తుదన్తమన్యః ప్రణదన్నుపైతి సమాకులం తత్ కపిసైన్యమాసీత్। న చాత్ర కశ్చిన్న బభూవ మత్తో న చాత్ర కశ్చిన్న బభూవ దృప్తః
ఇంకొకరు కొట్టుకుంటూ, అరుస్తూ వస్తున్నారు. ఆ వానర సైన్యం మొత్తం కలవరంగా మారింది. అక్కడ ఎవ్వరూ మత్తులో లేని వారు లేరు, ఎవ్వరూ గర్వంతో లేని వారు లేరు.
తతో వనం తత్ పరిభక్ష్యమాణం ద్రుమాంశ్చ విధ్వంసితపత్రపుష్పాన్। సమీక్ష్య కోపాద్ దధివక్త్రనామా నివారయామాస కపిః కపీంస్తాన్
అప్పుడు ఆ అడవి తినిపోతూ, చెట్లు ఆకులు, పువ్వులు నాశనం అవుతున్నదాన్ని చూసి, దధిముఖుడు కోపంతో ఆ వానరులను అడ్డుకోవడం ప్రారంభించాడు.
స తైః ప్రవృద్ధైః పరిభర్త్స్యమానో వనస్య గోప్తా హరివృద్ధవీరః। చకార భూయో మతిముగ్రతేజా వనస్య రక్షాం ప్రతి వానరేభ్యః
ఆ ఉల్లాసంగా ఉన్న కోతుల చేత హింసించబడుతూ, అరణ్యానికి కాపలాదారుడైన ధధిముఖుడు, వృద్ధుడైన వీరుడు, కోతుల నుండి అరణ్యాన్ని రక్షించాలనే ఉగ్రతతో మళ్లీ ధృఢంగా నిశ్చయించుకున్నాడు.
ఉవాచ కాంశ్చిత్ పరుషాణ్యభీత- మసక్తమన్యాంశ్చ తలైర్జఘాన। సమేత్య కైశ్చిత్ కలహం చకార తథైవ సామ్నోపజగామ కాంశ్చిత్
కొంతమందికి ధధిముఖుడు కఠినంగా మాటలు చెప్పాడు, మరికొందరిని తన చేతులతో కొట్టాడు, ఇంకొంతమందితో గొడవ పడ్డాడు, మరికొందరిని మృదువుగా ఒప్పించడానికి దగ్గరయ్యాడు.
స తైర్మదాదప్రతివార్యవేగై- ర్బలాచ్చ తేన ప్రతివార్యమాణైః। ప్రధర్షణే త్యక్తభయైః సమేత్య ప్రకృష్యతే చాప్యనవేక్ష్య దోషమ్
ఆ కోతుల మదంతో ఆగని వేగానికి, బలానికి తట్టుకోలేక, భయమేమీ లేని కోతుల దాడికి లోనై, తప్పు చూడకుండా అతన్ని లాగిపోతూ తీసుకెళ్లారు.
నఖైస్తుదన్తో దశనైర్దశన్త- స్తలైశ్చ పాదైశ్చ సమాపయన్తః। మదాత్ కపిం తే కపయః సమన్తా- న్మహావనం నిర్విషయం చ చక్రుః
కోతులు తమ గోర్లు, పళ్ళతో కొరికుతూ, చేతులు, కాళ్లతో కొడుతూ, మదంతో చుట్టుముట్టి, ఆ మహా అరణ్యాన్ని ఆనందించదగినదిగా లేకుండా చేసేశాయి.
thumb|ద్విషష్ఠితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే ద్విషష్ఠితమః సర్గః ॥౫-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో సుందరకాండలో అరవై రెండవ అధ్యాయం ప్రారంభమవుతోంది.
తానువాచ హరిశ్రేష్ఠో హనూమాన్ వానరర్షభః। అవ్యగ్రమనసో యూయం మధు సేవత వానరాః
అప్పుడు కోతులలో శ్రేష్ఠుడైన హనుమంతుడు వారితో ఇలా అన్నాడు: "మీ మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉండగా, మీరు తేనెను ఆస్వాదించండి కోతులారా!"
అహమావర్జయిష్యామి యుష్మాకం పరిపన్థినః। శ్రుత్వా హనూమతో వాక్యం హరీణాం ప్రవరోఽఙ్గదః
"మీకు ఎదురయ్యే అడ్డంకులను నేను తొలగిస్తాను," అన్నాడు. హనుమంతుని మాటలు విని, కోతులలో అగ్రగణ్యుడైన అంగదుడు సమాధానమిచ్చాడు.
ప్రత్యువాచ ప్రసన్నాత్మా పిబన్తు హరయో మధు। అవశ్యం కృతకార్యస్య వాక్యం హనుమతో మయా
ఆనందంగా హృదయంతో అంగదుడు అన్నాడు: "కోతులు తేనె తాగాలి. హనుమంతుడు కార్యాన్ని సాధించినవాడు కాబట్టి, ఆయన మాటను నేను తప్పక పాటించాలి."
అకార్యమపి కర్తవ్యం కిమఙ్గం పునరీదృశమ్। అఙ్గదస్య ముఖాచ్ఛ్రుత్వా వచనం వానరర్షభాః
"అసాధ్యమైనదైనా చేయాలి; మరి ఇలాంటి పనైతే తప్పక చేయాలి!" అంగదుని మాట విని, కోతులలో శ్రేష్ఠులు...
సాధు సాధ్వితి సంహృష్టా వానరాః ప్రత్యపూజయన్। పూజయిత్వాఙ్గదం సర్వే వానరా వానరర్షభమ్
"బాగుంది, బాగుంది!" అంటూ ఆనందంతో కోతులు ప్రశంసించాయి. అంగదుని గౌరవించి, అందరూ కోతులలో అగ్రగణ్యుడిని సత్కరించారు.
జగ్ముర్మధువనం యత్ర నదీవేగ ఇవ ద్రుమమ్। తే ప్రవిష్టా మధువనం పాలానాక్రమ్య శక్తితః
వారు నదీ ప్రవాహంలా తేనెతోట వైపు వెళ్లారు. తేనెతోటలోకి ప్రవేశించి, తమ బలంతో కాపలాదారులను అధిగమించారు.
అతిసర్గాచ్చ పటవో దృష్ట్వా శ్రుత్వా చ మైథిలీమ్। పపుః సర్వే మధు తదా రసవత్ ఫలమాదదుః
మైతిలి గురించి చూసి, విని, అధిక ఉత్సాహంతో, అందరూ తేనెను తాగి, రసమైన పండ్లను కూడా తిన్నారు.
ఉత్పత్య చ తతః సర్వే వనపాలాన్ సమాగతాన్। తే తాడయన్తః శతశః సక్తా మధువనే తదా
అందరూ ఒక్కసారిగా ఎగిరిపడి, అక్కడ కూడిన అరణ్యపాలకులను వందల సంఖ్యలో తేనెతోటలో తిరుగుతూ కొట్టారు.
మధూని ద్రోణమాత్రాణి బాహుభిః పరిగృహ్య తే। పిబన్తి కపయః కేచిత్ సఙ్ఘశస్తత్ర హృష్టవత్
కొంతమంది కోతులు తేనెతో నిండిన గిన్నెలను చేతులతో పట్టుకుని, సమూహంగా ఆనందంగా తేనె తాగారు.
ఘ్నన్తి స్మ సహితాః సర్వే భక్షయన్తి తథాపరే। కేచిత్ పీత్వాపవిధ్యన్తి మధూని మధుపిఙ్గలాః
అందరూ కలిసి కొట్టారు, మరికొందరు తినిపోతున్నారు; ఇంకొంతమంది తేనె తాగి, తేనెచిప్పలను పారేసి, వారి నోళ్ళు తేనెతో పసిపచ్చగా మారాయి.
మధూచ్ఛిష్టేన కేచిచ్చ జఘ్నురన్యోన్యముత్కటాః। అపరే వృక్షమూలేషు శాఖా గృహ్య వ్యవస్థితాః
కొంతమంది ఉల్లాసంతో తేనె మిగతా భాగాలతో ఒకరినొకరు కొట్టుకున్నారు; మరికొందరు చెట్ల వేర్ల దగ్గర కొమ్మలు పట్టుకుని కూర్చున్నారు.
అత్యర్థం చ మదగ్లానాః పర్ణాన్యాస్తీర్య శేరతే। ఉన్మత్తవేగాః ప్లవగా మధుమత్తాశ్చ హృష్టవత్
తేనె మత్తుతో పూర్తిగా అలసిపోయి, కోతులు ఆకులు పరచుకొని పడుకున్నారు; తేనె మత్తుతో వారి మనస్సులు ఉల్లాసంగా మారాయి.
క్షిపన్త్యపి తథాన్యోన్యం స్ఖలన్తి చ తథాపరే। కేచిత్ క్ష్వేడాన్ ప్రకుర్వన్తి కేచిత్ కూజన్తి హృష్టవత్
కొంతమంది ఒకరినొకరు విసిరిపారేశారు, మరికొందరు తడబడిపడ్డారు; ఇంకొంతమంది గొంతెత్తి అరవగా, మరికొందరు ఆనందంగా కూయగా ఉన్నారు.
హరయో మధునా మత్తాః కేచిత్ సుప్తా మహీతలే। ధృష్టాః కేచిద్ధసన్త్యన్యే కేచిత్ కుర్వన్తి చేతరత్
కొంతమంది వానరులు తేనె తాగి మత్తులో నేలమీద పడుకుని నిద్రపోయారు. మరికొందరు ధైర్యంగా నవ్వుతూ, ఇంకొందరు వేరే పనులు చేస్తూ ఉన్నారు.
కృత్వా కేచిద్ వదన్త్యన్యే కేచిద్ బుధ్యన్తి చేతరత్। యేఽప్యత్ర మధుపాలాః స్యుః ప్రేష్యా దధిముఖస్య తు
కొంతమంది పని చేసి మాట్లాడుతుండగా, మరికొందరు మేల్కొంటున్నారు. ఇక్కడ ఉన్న తేనె కాపలాదారులు, దధిముఖుని సేవకులు కూడా—
తేఽపి తైర్వానరైర్భీమైః ప్రతిషిద్ధా దిశో గతాః। జానుభిశ్చ ప్రఘృష్టాశ్చ దేవమార్గం చ దర్శితాః
వారు కూడా ఆ భయంకరమైన వానరులు తిప్పికొట్టడంతో అన్ని దిశలకూ పారిపోయారు. మోకాళ్లు గాయపడి, దేవతల దారి చూపించబడ్డారు.
అబ్రువన్ పరమోద్విగ్నా గత్వా దధిముఖం వచః। హనూమతా దత్తవరైర్హతం మధువనం బలాత్। వయం చ జానుభిర్ఘృష్టా దేవమార్గం చ దర్శితాః
చాలా కలవరపడి, వారు దధిముఖుని దగ్గరకు వెళ్లి ఇలా చెప్పారు: 'హనుమంతుడు, అతని అనుగ్రహం పొందినవారు బలవంతంగా తేనెతోటను నాశనం చేశారు. మేము మోకాళ్లపై గాయపడి, దేవతల దారి చూపించబడ్డాము.'
తదా దధిముఖః క్రుద్ధో వనపస్తత్ర వానరః। హతం మధువనం శ్రుత్వా సాన్త్వయామాస తాన్ హరీన్
అప్పుడు తోట కాపలాదారు అయిన దధిముఖుడు, తేనెతోట నాశనం అయిందని విని కోపంతో ఆ వానరులను ఓదార్చాడు.
ఏతాగచ్ఛత గచ్ఛామో వానరానతిదర్పితాన్। బలేనావారయిష్యామి ప్రభుఞ్జానాన్ మధూత్తమమ్
'ఇక్కడ రండి, మనం వెళ్లుదాం! ఆ అతివిశ్వాసంతో ఉన్న వానరులను బలవంతంగా ఆపుతాను. వారు ఉత్తమమైన తేనెను ఆస్వాదిస్తున్నారు.'
శ్రుత్వా దధిముఖస్యేదం వచనం వానరర్షభాః। పునర్వీరా మధువనం తేనైవ సహితా యయుః
దధిముఖుని మాటలు విన్న వానరులలో శ్రేష్ఠులు, అతనితో కలిసి మళ్లీ తేనెతోటకు వెళ్లారు.
మధ్యే చైషాం దధిముఖః సుప్రగృహ్య మహాతరుమ్। సమభ్యధావన్ వేగేన సర్వే తే చ ప్లవంగమాః
వారి మధ్యలో దధిముఖుడు ఒక పెద్ద చెట్టును బలంగా పట్టుకుని వేగంగా దూకాడు. అతనితో పాటు అందరు వానరులు వెంబడించారు.
తే శిలాః పాదపాంశ్చైవ పాషాణానపి వానరాః। గృహీత్వాభ్యాగమన్ క్రుద్ధా యత్ర తే కపికుఞ్జరాః
ఆ వానరులు రాళ్లు, చెట్లు, ఇంకా కండరాలు పట్టుకుని కోపంతో ఆ ఏనుగు లాంటి వానరులు ఉన్న చోటికి వచ్చారు.
బలాన్నివారయన్తశ్చ ఆసేదుర్హరయో హరీన్। సందష్టౌష్ఠపుటాః క్రుద్ధా భర్త్సయన్తో ముహుర్ముహుః
వారు బలంగా ఆ వానరులను ఆపడానికి ప్రయత్నిస్తూ, కోపంతో పెదవులు కరుచుకుంటూ, మళ్లీ మళ్లీ బెదిరిస్తూ దగ్గరికి వచ్చారు.