన్తం విజగ్రాహ బాహుభ్యాం కుపితోఽఙ్గదః
అప్పుడు అంగదుడు కోపంతో, చెట్టు పట్టుకుని పరుగెత్తుతున్న ఆ బలవంతుడిని తన రెండు చేతులతో బలంగా పట్టుకున్నాడు.
మదాన్ధో న కృపాం చక్రే ఆర్యకోఽయం మమేతి సః। అథైనం నిష్పిపేషాశు వేగేన వసుధాతలే
అతడు మదంతో మత్తుగా, 'ఇతడు నా పెద్దవాడు' అని ఆలోచించకుండా, కనికరించకుండా వెంటనే అతన్ని బలంగా నేలపై పడగొట్టాడు.
స భగ్నబాహూరుముఖో విహ్వలః శోణితోక్షితః। ప్రముమోహ మహావీరో ముహూర్తం కపికుఞ్జరః
ఆ వీర వానరుడు, చేతులు, తొడలు, ముఖం విరిగిపోయి, రక్తంతో తడిసి, తల తిరిగి, కొంతసేపు అపస్మారంలో పడ్డాడు.
స కథంచిద్ విముక్తస్తైర్వానరైర్వానరర్షభః। ఉవాచైకాన్తమాగత్య స్వాన్ భృత్యాన్ సముపాగతాన్
ఎలా అయితేనో ఆ వానరుల నుంచి విడిపొయిన వానరులలో శ్రేష్ఠుడు, పక్కకు వెళ్లి, దగ్గరికి వచ్చిన తన సేవకులతో ఒంటరిగా మాట్లాడాడు.
ఏతాగచ్ఛత గచ్ఛామో భర్తా నో యత్ర వానరః। సుగ్రీవో విపులగ్రీవః సహ రామేణ తిష్ఠతి
'ఇక్కడ రండి, మన ప్రభువు అయిన విస్తారమైన మెడ ఉన్న వానరుడు సుగ్రీవుడు రామునితో కలిసి ఉన్న చోటికి మనం వెళ్లుదాం.'
సర్వం చైవాఙ్గదే దోషం శ్రావయిష్యామ పార్థివే। అమర్షీ వచనం శ్రుత్వా ఘాతయిష్యతి వానరాన్
'అంగదుడి తప్పిదాన్ని మొత్తం రాజుకు చెప్పుదాం. అతను సహించలేకపోతే, ఈ మాటలు విని వానరులను నాశనం చేస్తాడు.'
ఇష్టం మధువనం హ్యేతత్ సుగ్రీవస్య మహాత్మనః। పితృపైతామహం దివ్యం దేవైరపి దురాసదమ్
'ఈ తేనెతోట నిజంగా మహాత్ముడైన సుగ్రీవునిది. ఇది అతని తండ్రి, తాతల నుంచి వచ్చినది, దేవతలకైనా చేరలేని పవిత్రమైనది.'
స వానరానిమాన్ సర్వాన్ మధులుబ్ధాన్ గతాయుషః। ఘాతయిష్యతి దణ్డేన సుగ్రీవః ససుహృజ్జనాన్
ఈ వానరులు అందరూ తేనె తినడంలో మునిగిపోయి, తమ ప్రాణాలను కోల్పోయారు. వీరిని వారి మిత్రులతో కలిసి సుగ్రీవుడు కఠినంగా శిక్షిస్తాడు.
వధ్యా హ్యేతే దురాత్మానో నృపాజ్ఞాపరిపన్థినః। అమర్షప్రభవో రోషః సఫలో మే భవిష్యతి
ఈ దుష్టులు రాజాజ్ఞను అతిక్రమించినందుకు మరణయోగ్యులు. నా కోపం ఇప్పుడు ఫలించబోతుంది.
ఏవముక్త్వా దధిముఖో వనపాలాన్ మహాబలః। జగామ సహసోత్పత్య వనపాలైః సమన్వితః
ఇలా అటవీ రక్షకులకు చెప్పిన ధధిముఖుడు, గొప్ప బలవంతుడు, వెంటనే వాళ్లతో కలిసి అక్కడినుంచి వేగంగా బయలుదేరాడు.
నిమేషాన్తరమాత్రేణ స హి ప్రాప్తో వనాలయః। సహస్రాంశుసుతో ధీమాన్ సుగ్రీవో యత్ర వానరః
ఒక క్షణంలోనే, ఆ తెలివైన ధధిముఖుడు, వేల కిరణాల కుమారుడైన వానరుడు, సుగ్రీవుడు ఉన్న అటవీ నివాసానికి చేరుకున్నాడు.
రామం చ లక్ష్మణం చైవ దృష్ట్వా సుగ్రీవమేవ చ। సమప్రతిష్ఠాం జగతీమాకాశాన్నిపపాత హ
రాముని, లక్ష్మణుని, సుగ్రీవుని చూసి, ఆకాశం నుండి భూమిపై సమంగా నిలిచిన భూమిమీద దిగిపోయాడు.
స నిపత్య మహావీరః సర్వైస్తైః పరివారితః। హరిర్దధిముఖః పాలైః పాలానాం పరమేశ్వరః
భూమిపైకి దిగిన ధధిముఖుడు, అటవీ రక్షకులతో చుట్టుముట్టబడి, అటవీ రక్షకులకు అధిపతిగా అక్కడ నిలబడ్డాడు.
స దీనవదనో భూత్వా కృత్వా శిరసి చాఞ్జలిమ్। సుగ్రీవస్యాశు తౌ మూర్ధ్నా చరణౌ ప్రత్యపీడయత్
విషాదంగా ముఖంతో, చేతులు జోడించి, వెంటనే సుగ్రీవుని పాదాలను తలతో వందనం చేశాడు.
thumb|త్రిషష్ఠితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే త్రిషష్ఠితమః సర్గః ॥౫-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో, సుందరకాండలో అరవైమూడు వ సర్గను వినండి.
తతో మూర్ధ్నా నిపతితం వానరం వానరర్షభః। దృష్ట్వైవోద్విగ్నహృదయో వాక్యమేతదువాచ హ
తర్వాత, తన పాదాల వద్ద పడిపోయిన వానరుణ్ని చూసి, వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన సుగ్రీవుడు, కలవరంతో ఈ మాటలు అన్నాడు.
ఉత్తిష్ఠోత్తిష్ఠ కస్మాత్ త్వం పాదయోః పతితో మమ। అభయం తే ప్రదాస్యామి సత్యమేవాభిధీయతామ్
లేవు, లేవు! నువ్వు ఎందుకు నా పాదాల వద్ద పడివున్నావు? నీకు భయం లేదు. నిజం చెప్పు, ఏమైందో చెప్పు.
కిం సమ్భ్రమాద్ధితం కృత్స్నం బ్రూహి యద్ వక్తుమర్హసి। కచ్చిన్మధువనే స్వస్తి శ్రోతుమిచ్ఛామి వానర
ఏమి అయిందో, ఏం చెప్పాలి అనిపిస్తే, స్పష్టంగా చెప్పు. మధువనంలో అన్నీ బాగున్నాయా? వినాలని ఉంది, వానరా.
స సమాశ్వాసితస్తేన సుగ్రీవేణ మహాత్మనా। ఉత్థాయ స మహాప్రాజ్ఞో వాక్యం దధిముఖోఽబ్రవీత్
అలా గొప్ప హృదయున్న సుగ్రీవుడు ధైర్యం చెప్పిన తర్వాత, తెలివైన ధధిముఖుడు లేచి ఇలా అన్నాడు.
నైవర్క్షరజసా రాజన్ న త్వయా న చ వాలినా। వనం నిసృష్టపూర్వం తే నాశితం తత్తు వానరైః
రాజా! చెట్ల దుమ్ము వల్లా, నీవు గానీ, వాలినీ గానీ, ఇంతకు ముందు ఈ అటవీ నాశనం కాలేదు. ఇప్పుడు మాత్రం వానరులు నాశనం చేశారు.
న్యవారయమహం సర్వాన్ సహైభిర్వనచారిభిః। అచిన్తయిత్వా మాం హృష్టా భక్షయన్తి పిబన్తి చ
నేను ఈ అటవీ రక్షకులతో కలిసి వారిని ఆపడానికి ప్రయత్నించాను. కానీ నన్ను పట్టించుకోకుండా, ఆనందంగా తిని తాగారు.
ఏభిః ప్రధర్షణాయాం చ వారితం వనపాలకైః। మామప్యచిన్తయన్ దేవ భక్షయన్తి వనౌకసః
ఈ అటవీ రక్షకులు వారిని ఆపినా, ప్రభూ! అటవీలో ఉండేవారు నన్ను కూడా పట్టించుకోకుండా తినడం కొనసాగించారు.
శిష్టమత్రాపవిధ్యన్తి భక్షయన్తి తథాపరే। నివార్యమాణాస్తే సర్వే భ్రుకుటిం దర్శయన్తి హి
ఇక్కడ కొందరు మిగిలినదాన్ని పారేసేస్తున్నారు, మరికొందరు తింటున్నారు. వారిని ఆపితే అందరూ కోపంగా కన్నెత్తి చూస్తున్నారు.
ఇమే హి సంరబ్ధతరాస్తదా తైః సమ్ప్రధర్షితాః। నివార్యన్తే వనాత్ తస్మాత్ క్రుద్ధైర్వానరపుఙ్గవైః
ఇక్కడ ఎక్కువగా కోపంగా ఉన్నవారు అటవీ రక్షకులను దాడి చేశారు. కోపంతో ఉన్న వానరుల నాయకులు వారిని అటవీ నుండి తరిమేశారు.
తతస్తైర్బహుభిర్వీరైర్వానరైర్వానరర్షభాః। సంరక్తనయనైః క్రోధాద్ధరయః సమ్ప్రధర్షితాః
అప్పుడు, ఆ అనేక వీర వానరులు, కోపంతో కన్నులు ఎర్రగా చేసి, అటవీ రక్షకులను తీవ్రంగా దాడి చేశారు.
పాణిభిర్నిహతాః కేచిత్ కేచిజ్జానుభిరాహతాః। ప్రకృష్టాశ్చ తదా కామం దేవమార్గం చ దర్శితాః
కొంతమందిని చేతులతో కొట్టారు, మరికొంతమందిని మోకాళ్లతో తాకారు. ఇంకొంతమందిని లాగి లాగి తీసుకెళ్లారు, చివరికి వారికీ దేవతల దారి చూపించారు.
ఏవమేతే హతాః శూరాస్త్వయి తిష్ఠతి భర్తరి। కృత్స్నం మధువనం చైవ ప్రకామం తైశ్చ భక్ష్యతే
ఇలా, ప్రభూ! మీరు ఇక్కడ ఉండగానే వీరు ధైర్యంగా ఎదురుతిరిగిన వారిని చంపారు. అంతటా మధువనాన్ని వీరంతా ఇష్టానుసారం తినేస్తున్నారు.
ఏవం విజ్ఞాప్యమానం తం సుగ్రీవం వానరర్షభమ్। అపృచ్ఛత్ తం మహాప్రాజ్ఞో లక్ష్మణః పరవీరహా
దధిముఖుడు సుగ్రీవుని ఇలా తెలియజేస్తుండగా, తెలివైన లక్ష్మణుడు, శత్రు వీరులను జయించినవాడు, అతనిని అడిగాడు.
కిమయం వానరో రాజన్ వనపః ప్రత్యుపస్థితః। కిం చార్థమభినిర్దిశ్య దుఃఖితో వాక్యమబ్రవీత్
ఓ రాజా! ఈ వానరుడు, అడవి కాపరి, ఏ కారణంతో ఇక్కడికి వచ్చాడు? ఏ బాధతో ఇలా మాట్లాడాడు?