ఉత్పపాతాథ వేగేన ననాద చ మహాకపిః। పురద్వారం తతః శ్రీమాన్ శైలశృఙ్గమివోన్నతమ్
తర్వాత హనుమంతుడు వేగంగా ఎగిరి, గర్జించాడు. అక్కడినుంచి నగర ద్వారం వద్దకు చేరి, పర్వత శిఖరంలా ఎత్తుగా నిలిచాడు.
విభక్తరక్షఃసమ్బాధమాససాదానిలాత్మజః। స భూత్వా శైలసంకాశః క్షణేన పునరాత్మవాన్
వాయుపుత్రుడు రాక్షసుల గుంపును చెదరగొట్టి, పర్వతం లాంటి రూపంలో నిలబడి, క్షణంలో మళ్లీ తన అసలు రూపానికి వచ్చాడు.
హ్రస్వతాం పరమాం ప్రాప్తో బన్ధనాన్యవశాతయత్। విముక్తశ్చాభవచ్ఛ్రీమాన్ పునః పర్వతసంనిభః
అతడు చాలా చిన్నవాడిగా మారి, బంధనాల నుంచి తప్పించుకుని, మళ్లీ పర్వతంతో సమానమైన మహిమాన్విత రూపాన్ని పొందాడు.
వీక్షమాణశ్చ దదృశే పరిఘం తోరణాశ్రితమ్। స తం గృహ్య మహాబాహుః కాలాయసపరిష్కృతమ్। రక్షిణస్తాన్ పునః సర్వాన్ సూదయామాస మారుతిః
చుట్టూ చూసిన హనుమంతుడు ద్వారం వద్ద ఇనుప దండం కనిపెట్టి, దాన్ని పట్టుకుని, బలవంతుడైన హనుమంతుడు ఆ దండంతో అన్ని రక్షకులను మళ్లీ సంహరించాడు.
స తాన్ నిహత్వా రణచణ్డవిక్రమః సమీక్షమాణః పునరేవ లఙ్కామ్। ప్రదీప్తలాఙ్గూలకృతార్చిమాలీ ప్రకాశితాదిత్య ఇవార్చిమాలీ
వారు అందరినీ సంహరించిన యోధుడైన హనుమంతుడు, మళ్లీ లంకను చూశాడు. అతని మండుతున్న తోక అగ్నిజ్వాలల మాలగా మెరిసింది, సూర్యుడు కాంతివలయంతో మెరిసినట్టు కనిపించాడు.
thumb|చతుఃపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే చతుఃపఞ్చాశః సర్గః ॥౫-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో సుందరకాండలో యాభై నాలుగవ సర్గను వినండి.
వీక్షమాణస్తతో లఙ్కాం కపిః కృతమనోరథః। వర్ధమానసముత్సాహః కార్యశేషమచిన్తయత్
తరువాత తన కోరిక నెరవేరిన వానరుడు లంకను చూశాడు. అతని ఉత్సాహం పెరిగింది. ఇంకా ఏ పని మిగిలిందో ఆలోచించాడు.
కిం ను ఖల్వవశిష్టం మే కర్తవ్యమిహ సామ్ప్రతమ్। యదేషాం రక్షసాం భూయః సంతాపజననం భవేత్
'ఇక్కడ నాకు ఇంకా ఏం చేయాలి? రాక్షసులకు మరింత బాధ కలిగించే పని ఇంకేదైనా ఉందా?' అని ఆలోచించాడు.
వనం తావత్ప్రమథితం ప్రకృష్టా రాక్షసా హతాః। బలైకదేశః క్షపితః శేషం దుర్గవినాశనమ్
వనం నాశనం అయింది, అనేక రాక్షసులు చనిపోయారు, సైన్యంలో కొంత భాగం నశించిపోయింది; ఇప్పుడు మిగిలింది కోటను ధ్వంసం చేయడం మాత్రమే.
దుర్గే వినాశితే కర్మ భవేత్ సుఖపరిశ్రమమ్। అల్పయత్నేన కార్యేఽస్మిన్ మమ స్యాత్ సఫలః శ్రమః
కోటను నాశనం చేస్తే పని సులభంగా పూర్తవుతుంది. ఈ కార్యంలో నా శ్రమ తక్కువగా ఉంటేను ఫలితం పొందుతాను.
యో హ్యయం మమ లాఙ్గూలే దీప్యతే హవ్యవాహనః। అస్య సంతర్పణం న్యాయ్యం కర్తుమేభిర్గృహోత్తమైః
నా తోకపై ఈ అగ్ని, యజ్ఞంలో వేసే అగ్నిలా మండుతోంది. దీనిని ఈ మంచి ఇళ్లతో తృప్తిపర్చడం సముచితం.
తతః ప్రదీప్తలాఙ్గూలః సవిద్యుదివ తోయదః। భవనాగ్రేషు లఙ్కాయా విచచార మహాకపిః
అప్పుడు, తన తోక అగ్నితో మండుతుండగా, మేఘంలో మెరుపు మెరిపినట్టు, ఆ మహా వానరుడు లంక నగరంలోని ఇళ్ల ముందు తిరిగాడు.
గృహాద్ గృహం రాక్షసానాముద్యానాని చ వానరః। వీక్షమాణో హ్యసంత్రస్తః ప్రాసాదాంశ్చ చచార సః
ఆ వానరుడు భయపడకుండా రాక్షసుల ఇల్లెలోనుంచి ఇంకొక ఇంటికి, ఉద్యానవనాల్లోకి, ప్రాసాదాల్లోకి తిరుగుతూ చూశాడు.
అవప్లుత్య మహావేగః ప్రహస్తస్య నివేశనమ్। అగ్నిం తత్ర వినిక్షిప్య శ్వసనేన సమో బలీ
అతడు గొప్ప వేగంతో దూకి, ప్రహస్తుని ఇంట్లోకి వెళ్లి, అక్కడ అగ్నిని వేసి, గాలి వలె బలంగా ముందుకు సాగాడు.
తతోఽన్యత్ పుప్లువే వేశ్మ మహాపార్శ్వస్య వీర్యవాన్। ముమోచ హనుమానగ్నిం కాలానలశిఖోపమమ్
తర్వాత హనుమంతుడు మహాపార్శ్వుని ఇంటికి దూకి, అక్కడ కాలాంతకాగ్నిలా అగ్నిని విడిచాడు.
వజ్రదంష్ట్రస్య చ తథా పుప్లువే స మహాకపిః। శుకస్య చ మహాతేజాః సారణస్య చ ధీమతః
అలాగే, ఆ మహా వానరుడు వజ్రదంష్ట్ర, శుక, మరియు తెలివైన సారణుల ఇళ్లకు దూకి, అగ్ని ప్రज్వలించాడు.
తథా చేన్ద్రజితో వేశ్మ దదాహ హరియూథపః। జమ్బుమాలేః సుమాలేశ్చ దదాహ భవనం తతః
అలాగే, వానరసేనాధిపతి ఇంద్రజిత్ ఇంటిని, ఆ తర్వాత జంబుమాలి, సుమాలిల ఇళ్లను కూడా దహించాడు.
రశ్మికేతోశ్చ భవనం సూర్యశత్రోస్తథైవ చ। హ్రస్వకర్ణస్య దంష్ట్రస్య రోమశస్య చ రక్షసః
రశ్మికేతు, సూర్యశత్రు, హ్రస్వకర్ణ, దంష్ట్ర, రోమశ అనే రాక్షసుల ఇళ్లను కూడా అతడు కాల్చేశాడు.
యుద్ధోన్మత్తస్య మత్తస్య ధ్వజగ్రీవస్య రక్షసః। విద్యుజ్జిహ్వస్య ఘోరస్య తథా హస్తిముఖస్య చ
యుద్ధోన్మత్త, మత్త, ధ్వజగ్రీవ, భయంకరుడైన విద్యుజ్జిహ్వ, హస్తిముఖ అనే రాక్షసుల ఇళ్లను కూడా దహించాడు.
కరాలస్య విశాలస్య శోణితాక్షస్య చైవ హి। కుమ్భకర్ణస్య భవనం మకరాక్షస్య చైవ హి
కరాళ, విశాల, శోణితాక్ష, కుంభకర్ణ, మకరాక్ష అనే రాక్షసుల ఇళ్లను కూడా కాల్చేశాడు.
నరాన్తకస్య కుమ్భస్య నికుమ్భస్య దురాత్మనః। యజ్ఞశత్రోశ్చ భవనం బ్రహ్మశత్రోస్తథైవ చ
నరాంతక, కుంభ, దురాత్ముడైన నికుంభ, యజ్ఞశత్రు, బ్రహ్మశత్రు అనే రాక్షసుల ఇళ్లను కూడా దహించాడు.
వర్జయిత్వా మహాతేజా విభీషణగృహం ప్రతి। క్రమమాణః క్రమేణైవ దదాహ హరిపుఙ్గవః
విభీషణుని ఇంటిని మినహాయించి, ఆ మహాబలుడు హనుమంతుడు ఒక్కొక్క ఇంటిని వరుసగా కాల్చుతూ వెళ్లాడు.
తేషు తేషు మహార్హేషు భవనేషు మహాయశాః। గృహేష్వృద్ధిమతామృద్ధిం దదాహ కపికుఞ్జరః
ఆ విలాసవంతమైన ఇళ్లలో, ధనికుల ఐశ్వర్యాన్ని ఆ వానరుల నాయకుడు అగ్నితో నాశనం చేశాడు.
సర్వేషాం సమతిక్రమ్య రాక్షసేన్ద్రస్య వీర్యవాన్। ఆససాదాథ లక్ష్మీవాన్ రావణస్య నివేశనమ్
అన్ని ఇళ్లను దాటి, పరాక్రమశాలి హనుమంతుడు రాక్షసాధిపతి రావణుని మహిమతో మెరిసే నివాసానికి చేరుకున్నాడు.
తతస్తస్మిన్ గృహే ముఖ్యే నానారత్నవిభూషితే। మేరుమన్దరసంకాశే నానామఙ్గలశోభితే
ఆ ప్రధాన గృహంలో, వివిధ రత్నాలతో అలంకరించబడిన, మేరు, మందర పర్వతాల్లా మెరిసే, అనేక శుభలక్షణాలతో నిండిన ఆ ఇంట్లో—
ప్రదీప్తమగ్నిముత్సృజ్య లాఙ్గూలాగ్రే ప్రతిష్ఠితమ్। ననాద హనుమాన్ వీరో యుగాన్తజలదో యథా
హనుమంతుడు తన తోక చివర అగ్ని వెలువడి, యుగాంత మేఘంలా గర్జించాడు.
శ్వసనేన చ సంయోగాదతివేగో మహాబలః। కాలాగ్నిరివ జజ్వాల ప్రావర్ధత హుతాశనః
గాలి బలంతో ఆ అగ్ని మహా వేగంగా వ్యాపించి, కాలాంతకాగ్నిలా పెరిగింది.
ప్రదీప్తమగ్నిం పవనస్తేషు వేశ్మసు చారయన్। తాని కాఞ్చనజాలాని ముక్తామణిమయాని చ
ఆ మండుతున్న అగ్నిని ఆ ఇళ్లలో చుట్టూ వ్యాపింపజేసి, బంగారు జాలాలు, ముత్యాలు, రత్నాలతో చేసిన వాటిని కూడా కాల్చేశాడు.
భవనాని వ్యశీర్యన్త రత్నవన్తి మహాన్తి చ। తాని భగ్నవిమానాని నిపేతుర్వసుధాతలే
మహా విలాసవంతమైన, రత్నాలతో అలంకరించబడిన భవనాలు చిద్రం అయిపోయాయి; వాటి మీద గోపురాలు విరిగిపడి, భూమిపై కూలిపోయాయి.
భవనానీవ సిద్ధానామమ్బరాత్ పుణ్యసంక్షయే। సంజజ్ఞే తుములః శబ్దో రాక్షసానాం ప్రధావతామ్
సిద్ధుల పుణ్యము తీరినప్పుడు వారి గృహాలు ఆకాశం నుండి పడిపోవడంలా, పారిపోతున్న రాక్షసుల నుండి ఘోరమైన శబ్దం వినిపించింది.