హరయో మధునా మత్తాః కేచిత్ సుప్తా మహీతలే। ధృష్టాః కేచిద్ధసన్త్యన్యే కేచిత్ కుర్వన్తి చేతరత్
కొంతమంది వానరులు తేనె తాగి మత్తులో నేలమీద పడుకుని నిద్రపోయారు. మరికొందరు ధైర్యంగా నవ్వుతూ, ఇంకొందరు వేరే పనులు చేస్తూ ఉన్నారు.
కృత్వా కేచిద్ వదన్త్యన్యే కేచిద్ బుధ్యన్తి చేతరత్। యేఽప్యత్ర మధుపాలాః స్యుః ప్రేష్యా దధిముఖస్య తు
కొంతమంది పని చేసి మాట్లాడుతుండగా, మరికొందరు మేల్కొంటున్నారు. ఇక్కడ ఉన్న తేనె కాపలాదారులు, దధిముఖుని సేవకులు కూడా—
తేఽపి తైర్వానరైర్భీమైః ప్రతిషిద్ధా దిశో గతాః। జానుభిశ్చ ప్రఘృష్టాశ్చ దేవమార్గం చ దర్శితాః
వారు కూడా ఆ భయంకరమైన వానరులు తిప్పికొట్టడంతో అన్ని దిశలకూ పారిపోయారు. మోకాళ్లు గాయపడి, దేవతల దారి చూపించబడ్డారు.
అబ్రువన్ పరమోద్విగ్నా గత్వా దధిముఖం వచః। హనూమతా దత్తవరైర్హతం మధువనం బలాత్। వయం చ జానుభిర్ఘృష్టా దేవమార్గం చ దర్శితాః
చాలా కలవరపడి, వారు దధిముఖుని దగ్గరకు వెళ్లి ఇలా చెప్పారు: 'హనుమంతుడు, అతని అనుగ్రహం పొందినవారు బలవంతంగా తేనెతోటను నాశనం చేశారు. మేము మోకాళ్లపై గాయపడి, దేవతల దారి చూపించబడ్డాము.'
తదా దధిముఖః క్రుద్ధో వనపస్తత్ర వానరః। హతం మధువనం శ్రుత్వా సాన్త్వయామాస తాన్ హరీన్
అప్పుడు తోట కాపలాదారు అయిన దధిముఖుడు, తేనెతోట నాశనం అయిందని విని కోపంతో ఆ వానరులను ఓదార్చాడు.
ఏతాగచ్ఛత గచ్ఛామో వానరానతిదర్పితాన్। బలేనావారయిష్యామి ప్రభుఞ్జానాన్ మధూత్తమమ్
'ఇక్కడ రండి, మనం వెళ్లుదాం! ఆ అతివిశ్వాసంతో ఉన్న వానరులను బలవంతంగా ఆపుతాను. వారు ఉత్తమమైన తేనెను ఆస్వాదిస్తున్నారు.'
శ్రుత్వా దధిముఖస్యేదం వచనం వానరర్షభాః। పునర్వీరా మధువనం తేనైవ సహితా యయుః
దధిముఖుని మాటలు విన్న వానరులలో శ్రేష్ఠులు, అతనితో కలిసి మళ్లీ తేనెతోటకు వెళ్లారు.
మధ్యే చైషాం దధిముఖః సుప్రగృహ్య మహాతరుమ్। సమభ్యధావన్ వేగేన సర్వే తే చ ప్లవంగమాః
వారి మధ్యలో దధిముఖుడు ఒక పెద్ద చెట్టును బలంగా పట్టుకుని వేగంగా దూకాడు. అతనితో పాటు అందరు వానరులు వెంబడించారు.
తే శిలాః పాదపాంశ్చైవ పాషాణానపి వానరాః। గృహీత్వాభ్యాగమన్ క్రుద్ధా యత్ర తే కపికుఞ్జరాః
ఆ వానరులు రాళ్లు, చెట్లు, ఇంకా కండరాలు పట్టుకుని కోపంతో ఆ ఏనుగు లాంటి వానరులు ఉన్న చోటికి వచ్చారు.
బలాన్నివారయన్తశ్చ ఆసేదుర్హరయో హరీన్। సందష్టౌష్ఠపుటాః క్రుద్ధా భర్త్సయన్తో ముహుర్ముహుః
వారు బలంగా ఆ వానరులను ఆపడానికి ప్రయత్నిస్తూ, కోపంతో పెదవులు కరుచుకుంటూ, మళ్లీ మళ్లీ బెదిరిస్తూ దగ్గరికి వచ్చారు.
అథ దృష్ట్వా దధిముఖం క్రుద్ధం వానరపుఙ్గవాః। అభ్యధావన్త వేగేన హనుమత్ప్రముఖాస్తదా
అప్పుడు దధిముఖుడు కోపంతో ఉన్నాడని చూసిన వానరులలో శ్రేష్ఠులు, హనుమంతుడు ముందుండి, వేగంగా ఎదురుగా పరుగెత్తారు.
సవృక్షం తం మహాబాహుమాపతన్తం మహాబలమ్। వేగవన్తం విజగ్రాహ బాహుభ్యాం కుపితోఽఙ్గదః
అప్పుడు అంగదుడు కోపంతో, చెట్టు పట్టుకుని పరుగెత్తుతున్న ఆ బలవంతుడిని తన రెండు చేతులతో బలంగా పట్టుకున్నాడు.
మదాన్ధో న కృపాం చక్రే ఆర్యకోఽయం మమేతి సః। అథైనం నిష్పిపేషాశు వేగేన వసుధాతలే
అతడు మదంతో మత్తుగా, 'ఇతడు నా పెద్దవాడు' అని ఆలోచించకుండా, కనికరించకుండా వెంటనే అతన్ని బలంగా నేలపై పడగొట్టాడు.
స భగ్నబాహూరుముఖో విహ్వలః శోణితోక్షితః। ప్రముమోహ మహావీరో ముహూర్తం కపికుఞ్జరః
ఆ వీర వానరుడు, చేతులు, తొడలు, ముఖం విరిగిపోయి, రక్తంతో తడిసి, తల తిరిగి, కొంతసేపు అపస్మారంలో పడ్డాడు.
స కథంచిద్ విముక్తస్తైర్వానరైర్వానరర్షభః। ఉవాచైకాన్తమాగత్య స్వాన్ భృత్యాన్ సముపాగతాన్
ఎలా అయితేనో ఆ వానరుల నుంచి విడిపొయిన వానరులలో శ్రేష్ఠుడు, పక్కకు వెళ్లి, దగ్గరికి వచ్చిన తన సేవకులతో ఒంటరిగా మాట్లాడాడు.
ఏతాగచ్ఛత గచ్ఛామో భర్తా నో యత్ర వానరః। సుగ్రీవో విపులగ్రీవః సహ రామేణ తిష్ఠతి
'ఇక్కడ రండి, మన ప్రభువు అయిన విస్తారమైన మెడ ఉన్న వానరుడు సుగ్రీవుడు రామునితో కలిసి ఉన్న చోటికి మనం వెళ్లుదాం.'
సర్వం చైవాఙ్గదే దోషం శ్రావయిష్యామ పార్థివే। అమర్షీ వచనం శ్రుత్వా ఘాతయిష్యతి వానరాన్
'అంగదుడి తప్పిదాన్ని మొత్తం రాజుకు చెప్పుదాం. అతను సహించలేకపోతే, ఈ మాటలు విని వానరులను నాశనం చేస్తాడు.'
ఇష్టం మధువనం హ్యేతత్ సుగ్రీవస్య మహాత్మనః। పితృపైతామహం దివ్యం దేవైరపి దురాసదమ్
'ఈ తేనెతోట నిజంగా మహాత్ముడైన సుగ్రీవునిది. ఇది అతని తండ్రి, తాతల నుంచి వచ్చినది, దేవతలకైనా చేరలేని పవిత్రమైనది.'
స వానరానిమాన్ సర్వాన్ మధులుబ్ధాన్ గతాయుషః। ఘాతయిష్యతి దణ్డేన సుగ్రీవః ససుహృజ్జనాన్
ఈ వానరులు అందరూ తేనె తినడంలో మునిగిపోయి, తమ ప్రాణాలను కోల్పోయారు. వీరిని వారి మిత్రులతో కలిసి సుగ్రీవుడు కఠినంగా శిక్షిస్తాడు.
వధ్యా హ్యేతే దురాత్మానో నృపాజ్ఞాపరిపన్థినః। అమర్షప్రభవో రోషః సఫలో మే భవిష్యతి
ఈ దుష్టులు రాజాజ్ఞను అతిక్రమించినందుకు మరణయోగ్యులు. నా కోపం ఇప్పుడు ఫలించబోతుంది.
ఏవముక్త్వా దధిముఖో వనపాలాన్ మహాబలః। జగామ సహసోత్పత్య వనపాలైః సమన్వితః
ఇలా అటవీ రక్షకులకు చెప్పిన ధధిముఖుడు, గొప్ప బలవంతుడు, వెంటనే వాళ్లతో కలిసి అక్కడినుంచి వేగంగా బయలుదేరాడు.
నిమేషాన్తరమాత్రేణ స హి ప్రాప్తో వనాలయః। సహస్రాంశుసుతో ధీమాన్ సుగ్రీవో యత్ర వానరః
ఒక క్షణంలోనే, ఆ తెలివైన ధధిముఖుడు, వేల కిరణాల కుమారుడైన వానరుడు, సుగ్రీవుడు ఉన్న అటవీ నివాసానికి చేరుకున్నాడు.
రామం చ లక్ష్మణం చైవ దృష్ట్వా సుగ్రీవమేవ చ। సమప్రతిష్ఠాం జగతీమాకాశాన్నిపపాత హ
రాముని, లక్ష్మణుని, సుగ్రీవుని చూసి, ఆకాశం నుండి భూమిపై సమంగా నిలిచిన భూమిమీద దిగిపోయాడు.
స నిపత్య మహావీరః సర్వైస్తైః పరివారితః। హరిర్దధిముఖః పాలైః పాలానాం పరమేశ్వరః
భూమిపైకి దిగిన ధధిముఖుడు, అటవీ రక్షకులతో చుట్టుముట్టబడి, అటవీ రక్షకులకు అధిపతిగా అక్కడ నిలబడ్డాడు.
స దీనవదనో భూత్వా కృత్వా శిరసి చాఞ్జలిమ్। సుగ్రీవస్యాశు తౌ మూర్ధ్నా చరణౌ ప్రత్యపీడయత్
విషాదంగా ముఖంతో, చేతులు జోడించి, వెంటనే సుగ్రీవుని పాదాలను తలతో వందనం చేశాడు.
thumb|త్రిషష్ఠితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే త్రిషష్ఠితమః సర్గః ॥౫-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో, సుందరకాండలో అరవైమూడు వ సర్గను వినండి.
తతో మూర్ధ్నా నిపతితం వానరం వానరర్షభః। దృష్ట్వైవోద్విగ్నహృదయో వాక్యమేతదువాచ హ
తర్వాత, తన పాదాల వద్ద పడిపోయిన వానరుణ్ని చూసి, వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన సుగ్రీవుడు, కలవరంతో ఈ మాటలు అన్నాడు.
ఉత్తిష్ఠోత్తిష్ఠ కస్మాత్ త్వం పాదయోః పతితో మమ। అభయం తే ప్రదాస్యామి సత్యమేవాభిధీయతామ్
లేవు, లేవు! నువ్వు ఎందుకు నా పాదాల వద్ద పడివున్నావు? నీకు భయం లేదు. నిజం చెప్పు, ఏమైందో చెప్పు.
కిం సమ్భ్రమాద్ధితం కృత్స్నం బ్రూహి యద్ వక్తుమర్హసి। కచ్చిన్మధువనే స్వస్తి శ్రోతుమిచ్ఛామి వానర
ఏమి అయిందో, ఏం చెప్పాలి అనిపిస్తే, స్పష్టంగా చెప్పు. మధువనంలో అన్నీ బాగున్నాయా? వినాలని ఉంది, వానరా.
స సమాశ్వాసితస్తేన సుగ్రీవేణ మహాత్మనా। ఉత్థాయ స మహాప్రాజ్ఞో వాక్యం దధిముఖోఽబ్రవీత్
అలా గొప్ప హృదయున్న సుగ్రీవుడు ధైర్యం చెప్పిన తర్వాత, తెలివైన ధధిముఖుడు లేచి ఇలా అన్నాడు.