వృథా చ దర్శితం వీర్యం భవేద్ వానరపుఙ్గవాః। తస్మాద్ గచ్ఛామ వై సర్వే యత్ర రామః సలక్ష్మణః। సుగ్రీవశ్చ మహాతేజాః కార్యస్యాస్య నివేదనే
వానరశ్రేష్ఠులైన వారు చూపిన వీర్యం వృథా అవుతుంది. అందువల్ల మనం అందరం రాముడు, లక్ష్మణుడు, మహాతేజస్వి సుగ్రీవుడు ఉన్న చోటికి వెళ్లి ఈ కార్యాన్ని నివేదిద్దాం.
న తావదేషా మతిరక్షమా నో యథా భవాన్ పశ్యతి రాజపుత్ర। యథా తు రామస్య మతిర్నివిష్టా తథా భవాన్ పశ్యతు కార్యసిద్ధిమ్
రాజకుమారుడా, మా అభిప్రాయం మీకు కనిపిస్తున్నంత బలంగా లేదు; రాముని మనస్సు ఎలా స్థిరంగా ఉందో, అలాగే మీరు కూడా కార్యసిద్ధిని ఆలోచించాలి.
thumb|ఏకషష్ఠితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే ఏకషష్ఠితమః సర్గః ॥౫-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలోని సుందరకాండలో అరవై ఒకటవ అధ్యాయాన్ని వినండి.
తతో జామ్బవతో వాక్యమగృహ్ణన్త వనౌకసః। అఙ్గదప్రముఖా వీరా హనూమాంశ్చ మహాకపిః
ఆ తర్వాత అంగదుడు, మహాకపి హనుమంతుడు ముందుండగా, అరణ్యవాసులు జాంబవంతుని మాటను అంగీకరించారు.
మేరుమన్దరసంకాశా మత్తా ఇవ మహాగజాః। ఛాదయన్త ఇవాకాశం మహాకాయా మహాబలాః
మేరూ, మందర పర్వతాల్లా కనబడుతూ, మత్తులో ఉన్న పెద్ద ఏనుగుల్లా, ఆ విరాట్కాయులు, అపార బలమున్న వానరులు, ఆకాశాన్ని కప్పేసినట్టుగా కనిపించారు.
సభాజ్యమానం భూతైస్తమాత్మవన్తం మహాబలమ్। హనూమన్తం మహావేగం వహన్త ఇవ దృష్టిభిః
అందరు జీవులు ఆత్మస్థైర్యం, అపార బలమున్న హనుమంతుడిని గౌరవంగా చూశారు. అతని వేగాన్ని కన్నులతోనే మోయుచున్నట్టుగా భావించారు.
రాఘవే చార్థనిర్వృత్తిం కర్తుం చ పరమం యశః। సమాధాయ సమృద్ధార్థాః కర్మసిద్ధిభిరున్నతాః
రాఘవుని కార్యసిద్ధి, పరమ యశస్సు సాధించాలనే సంకల్పంతో, తమ లక్ష్యాన్ని నెరవేర్చిన వారు, విజయంతో ఎంతో గర్వంగా నిలిచారు.
ప్రియాఖ్యానోన్ముఖాః సర్వే సర్వే యుద్ధాభినన్దినః। సర్వే రామప్రతీకారే నిశ్చితార్థా మనస్వినః
అందరూ శుభవార్త చెప్పాలని ఉత్సాహంగా, యుద్ధానికి ఆనందంగా, రామునికి సహాయపడాలనే ధృడనిశ్చయంతో ఉన్నారు.
ప్లవమానాః ఖమాప్లుత్య తతస్తే కాననౌకసః। నన్దనోపమమాసేదుర్వనం ద్రుమశతాయుతమ్
ఆ వానరులు గాలి మీద దూకుతూ, ఆకాశంలో ఎగిరిపోతూ, నందనవనాన్ని పోలిన, వందలాది చెట్లతో నిండిన ఒక అరణ్యానికి చేరుకున్నారు.
యత్ తన్మధువనం నామ సుగ్రీవస్యాభిరక్షితమ్। అధృష్యం సర్వభూతానాం సర్వభూతమనోహరమ్
ఆ అడవి 'మధువనం' అని పిలవబడేది. సుగ్రీవుడు బాగా కాపాడే ఆ వనం, ఎవ్వరూ సమీపించలేని విధంగా, అన్ని జీవులకు ఆకర్షణీయంగా ఉండేది.
యద్ రక్షతి మహావీరః సదా దధిముఖః కపిః। మాతులః కపిముఖ్యస్య సుగ్రీవస్య మహాత్మనః
అక్కడ ధైర్యశాలి అయిన దధిముఖుడు అనే వానరుడు, సుగ్రీవుని మేనమామ, ఎప్పుడూ ఆ వనాన్ని కాపాడేవాడు.
తే తద్ వనముపాగమ్య బభూవుః పరమోత్కటాః। వానరా వానరేన్ద్రస్య మనఃకాన్తం మహావనమ్
ఆ అడవిని చేరుకున్న వానరులు, వానరుల రాజుకు ఎంతో ఇష్టమైన ఆ మహావనాన్ని చూసి, విపరీతంగా ఉల్లాసంతో నిండిపోయారు.
తతస్తే వానరా హృష్టా దృష్ట్వా మధువనం మహత్। కుమారమభ్యయాచన్త మధూని మధుపిఙ్గలాః
మధువనాన్ని చూసి, తేనెరంగు వానరులు ఆనందంతో నిండిపోయి, తేనె తినేందుకు అనుమతి కోరుతూ కుమారుని దగ్గరకు వెళ్లారు.
తతః కుమారస్తాన్ వృద్ధాఞ్జామ్బవత్ప్రముఖాన్ కపీన్। అనుమాన్య దదౌ తేషాం నిసర్గం మధుభక్షణే
ఆ తర్వాత కుమారుడు, జాంబవంతుడు మొదలైన వృద్ధులను గౌరవించి, వారికి తేనె తినేందుకు స్వేచ్ఛను అనుమతించాడు.
తే నిసృష్టాః కుమారేణ ధీమతా వాలిసూనునా। హరయః సమపద్యన్త ద్రుమాన్ మధుకరాకులాన్
వాలి కుమారుడు, ధీరుడు అనుమతి ఇచ్చిన వెంటనే, వానరులు తేనెతో నిండిన చెట్లవైపు పరుగెత్తారు.
భక్షయన్తః సుగన్ధీని మూలాని చ ఫలాని చ। జగ్ముః ప్రహర్షం తే సర్వే బభూవుశ్చ మదోత్కటాః
వారు సువాసనలతో నిండిన మూలికలు, పండ్లు తింటూ, అందరూ ఆనందంతో మునిగి, మత్తులో విపరీతంగా ఉల్లాసించారు.
తతశ్చానుమతాః సర్వే సుసంహృష్టా వనౌకసః। ముదితాశ్చ తతస్తే చ ప్రనృత్యన్తి తతస్తతః
అనుమతి లభించిన తర్వాత, ఆ అడవి నివాసులు అందరూ ఎంతో సంతోషంగా, ఆనందంతో మళ్లీ మళ్లీ నాట్యం చేయడం ప్రారంభించారు.
గాయన్తి కేచిత్ ప్రహసన్తి కేచి- న్నృత్యన్తి కేచిత్ ప్రణమన్తి కేచిత్। పతన్తి కేచిత్ ప్రచరన్తి కేచిత్ ప్లవన్తి కేచిత్ ప్రలపన్తి కేచిత్
కొంతమంది పాడుతున్నారు, మరికొందరు నవ్వుతున్నారు, ఇంకొందరు నాట్యం చేస్తున్నారు, ఇంకొందరు నమస్కరిస్తున్నారు; ఎవరో పడిపోతున్నారు, ఇంకొందరు తిరుగుతున్నారు, మరికొందరు ఎగురుతున్నారు, ఇంకొందరు అర్థం లేని మాటలు మాట్లాడుతున్నారు.
పరస్పరం కేచిదుపాశ్రయన్తి పరస్పరం కేచిదతిబ్రువన్తి। ద్రుమాద్ ద్రుమం కేచిదభిద్రవన్తి క్షితౌ నగాగ్రాన్నిపతన్తి కేచిత్
కొంతమంది ఒకరిని ఒకరు ఆధారపడుతున్నారు, మరికొందరు పరస్పరం ఎక్కువగా మాట్లాడుతున్నారు; ఇంకొందరు చెట్టు నుంచి చెట్టుకు పరుగెత్తుతున్నారు, మరికొందరు చెట్టు పై నుంచి నేలపైకి పడిపోతున్నారు.
మహీతలాత్ కేచిదుదీర్ణవేగా మహాద్రుమాగ్రాణ్యభిసమ్పతన్తి। గాయన్తమన్యః ప్రహసన్నుపైతి హసన్తమన్యః ప్రరుదన్నుపైతి
కొంతమంది నేలపై నుంచి వేగంగా ఎగిరి, పెద్ద చెట్లపైకి చేరుతున్నారు; మరొకరు పాడుతూ, నవ్వుతూ వస్తున్నారు; ఇంకొకరు నవ్వుతూ, ఏడుస్తూ వస్తున్నారు.
తుదన్తమన్యః ప్రణదన్నుపైతి సమాకులం తత్ కపిసైన్యమాసీత్। న చాత్ర కశ్చిన్న బభూవ మత్తో న చాత్ర కశ్చిన్న బభూవ దృప్తః
ఇంకొకరు కొట్టుకుంటూ, అరుస్తూ వస్తున్నారు. ఆ వానర సైన్యం మొత్తం కలవరంగా మారింది. అక్కడ ఎవ్వరూ మత్తులో లేని వారు లేరు, ఎవ్వరూ గర్వంతో లేని వారు లేరు.
తతో వనం తత్ పరిభక్ష్యమాణం ద్రుమాంశ్చ విధ్వంసితపత్రపుష్పాన్। సమీక్ష్య కోపాద్ దధివక్త్రనామా నివారయామాస కపిః కపీంస్తాన్
అప్పుడు ఆ అడవి తినిపోతూ, చెట్లు ఆకులు, పువ్వులు నాశనం అవుతున్నదాన్ని చూసి, దధిముఖుడు కోపంతో ఆ వానరులను అడ్డుకోవడం ప్రారంభించాడు.
స తైః ప్రవృద్ధైః పరిభర్త్స్యమానో వనస్య గోప్తా హరివృద్ధవీరః। చకార భూయో మతిముగ్రతేజా వనస్య రక్షాం ప్రతి వానరేభ్యః
ఆ ఉల్లాసంగా ఉన్న కోతుల చేత హింసించబడుతూ, అరణ్యానికి కాపలాదారుడైన ధధిముఖుడు, వృద్ధుడైన వీరుడు, కోతుల నుండి అరణ్యాన్ని రక్షించాలనే ఉగ్రతతో మళ్లీ ధృఢంగా నిశ్చయించుకున్నాడు.
ఉవాచ కాంశ్చిత్ పరుషాణ్యభీత- మసక్తమన్యాంశ్చ తలైర్జఘాన। సమేత్య కైశ్చిత్ కలహం చకార తథైవ సామ్నోపజగామ కాంశ్చిత్
కొంతమందికి ధధిముఖుడు కఠినంగా మాటలు చెప్పాడు, మరికొందరిని తన చేతులతో కొట్టాడు, ఇంకొంతమందితో గొడవ పడ్డాడు, మరికొందరిని మృదువుగా ఒప్పించడానికి దగ్గరయ్యాడు.
స తైర్మదాదప్రతివార్యవేగై- ర్బలాచ్చ తేన ప్రతివార్యమాణైః। ప్రధర్షణే త్యక్తభయైః సమేత్య ప్రకృష్యతే చాప్యనవేక్ష్య దోషమ్
ఆ కోతుల మదంతో ఆగని వేగానికి, బలానికి తట్టుకోలేక, భయమేమీ లేని కోతుల దాడికి లోనై, తప్పు చూడకుండా అతన్ని లాగిపోతూ తీసుకెళ్లారు.
నఖైస్తుదన్తో దశనైర్దశన్త- స్తలైశ్చ పాదైశ్చ సమాపయన్తః। మదాత్ కపిం తే కపయః సమన్తా- న్మహావనం నిర్విషయం చ చక్రుః
కోతులు తమ గోర్లు, పళ్ళతో కొరికుతూ, చేతులు, కాళ్లతో కొడుతూ, మదంతో చుట్టుముట్టి, ఆ మహా అరణ్యాన్ని ఆనందించదగినదిగా లేకుండా చేసేశాయి.
thumb|ద్విషష్ఠితమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే ద్విషష్ఠితమః సర్గః ॥౫-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో సుందరకాండలో అరవై రెండవ అధ్యాయం ప్రారంభమవుతోంది.
తానువాచ హరిశ్రేష్ఠో హనూమాన్ వానరర్షభః। అవ్యగ్రమనసో యూయం మధు సేవత వానరాః
అప్పుడు కోతులలో శ్రేష్ఠుడైన హనుమంతుడు వారితో ఇలా అన్నాడు: "మీ మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉండగా, మీరు తేనెను ఆస్వాదించండి కోతులారా!"
అహమావర్జయిష్యామి యుష్మాకం పరిపన్థినః। శ్రుత్వా హనూమతో వాక్యం హరీణాం ప్రవరోఽఙ్గదః
"మీకు ఎదురయ్యే అడ్డంకులను నేను తొలగిస్తాను," అన్నాడు. హనుమంతుని మాటలు విని, కోతులలో అగ్రగణ్యుడైన అంగదుడు సమాధానమిచ్చాడు.
ప్రత్యువాచ ప్రసన్నాత్మా పిబన్తు హరయో మధు। అవశ్యం కృతకార్యస్య వాక్యం హనుమతో మయా
ఆనందంగా హృదయంతో అంగదుడు అన్నాడు: "కోతులు తేనె తాగాలి. హనుమంతుడు కార్యాన్ని సాధించినవాడు కాబట్టి, ఆయన మాటను నేను తప్పక పాటించాలి."