సఫలో రాఘవోద్యోగః సుగ్రీవస్య చ సమ్భ్రమః। శీలమాసాద్య సీతాయా మమ చ ప్రీణితం మనః
రాఘవుని ప్రయత్నం, సుగ్రీవుని ఉత్సాహం ఫలించాయి. సీతమ్మ గారి స్వభావాన్ని చూచి నా మనసు కూడా ఆనందించింది.
ఆర్యాయాః సదృశం శీలం సీతాయాః ప్లవగర్షభాః। తపసా ధారయేల్లోకాన్ క్రుద్ధా వా నిర్దహేదపి
సీతమ్మ గారి ప్రవర్తన మహానుభావురాలికి తగినదే, ఓ వానర శ్రేష్ఠులారా! ఆమె తపస్సుతో లోకాలను నిలబెట్టగలదు, కోపంతో అయితే వాటిని కాల్చగలదు కూడా.
సర్వథాతిప్రకృష్టోఽసౌ రావణో రాక్షసేశ్వరః। యస్య తాం స్పృశతో గాత్రం తపసా న వినాశితమ్
అలాంటి సీతమ్మను తాకినప్పుడు ఆమె తపస్సు వల్ల తన శరీరం నాశనం కాకుండా ఉండటం రాక్షసాధిపతి రావణుడు ఎంత గొప్పవాడో తెలియజేస్తుంది.
న తదగ్నిశిఖా కుర్యాత్ సంస్పృష్టా పాణినా సతీ। జనకస్య సుతా కుర్యాద్ యత్ క్రోధకలుషీకృతా
ఒక అగ్ని జ్వాలను చేతితో తాకినా ఏమి జరగదు; కానీ జనకుని కుమార్తె కోపంతో ఉన్నప్పుడు ఆమె చేయగలదాన్ని ఊహించలేం.
జామ్బవత్ప్రముఖాన్ సర్వాననుజ్ఞాప్య మహాకపీన్। అస్మిన్ నేవంగతే కార్యే భవతాం చ నివేదితే। న్యాయ్యం స్మ సహ వైదేహ్యా ద్రష్టుం తౌ పార్థివాత్మజౌ
జాంబవంతుడు మొదలైన మహావానరులందరినీ అనుమతి తీసుకొని, ఈ విషయం మీకు తెలియజేసిన తరువాత, వేదవతి సీతతో కలిసి ఆ ఇద్దరు రాజ కుమారులను కలవడం మనకు సమంజసం.
అహమేకోఽపి పర్యాప్తః సరాక్షసగణాం పురీమ్। తాం లఙ్కాం తరసా హన్తుం రావణం చ మహాబలమ్
నేను ఒక్కడినే అయినా, నా శక్తితో లంక నగరాన్ని, అందులోని రాక్షస సైన్యాన్ని, మహాబలుడు రావణుడిని కూడా సంహరించగలను.
కిం పునః సహితో వీరైర్బలవద్భిః కృతాత్మభిః। కృతాస్త్రైః ప్లవగైః శక్తైర్భవద్భిర్విజయైషిభిః
ఇంకా మీరు లాంటి వీరులు, బలవంతులు, ఆత్మనిగ్రహం కలవారు, ఆయుధ విద్యలో నిపుణులు, విజయాన్ని కోరేవారు నాతో ఉంటే, ఇంకెంత ఎక్కువగా సాధించగలం!
అహం తు రావణం యుద్ధే ససైన్యం సపురఃసరమ్। సహపుత్రం వధిష్యామి సహోదరయుతం యుధి
యుద్ధంలో రావణుడిని, అతని సైన్యాన్ని, నాయకులను, కుమారులను, సోదరులను — అందరినీ కలిపి నేను సంహరిస్తాను.
బ్రాహ్మమస్త్రం చ రౌద్రం చ వాయవ్యం వారుణం తథా। యది శక్రజితోఽస్త్రాణి దుర్నిరీక్ష్యాణి సంయుగే। తాన్యహం నిహనిష్యామి విధమిష్యామి రాక్షసాన్
బ్రహ్మాస్త్రం, రుద్రాస్త్రం, వాయవ్యాస్త్రం, వారుణాస్త్రం, ఇంద్రుని జయించినవాని ఆయుధాలు — యుద్ధంలో భయంకరమైన వాటిని కూడా నేను నాశనం చేస్తాను; రాక్షసులను సంహరిస్తాను.
భవతామభ్యనుజ్ఞాతో విక్రమో మే రుణద్ధి తమ్। మయాతులా విసృష్టా హి శైలవృష్టిర్నిరన్తరా
మీ అనుమతి లభిస్తే, నా పరాక్రమానికి ఎటువంటి అడ్డంకీ ఉండదు. నేను వదిలే కొండవర్షం ఎప్పటికీ ఆగదు.
దేవానపి రణే హన్యాత్ కిం పునస్తాన్ నిశాచరాన్। భవతామననుజ్ఞాతో విక్రమో మే రుణద్ధి మామ్
యుద్ధంలో దేవతలను కూడా సంహరించగలను — మరి ఆ రాత్రివేళ తిరిగే రాక్షసుల సంగతి ఏమిటి? కానీ మీ అనుమతి లేకుండా నా పరాక్రమాన్ని నేను నియంత్రించుకుంటాను.
సాగరోఽప్యతియాద్ వేలాం మన్దరః ప్రచలేదపి। న జామ్బవన్తం సమరే కమ్పయేదరివాహినీ
సముద్రం తన తీరాన్ని దాటి పోయినా, మందర పర్వతం కదిలినా, శత్రు సైన్యం యుద్ధంలో జాంబవంతుడిని కదిలించలేరు.
సర్వరాక్షససఙ్ఘానాం రాక్షసా యే చ పూర్వజాః। అలమేకోఽపి నాశాయ వీరో వాలిసుతః కపిః
అన్ని రాక్షస గుంపులలో, పురాతన రాక్షసులలో కూడా, వీరుడు వాలిపుత్రుడు ఒక్కడే వారిని నాశనం చేయడానికి సరిపోతాడు.
ప్లవగస్యోరువేగేన నీలస్య చ మహాత్మనః। మన్దరోఽప్యవశీర్యేత కిం పునర్యుధి రాక్షసాః
మహాత్ముడు నీలుడు వంటి వానరుని అపార వేగానికి మందర పర్వతం కూడా విరిగిపోతుంది — యుద్ధంలో రాక్షసుల సంగతి చెప్పనక్కర్లేదు.
సదేవాసురయక్షేషు గన్ధర్వోరగపక్షిషు। మైన్దస్య ప్రతియోద్ధారం శంసత ద్వివిదస్య వా
దేవతలు, అసురులు, యక్షులు, గంధర్వులు, నాగులు, పక్షులు — వీరిలో ఎవరు మైందుడు లేదా ద్వివిదునికి ఎదురుగా నిలబడగలరు?
అశ్విపుత్రౌ మహావేగావేతౌ ప్లవగసత్తమౌ। ఏతయోః ప్రతియోద్ధారం న పశ్యామి రణాజిరే
అశ్వినీ కుమారులు, వీర వానరులలో శ్రేష్ఠులు, వీరిద్దరి వేగానికి సమానులు యుద్ధరంగంలో ఎవరూ లేరు.
మయైవ నిహతా లఙ్కా దగ్ధా భస్మీకృతా పురీ। రాజమార్గేషు సర్వేషు నామ విశ్రావితం మయా
లంకను నేనే ధ్వంసం చేశాను, నగరాన్ని బూడిద చేశాను, రాజమార్గాల్లో నా పేరు ప్రతిధ్వనింపజేశాను.
జయత్యతిబలో రామో లక్ష్మణశ్చ మహాబలః। రాజా జయతి సుగ్రీవో రాఘవేణాభిపాలితః
అతిబలుడు రాముడు విజయవంతుడవాడు, మహాబలుడు లక్ష్మణుడు కూడా గెలిచాడు. రాఘవుని రక్షణలో ఉన్న రాజు సుగ్రీవుడు కూడా విజయాన్ని సాధించాడు.
అహం కోసలరాజస్య దాసః పవనసమ్భవః। హనూమానితి సర్వత్ర నామ విశ్రావితం మయా
నేను కోసల రాజు రాముని సేవకుడిని, వాయుపుత్రుడిని, హనుమంతుడిని. నా పేరు ప్రతిచోటా వినిపించేలా చేశాను.
అశోకవనికామధ్యే రావణస్య దురాత్మనః। అధస్తాచ్ఛింశపామూలే సాధ్వీ కరుణమాస్థితా
అశోకవనంలో, రాక్షసుడైన రావణుడి భార్యగా, శింశపా చెట్టు కింద, సీతాదేవి దుఃఖంతో కూర్చుని ఉంది.
రాక్షసీభిః పరివృతా శోకసంతాపకర్శితా। మేఘరేఖాపరివృతా చన్ద్రరేఖేవ నిష్ప్రభా
ఆమె చుట్టూ రాక్షసస్త్రీలు ఉండగా, బాధతో క్షీణించి, మేఘాలతో కప్పబడిన చంద్రబింబంలా వెలుతురు కోల్పోయింది.
అచిన్తయన్తీ వైదేహీ రావణం బలదర్పితమ్। పతివ్రతా చ సుశ్రోణీ అవష్టబ్ధా చ జానకీ
వైదేహి రావణుని గురించి ఆలోచించకుండా, తన భర్తకు అంకితమై, అందమైన నడుముతో, పతివ్రతగా నిలిచింది.
అనురక్తా హి వైదేహీ రామే సర్వాత్మనా శుభా। అనన్యచిత్తా రామేణ పౌలోమీవ పురన్దరే
వైదేహి రామునిపై పూర్తిగా ప్రేమతో, తన మనస్సు మరెవరిపైనా లేని విధంగా, పౌలోమి ఇంద్రునిపై ఉన్నట్లు అంకితమై ఉంది.
తదేకవాసఃసంవీతా రజోధ్వస్తా తథైవ చ। సా మయా రాక్షసీమధ్యే తర్జ్యమానా ముహుర్ముహుః
ఒకే ఒక్క వస్త్రం ధరించి, మట్టితో మురికి పడిన ఆమెను, రాక్షసస్త్రీలు మళ్లీ మళ్లీ బెదిరిస్తూ ఉండగా నేను చూశాను.
రాక్షసీభిర్విరూపాభిర్దృష్టా హి ప్రమదావనే। ఏకవేణీధరా దీనా భర్తృచిన్తాపరాయణా
ఆమెను ప్రకృతి వనంలో, భయంకరమైన రాక్షసస్త్రీలు చుట్టుముట్టి ఉండగా, ఒక్క జడతో, దుఃఖంతో, భర్తను మాత్రమే ఆలోచిస్తూ చూసాను.
అధఃశయ్యా వివర్ణాఙ్గీ పద్మినీవ హిమోదయే। రావణాద్ వినివృత్తార్థా మర్తవ్యకృతనిశ్చయా
భూమిపై పడుకుని, శరీరం వర్ణం కోల్పోయి, చలిలో ముదురు అయిన పద్మంలా, రావణుని కోరికను తిరస్కరించి, మరణించాలనే నిర్ణయంతో ఉంది.
కథంచిన్మృగశావాక్షీ విశ్వాసముపపాదితా। తతః సమ్భాషితా చైవ సర్వమర్థం ప్రకాశితా
ఎలాగోలా, మృగశావనయనమైన ఆమె నన్ను నమ్మింది. తర్వాత మాట్లాడి, అన్నీ విషయాలు నాకు చెప్పింది.
రామసుగ్రీవసఖ్యం చ శ్రుత్వా ప్రీతిముపాగతా। నియతః సముదాచారో భక్తిర్భర్తరి చోత్తమా
రాముడు, సుగ్రీవుడు స్నేహితులని విని ఆమె ఆనందించింది. ఆమె ప్రవర్తన ఎప్పుడూ సరిగానే ఉంటుంది, భర్తపై భక్తి అత్యంతంగా ఉంది.
యన్న హన్తి దశగ్రీవం స మహాత్మా దశాననః। నిమిత్తమాత్రం రామస్తు వధే తస్య భవిష్యతి
ఆ మహాత్ముడు రాముడు ఇప్పటివరకు దశగ్రీవుడిని సంహరించకపోవడం కాలం కారణం మాత్రమే. రాముడే అతని వధకు కారణమవుతాడు.
సా ప్రకృత్యైవ తన్వఙ్గీ తద్వియోగాచ్చ కర్శితా। ప్రతిపత్పాఠశీలస్య విద్యేవ తనుతాం గతా
ఆమె సహజంగా సన్నగా ఉండగా, రాముని వేరుపాటు వల్ల ఇంకా క్షీణించింది. పాఠశీలను ఎప్పటి నుంచో అభ్యసించిన విద్యలా, మరింత సన్నగా మారింది.