యద్ రక్షతి మహావీరః సదా దధిముఖః కపిః। మాతులః కపిముఖ్యస్య సుగ్రీవస్య మహాత్మనః
అక్కడ ధైర్యశాలి అయిన దధిముఖుడు అనే వానరుడు, సుగ్రీవుని మేనమామ, ఎప్పుడూ ఆ వనాన్ని కాపాడేవాడు.
తే తద్ వనముపాగమ్య బభూవుః పరమోత్కటాః। వానరా వానరేన్ద్రస్య మనఃకాన్తం మహావనమ్
ఆ అడవిని చేరుకున్న వానరులు, వానరుల రాజుకు ఎంతో ఇష్టమైన ఆ మహావనాన్ని చూసి, విపరీతంగా ఉల్లాసంతో నిండిపోయారు.
తతస్తే వానరా హృష్టా దృష్ట్వా మధువనం మహత్। కుమారమభ్యయాచన్త మధూని మధుపిఙ్గలాః
మధువనాన్ని చూసి, తేనెరంగు వానరులు ఆనందంతో నిండిపోయి, తేనె తినేందుకు అనుమతి కోరుతూ కుమారుని దగ్గరకు వెళ్లారు.
తతః కుమారస్తాన్ వృద్ధాఞ్జామ్బవత్ప్రముఖాన్ కపీన్। అనుమాన్య దదౌ తేషాం నిసర్గం మధుభక్షణే
ఆ తర్వాత కుమారుడు, జాంబవంతుడు మొదలైన వృద్ధులను గౌరవించి, వారికి తేనె తినేందుకు స్వేచ్ఛను అనుమతించాడు.
తే నిసృష్టాః కుమారేణ ధీమతా వాలిసూనునా। హరయః సమపద్యన్త ద్రుమాన్ మధుకరాకులాన్
వాలి కుమారుడు, ధీరుడు అనుమతి ఇచ్చిన వెంటనే, వానరులు తేనెతో నిండిన చెట్లవైపు పరుగెత్తారు.
భక్షయన్తః సుగన్ధీని మూలాని చ ఫలాని చ। జగ్ముః ప్రహర్షం తే సర్వే బభూవుశ్చ మదోత్కటాః
వారు సువాసనలతో నిండిన మూలికలు, పండ్లు తింటూ, అందరూ ఆనందంతో మునిగి, మత్తులో విపరీతంగా ఉల్లాసించారు.
తతశ్చానుమతాః సర్వే సుసంహృష్టా వనౌకసః। ముదితాశ్చ తతస్తే చ ప్రనృత్యన్తి తతస్తతః
అనుమతి లభించిన తర్వాత, ఆ అడవి నివాసులు అందరూ ఎంతో సంతోషంగా, ఆనందంతో మళ్లీ మళ్లీ నాట్యం చేయడం ప్రారంభించారు.
గాయన్తి కేచిత్ ప్రహసన్తి కేచి- న్నృత్యన్తి కేచిత్ ప్రణమన్తి కేచిత్। పతన్తి కేచిత్ ప్రచరన్తి కేచిత్ ప్లవన్తి కేచిత్ ప్రలపన్తి కేచిత్
కొంతమంది పాడుతున్నారు, మరికొందరు నవ్వుతున్నారు, ఇంకొందరు నాట్యం చేస్తున్నారు, ఇంకొందరు నమస్కరిస్తున్నారు; ఎవరో పడిపోతున్నారు, ఇంకొందరు తిరుగుతున్నారు, మరికొందరు ఎగురుతున్నారు, ఇంకొందరు అర్థం లేని మాటలు మాట్లాడుతున్నారు.
పరస్పరం కేచిదుపాశ్రయన్తి పరస్పరం కేచిదతిబ్రువన్తి। ద్రుమాద్ ద్రుమం కేచిదభిద్రవన్తి క్షితౌ నగాగ్రాన్నిపతన్తి కేచిత్
కొంతమంది ఒకరిని ఒకరు ఆధారపడుతున్నారు, మరికొందరు పరస్పరం ఎక్కువగా మాట్లాడుతున్నారు; ఇంకొందరు చెట్టు నుంచి చెట్టుకు పరుగెత్తుతున్నారు, మరికొందరు చెట్టు పై నుంచి నేలపైకి పడిపోతున్నారు.
మహీతలాత్ కేచిదుదీర్ణవేగా మహాద్రుమాగ్రాణ్యభిసమ్పతన్తి। గాయన్తమన్యః ప్రహసన్నుపైతి హసన్తమన్యః ప్రరుదన్నుపైతి
కొంతమంది నేలపై నుంచి వేగంగా ఎగిరి, పెద్ద చెట్లపైకి చేరుతున్నారు; మరొకరు పాడుతూ, నవ్వుతూ వస్తున్నారు; ఇంకొకరు నవ్వుతూ, ఏడుస్తూ వస్తున్నారు.
తుదన్తమన్యః ప్రణదన్నుపైతి సమాకులం తత్ కపిసైన్యమాసీత్। న చాత్ర కశ్చిన్న బభూవ మత్తో న చాత్ర కశ్చిన్న బభూవ దృప్తః
ఇంకొకరు కొట్టుకుంటూ, అరుస్తూ వస్తున్నారు. ఆ వానర సైన్యం మొత్తం కలవరంగా మారింది. అక్కడ ఎవ్వరూ మత్తులో లేని వారు లేరు, ఎవ్వరూ గర్వంతో లేని వారు లేరు.
తతో వనం తత్ పరిభక్ష్యమాణం ద్రుమాంశ్చ విధ్వంసితపత్రపుష్పాన్। సమీక్ష్య కోపాద్ దధివక్త్రనామా నివారయామాస కపిః కపీంస్తాన్
అప్పుడు ఆ అడవి తినిపోతూ, చెట్లు ఆకులు, పువ్వులు నాశనం అవుతున్నదాన్ని చూసి, దధిముఖుడు కోపంతో ఆ వానరులను అడ్డుకోవడం ప్రారంభించాడు.
స తైః ప్రవృద్ధైః పరిభర్త్స్యమానో వనస్య గోప్తా హరివృద్ధవీరః। చకార భూయో మతిముగ్రతేజా వనస్య రక్షాం ప్రతి వానరేభ్యః
ఆ ఉల్లాసంగా ఉన్న కోతుల చేత హింసించబడుతూ, అరణ్యానికి కాపలాదారుడైన ధధిముఖుడు, వృద్ధుడైన వీరుడు, కోతుల నుండి అరణ్యాన్ని రక్షించాలనే ఉగ్రతతో మళ్లీ ధృఢంగా నిశ్చయించుకున్నాడు.
ఉవాచ కాంశ్చిత్ పరుషాణ్యభీత- మసక్తమన్యాంశ్చ తలైర్జఘాన। సమేత్య కైశ్చిత్ కలహం చకార తథైవ సామ్నోపజగామ కాంశ్చిత్
కొంతమందికి ధధిముఖుడు కఠినంగా మాటలు చెప్పాడు, మరికొందరిని తన చేతులతో కొట్టాడు, ఇంకొంతమందితో గొడవ పడ్డాడు, మరికొందరిని మృదువుగా ఒప్పించడానికి దగ్గరయ్యాడు.
స తైర్మదాదప్రతివార్యవేగై- ర్బలాచ్చ తేన ప్రతివార్యమాణైః। ప్రధర్షణే త్యక్తభయైః సమేత్య ప్రకృష్యతే చాప్యనవేక్ష్య దోషమ్
ఆ కోతుల మదంతో ఆగని వేగానికి, బలానికి తట్టుకోలేక, భయమేమీ లేని కోతుల దాడికి లోనై, తప్పు చూడకుండా అతన్ని లాగిపోతూ తీసుకెళ్లారు.
నఖైస్తుదన్తో దశనైర్దశన్త- స్తలైశ్చ పాదైశ్చ సమాపయన్తః। మదాత్ కపిం తే కపయః సమన్తా- న్మహావనం నిర్విషయం చ చక్రుః
కోతులు తమ గోర్లు, పళ్ళతో కొరికుతూ, చేతులు, కాళ్లతో కొడుతూ, మదంతో చుట్టుముట్టి, ఆ మహా అరణ్యాన్ని ఆనందించదగినదిగా లేకుండా చేసేశాయి.
thumb|ద్విషష్ఠితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే ద్విషష్ఠితమః సర్గః ॥౫-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో సుందరకాండలో అరవై రెండవ అధ్యాయం ప్రారంభమవుతోంది.
తానువాచ హరిశ్రేష్ఠో హనూమాన్ వానరర్షభః। అవ్యగ్రమనసో యూయం మధు సేవత వానరాః
అప్పుడు కోతులలో శ్రేష్ఠుడైన హనుమంతుడు వారితో ఇలా అన్నాడు: "మీ మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉండగా, మీరు తేనెను ఆస్వాదించండి కోతులారా!"
అహమావర్జయిష్యామి యుష్మాకం పరిపన్థినః। శ్రుత్వా హనూమతో వాక్యం హరీణాం ప్రవరోఽఙ్గదః
"మీకు ఎదురయ్యే అడ్డంకులను నేను తొలగిస్తాను," అన్నాడు. హనుమంతుని మాటలు విని, కోతులలో అగ్రగణ్యుడైన అంగదుడు సమాధానమిచ్చాడు.
ప్రత్యువాచ ప్రసన్నాత్మా పిబన్తు హరయో మధు। అవశ్యం కృతకార్యస్య వాక్యం హనుమతో మయా
ఆనందంగా హృదయంతో అంగదుడు అన్నాడు: "కోతులు తేనె తాగాలి. హనుమంతుడు కార్యాన్ని సాధించినవాడు కాబట్టి, ఆయన మాటను నేను తప్పక పాటించాలి."
అకార్యమపి కర్తవ్యం కిమఙ్గం పునరీదృశమ్। అఙ్గదస్య ముఖాచ్ఛ్రుత్వా వచనం వానరర్షభాః
"అసాధ్యమైనదైనా చేయాలి; మరి ఇలాంటి పనైతే తప్పక చేయాలి!" అంగదుని మాట విని, కోతులలో శ్రేష్ఠులు...
సాధు సాధ్వితి సంహృష్టా వానరాః ప్రత్యపూజయన్। పూజయిత్వాఙ్గదం సర్వే వానరా వానరర్షభమ్
"బాగుంది, బాగుంది!" అంటూ ఆనందంతో కోతులు ప్రశంసించాయి. అంగదుని గౌరవించి, అందరూ కోతులలో అగ్రగణ్యుడిని సత్కరించారు.
జగ్ముర్మధువనం యత్ర నదీవేగ ఇవ ద్రుమమ్। తే ప్రవిష్టా మధువనం పాలానాక్రమ్య శక్తితః
వారు నదీ ప్రవాహంలా తేనెతోట వైపు వెళ్లారు. తేనెతోటలోకి ప్రవేశించి, తమ బలంతో కాపలాదారులను అధిగమించారు.
అతిసర్గాచ్చ పటవో దృష్ట్వా శ్రుత్వా చ మైథిలీమ్। పపుః సర్వే మధు తదా రసవత్ ఫలమాదదుః
మైతిలి గురించి చూసి, విని, అధిక ఉత్సాహంతో, అందరూ తేనెను తాగి, రసమైన పండ్లను కూడా తిన్నారు.
ఉత్పత్య చ తతః సర్వే వనపాలాన్ సమాగతాన్। తే తాడయన్తః శతశః సక్తా మధువనే తదా
అందరూ ఒక్కసారిగా ఎగిరిపడి, అక్కడ కూడిన అరణ్యపాలకులను వందల సంఖ్యలో తేనెతోటలో తిరుగుతూ కొట్టారు.
మధూని ద్రోణమాత్రాణి బాహుభిః పరిగృహ్య తే। పిబన్తి కపయః కేచిత్ సఙ్ఘశస్తత్ర హృష్టవత్
కొంతమంది కోతులు తేనెతో నిండిన గిన్నెలను చేతులతో పట్టుకుని, సమూహంగా ఆనందంగా తేనె తాగారు.
ఘ్నన్తి స్మ సహితాః సర్వే భక్షయన్తి తథాపరే। కేచిత్ పీత్వాపవిధ్యన్తి మధూని మధుపిఙ్గలాః
అందరూ కలిసి కొట్టారు, మరికొందరు తినిపోతున్నారు; ఇంకొంతమంది తేనె తాగి, తేనెచిప్పలను పారేసి, వారి నోళ్ళు తేనెతో పసిపచ్చగా మారాయి.
మధూచ్ఛిష్టేన కేచిచ్చ జఘ్నురన్యోన్యముత్కటాః। అపరే వృక్షమూలేషు శాఖా గృహ్య వ్యవస్థితాః
కొంతమంది ఉల్లాసంతో తేనె మిగతా భాగాలతో ఒకరినొకరు కొట్టుకున్నారు; మరికొందరు చెట్ల వేర్ల దగ్గర కొమ్మలు పట్టుకుని కూర్చున్నారు.
అత్యర్థం చ మదగ్లానాః పర్ణాన్యాస్తీర్య శేరతే। ఉన్మత్తవేగాః ప్లవగా మధుమత్తాశ్చ హృష్టవత్
తేనె మత్తుతో పూర్తిగా అలసిపోయి, కోతులు ఆకులు పరచుకొని పడుకున్నారు; తేనె మత్తుతో వారి మనస్సులు ఉల్లాసంగా మారాయి.
క్షిపన్త్యపి తథాన్యోన్యం స్ఖలన్తి చ తథాపరే। కేచిత్ క్ష్వేడాన్ ప్రకుర్వన్తి కేచిత్ కూజన్తి హృష్టవత్
కొంతమంది ఒకరినొకరు విసిరిపారేశారు, మరికొందరు తడబడిపడ్డారు; ఇంకొంతమంది గొంతెత్తి అరవగా, మరికొందరు ఆనందంగా కూయగా ఉన్నారు.