రావణస్య సమీపం చ గృహీత్వా మాముపాగమన్। దృష్ట్వా సమ్భాషితశ్చాహం రావణేన దురాత్మనా
నన్ను పట్టుకొని రావణుని సమీపానికి తీసుకెళ్లారు. నన్ను చూసి, ఆ దుర్మార్గి రావణుడు నన్ను ప్రశ్నించాడు.
పృష్టశ్చ లఙ్కాగమనం రాక్షసానాం చ తం వధమ్। తత్సర్వం చ రణే తత్ర సీతార్థముపజల్పితమ్
లంకకు నేను ఎలా వచ్చానో, రాక్షసులను ఎలా సంహరించానో అడిగాడు. ఆ యుద్ధంలో జరిగిన ప్రతిదీ, సీత కోసం జరిగినదే అని చెప్పాను.
తస్యాస్తు దర్శనాకాఙ్క్షీ ప్రాప్తస్త్వద్భవనం విభో। మారుతస్యౌరసః పుత్రో వానరో హనుమానహమ్
ఆమెను చూడాలని ఆకాంక్షతోనే నీ ఇంటికి వచ్చాను ప్రభూ. నేను వాయుదేవుని ఒడిలో పుట్టిన వానరం హనుమంతుడు.
రామదూతం చ మాం విద్ధి సుగ్రీవసచివం కపిమ్। సోఽహం దౌత్యేన రామస్య త్వత్సకాశమిహాగతః
రాముని దూతను, సుగ్రీవుని మంత్రిని, వానరుడిని అని తెలుసుకో. నేను రాముని పనిమీద నీ వద్దకు వచ్చాను.
శృణు చాపి సమాదేశం యదహం ప్రబ్రవీమి తే। రాక్షసేశ హరీశస్త్వాం వాక్యమాహ సమాహితమ్
నీవు విను, నేను చెప్పే ఆజ్ఞను కూడా విను. రాక్షసుల అధిపతి, వానరుల అధిపతి ఇద్దరూ నీకు ఈ సందేశాన్ని పంపించారు.
సుగ్రీవశ్చ మహాభాగః స త్వాం కౌశలమబ్రవీత్। ధర్మార్థకామసహితం హితం పథ్యమువాచ హ
మహాత్ముడైన సుగ్రీవుడు నీకు శుభం కలగాలని, ధర్మం, అర్థం, కామం కలిసిన మంచి మాటలు చెప్పాడు. నీకు హితమైన, మేలు చేసే విషయాలు చెప్పాడు.
వసతో ఋష్యమూకే మే పర్వతే విపులద్రుమే। రాఘవో రణవిక్రాన్తో మిత్రత్వం సముపాగతః
నేను ఋష్యమూక పర్వతంపై, గొప్ప చెట్ల మధ్య నివసిస్తున్నప్పుడు, పరాక్రమశాలి రాఘవుడు స్నేహంతో నా దగ్గరకు వచ్చాడు.
తేన మే కథితం రాజన్ భార్యా మే రక్షసా హృతా। తత్ర సాహాయ్యహేతోర్మే సమయం కర్తుమర్హసి
అతడు నాకు ఇలా చెప్పాడు: 'ఓ రాజా! నా భార్యను ఒక రాక్షసుడు అపహరించాడు. నాకు సహాయం చేయాలని నాతో ఒప్పందం చేయాలి' అని.
వాలినా హృతరాజ్యేన సుగ్రీవేణ సహ ప్రభుః। చక్రేఽగ్నిసాక్షికం సఖ్యం రాఘవః సహలక్ష్మణః
వాలిని తన రాజ్యాన్ని తీసుకున్న సుగ్రీవుడితో, రాఘవుడు లక్ష్మణుడితో కలిసి, అగ్ని సాక్షిగా స్నేహ ఒప్పందం చేసుకున్నాడు.
తేన వాలినమాహత్య శరేణైకేన సంయుగే। వానరాణాం మహారాజః కృతః సమ్ప్లవతాం ప్రభుః
ఒకే బాణంతో యుద్ధంలో వాలిని సంహరించి, వానరులకు రాజుగా, ఎగిరే వానరులకు అధిపతిగా సుగ్రీవుడిని చేశాడు.
తస్య సాహాయ్యమస్మాభిః కార్యం సర్వాత్మనా త్విహ। తేన ప్రస్థాపితస్తుభ్యం సమీపమిహ ధర్మతః
అతనికి మనం ఇక్కడ మన శక్తినంతా పెట్టి సహాయం చేయాలి. ఆయన ఆజ్ఞతోనే నేను నీ దగ్గరకు, ధర్మబద్ధంగా వచ్చాను.
క్షిప్రమానీయతాం సీతా దీయతాం రాఘవస్య చ। యావన్న హరయో వీరా విధమన్తి బలం తవ
సీతను త్వరగా తీసుకొచ్చి రాఘవునికి అప్పగించు. లేకపోతే వీరమైన వానరులు నీ సేనను నాశనం చేసేలోపు ఇవ్వు.
వానరాణాం ప్రభావోఽయం న కేన విదితః పురా। దేవతానాం సకాశం చ యే గచ్ఛన్తి నిమన్త్రితాః
వానరుల శక్తి ఇంతకు ముందు ఎవరూ తెలుసుకోలేదు. ఆహ్వానించబడిన వారు దేవతల సమక్షానికైనా వెళ్ళగలరు.
ఇతి వానరరాజస్త్వామాహేత్యభిహితో మయా। మామైక్షత తతో రుష్టశ్చక్షుషా ప్రదహన్నివ
ఇలా వానరుల రాజు నీకు చెప్పిన మాటలను నేను చెప్పాను. అప్పుడు అతడు కోపంతో నన్ను చూస్తూ, తన చూపుతో కాల్చినట్టుగా చూశాడు.
తేన వధ్యోఽహమాజ్ఞప్తో రక్షసా రౌద్రకర్మణా। మత్ప్రభావమవిజ్ఞాయ రావణేన దురాత్మనా
దుర్మార్గుడైన రాక్షసుడు రావణుడు నా శక్తిని తెలియక, నన్ను చంపమని ఆజ్ఞ ఇచ్చాడు.
తతో విభీషణో నామ తస్య భ్రాతా మహామతిః। తేన రాక్షసరాజశ్చ యాచితో మమ కారణాత్
ఆ తర్వాత విభీషణుడు అనే అతని తమ్ముడు, గొప్ప బుద్ధిశాలి, నా కోసం రాక్షసుల రాజును వేడుకున్నాడు.
నైవం రాక్షసశార్దూల త్యజ్యతామేష నిశ్చయః। రాజశాస్త్రవ్యపేతో హి మార్గః సంలక్ష్యతే త్వయా
'ఓ రాక్షస సింహా! ఈ నిర్ణయాన్ని వదిలిపెట్టు. రాజధర్మానికి విరుద్ధమైన మార్గాన్ని నీవు అనుసరిస్తున్నావు.'
దూతవధ్యా న దృష్టా హి రాజశాస్త్రేషు రాక్షస। దూతేన వేదితవ్యం చ యథాభిహితవాదినా
'ఓ రాక్షసా! దూతను చంపడం రాజధర్మంలో లేదు. దూత చెప్పిన మాటల ద్వారా తెలుసుకోవాల్సినదాన్ని తెలుసుకోవాలి.'
సుమహత్యపరాధేఽపి దూతస్యాతులవిక్రమ। విరూపకరణం దృష్టం న వధోఽస్తి హి శాస్త్రతః
'ఎంత పెద్ద తప్పు చేసినా, ఎంత పరాక్రమవంతుడైనా దూతను చంపడం కాదు, కేవలం అవమానించడమే శాస్త్రంలో ఉంది.'
విభీషణేనైవముక్తో రావణః సందిదేశ తాన్। రాక్షసానేతదేవాద్య లాఙ్గూలం దహ్యతామితి
విభీషణుడు ఇలా చెప్పిన తర్వాత, రావణుడు ఆ రాక్షసులకు 'ఈ రోజు ఇతని వాలును కాల్చండి' అని ఆజ్ఞ ఇచ్చాడు.
తతస్తస్య వచః శ్రుత్వా మమ పుచ్ఛం సమన్తతః। వేష్టితం శణవల్కైశ్చ పట్టైః కార్పాసకైస్తథా
ఆయన ఆజ్ఞ విని, నా వాలును చుట్టూ శణపు తంతులు, పత్తి పట్టీలతో బిగిగా చుట్టారు.
రాక్షసాః సిద్ధసంనాహాస్తతస్తే చణ్డవిక్రమాః। తదాదీప్యన్త మే పుచ్ఛం హనన్తః కాష్ఠముష్టిభిః
రాక్షసులు పూర్తిగా ఆయుధాలతో, భయంకరమైన ధైర్యంతో, నా వాలును మంట పెట్టి, చెక్క ముక్కలతో కొట్టారు.
బద్ధస్య బహుభిః పాశైర్యన్త్రితస్య చ రాక్షసైః। న మే పీడాభవత్ కాచిద్ దిదృక్షోర్నగరీం దివా
రాక్షసులు ఎన్నో తాడులతో నన్ను బంధించి అడ్డగించినా, పగటిపూట ఆ నగరాన్ని చూడాలనే ఆతురతతో నాకు ఎలాంటి బాధ అనిపించలేదు.
తతస్తే రాక్షసాః శూరా బద్ధం మామగ్నిసంవృతమ్। అఘోషయన్ రాజమార్గే నగరద్వారమాగతాః
అప్పుడా వీరమైన రాక్షసులు నన్ను బంధించి, అగ్నితో చుట్టిపట్టి, రాజమార్గంలో ఊరేగిస్తూ నగర ద్వారం వైపు తీసుకెళ్లారు.
తతోఽహం సుమహద్రూపం సంక్షిప్య పునరాత్మనః। విమోచయిత్వా తం బన్ధం ప్రకృతిస్థః స్థితః పునః
తర్వాత నేను నా మహత్తర రూపాన్ని మళ్లీ చిన్నదిగా మార్చుకుని, ఆ బంధనాలనుండి విడిపోని, నా సహజ స్థితిలో నిలిచాను.
ఆయసం పరిఘం గృహ్య తాని రక్షాంస్యసూదయమ్। తతస్తన్నగరద్వారం వేగేన ప్లుతవానహమ్
ఒక ఇనుప గొడ్డలిని పట్టుకుని ఆ రాక్షసులను సంహరించాను. ఆపై వేగంగా ఆ నగర ద్వారం వైపు దూకాను.
పుచ్ఛేన చ ప్రదీప్తేన తాం పురీం సాట్టగోపురామ్। దహామ్యహమసమ్భ్రాన్తో యుగాన్తాగ్నిరివ ప్రజాః
నా మండుతున్న తోకతో కోటలు, గోపురాలతో కూడిన ఆ నగరాన్ని భయపడకుండా కాల్చేశాను. యుగాంతంలో అగ్ని ప్రజలను ఎలా కాల్చేస్తుందో అలా.
వినష్టా జానకీ వ్యక్తం న హ్యదగ్ధః ప్రదృశ్యతే। లఙ్కాయాః కశ్చిదుద్దేశః సర్వా భస్మీకృతా పురీ
ఇప్పుడు సీతమ్మ గారు తప్పిపోయినట్టే. ఎందుకంటే లంకలో ఒక్కచోటైనా కాలిపోని భాగం కనిపించడంలేదు. మొత్తం నగరం బూడిద అయిపోయింది.
దహతా చ మయా లఙ్కాం దగ్ధా సీతా న సంశయః। రామస్య చ మహత్కార్యం మయేదం విఫలీకృతమ్
నాకు లంకను కాల్చేటప్పుడు సీత కూడా కాలిపోయిందన్న అనుమానం లేదు. రాముని గొప్ప కార్యాన్ని నేను వృథా చేసేశానని బాధపడ్డాను.
ఇతి శోకసమావిష్టశ్చిన్తామహముపాగతః। తతోఽహం వాచమశ్రౌషం చారణానాం శుభాక్షరామ్
అలా శోకంతో నిండిపోయి ఆలోచనల్లో మునిగిపోయినప్పుడు, ఆకాశంలో సంచరించే చారణుల మంగళకరమైన మాటలు నేను విన్నాను.