యది మాం తారయేదార్యః సుగ్రీవః సత్యసంగరః। అస్మాద్ దుఃఖామ్బుసంరోధాచ్ఛీతో భవ హనూమతః
'సత్యవ్రతుడైన ఆర్యుడు సుగ్రీవుడు నన్ను ఈ దుఃఖసాగరం నుండి రక్షిస్తే, హనుమంతుడికి చల్లదనం కలగాలి.'
తతస్తీక్ష్ణార్చిరవ్యగ్రః ప్రదక్షిణశిఖోఽనలః। జజ్వాల మృగశావాక్ష్యాః శంసన్నివ శుభం కపేః
అప్పుడు పదునైన జ్వాలలతో ఉన్న అగ్నిదేవుడు, ఆ మృగశావనయనురాలైన సీతాదేవిని చుట్టూ తిరుగుతూ, వానరునికి మంగళం సూచించినట్టు ప్రకాశించాడు.
హనూమజ్జనకశ్చైవ పుచ్ఛానలయుతోఽనిలః। వవౌ స్వాస్థ్యకరో దేవ్యాః ప్రాలేయానిలశీతలః
హనుమంతుడు, తన తండ్రి వాయుదేవుడు, తోకపై అగ్ని కలిగి ఉన్నా, ఆ దేవికి మంచు గాలిలా చల్లని, ఆరోగ్యాన్ని ఇచ్చే గాలి వీశారు.
దహ్యమానే చ లాఙ్గూలే చిన్తయామాస వానరః। ప్రదీప్తోఽగ్నిరయం కస్మాన్న మాం దహతి సర్వతః
అప్పుడు తన తోక మండుతుండగా, ఆ వానరుడు ఆశ్చర్యంగా ఇలా ఆలోచించాడు: 'ఈ జ్వలించే అగ్ని నన్నెందుకు ఎక్కడా కాల్చడం లేదు?'
దృశ్యతే చ మహాజ్వాలః కరోతి చ న మే రుజమ్। శిశిరస్యేవ సమ్పాతో లాఙ్గూలాగ్రే ప్రతిష్ఠితః
'పెద్ద జ్వాలలు కనబడుతున్నా, నాకు ఎలాంటి నొప్పి లేదు; నా తోక చివర చల్లని నీరు వర్షంలా నిలిచినట్టు ఉంది.'
అథ వా తదిదం వ్యక్తం యద్ దృష్టం ప్లవతా మయా। రామప్రభావాదాశ్చర్యం పర్వతః సరితాం పతౌ
'లేదా, నేను సముద్రాన్ని దాటి వస్తున్నప్పుడు చూచిన ఆ అద్భుతమే ఇదేమో. రాముని ప్రభావంతో, పర్వతం కూడా నదుల అధిపతికి లొంగినట్టు జరిగింది.'
యది తావత్ సముద్రస్య మైనాకస్య చ ధీమతః। రామార్థం సమ్భ్రమస్తాదృక్ కిమగ్నిర్న కరిష్యతి
'రాముని కోసం సముద్రం, మైనాకుడు అంత ఉత్సాహంగా సహాయపడితే, అగ్ని ఎందుకు సహాయపడకూడదు?'
సీతాయాశ్చానృశంస్యేన తేజసా రాఘవస్య చ। పితుశ్చ మమ సఖ్యేన న మాం దహతి పావకః
'సీతాదేవి దయ, రాఘవుని తేజస్సు, నా తండ్రి వాయుదేవుని స్నేహం వల్ల ఈ అగ్ని నన్ను కాల్చడం లేదు.'
భూయః స చిన్తయామాస ముహూర్తం కపికుఞ్జరః। కథమస్మద్విధస్యేహ బన్ధనం రాక్షసాధమైః
ఆనంతరం ఆ మహాబలుడు వానరుడు క్షణం ఆలోచించాడు: 'ఇంత శక్తి ఉన్న నన్ను ఈ దుష్ట రాక్షసులు ఎలా బంధించగలరు?'
ప్రతిక్రియాస్య యుక్తా స్యాత్ సతి మహ్యం పరాక్రమే। తతశ్ఛిత్త్వా చ తాన్ పాశాన్ వేగవాన్ వై మహాకపిః
'నాకు శక్తి ఉంటే దానికి తగినట్టు చేయాలి.' అప్పుడు ఆ వేగవంతమైన మహాకపి తన బంధనాలను విరిచేసాడు.
ఉత్పపాతాథ వేగేన ననాద చ మహాకపిః। పురద్వారం తతః శ్రీమాన్ శైలశృఙ్గమివోన్నతమ్
తర్వాత హనుమంతుడు వేగంగా ఎగిరి, గర్జించాడు. అక్కడినుంచి నగర ద్వారం వద్దకు చేరి, పర్వత శిఖరంలా ఎత్తుగా నిలిచాడు.
విభక్తరక్షఃసమ్బాధమాససాదానిలాత్మజః। స భూత్వా శైలసంకాశః క్షణేన పునరాత్మవాన్
వాయుపుత్రుడు రాక్షసుల గుంపును చెదరగొట్టి, పర్వతం లాంటి రూపంలో నిలబడి, క్షణంలో మళ్లీ తన అసలు రూపానికి వచ్చాడు.
హ్రస్వతాం పరమాం ప్రాప్తో బన్ధనాన్యవశాతయత్। విముక్తశ్చాభవచ్ఛ్రీమాన్ పునః పర్వతసంనిభః
అతడు చాలా చిన్నవాడిగా మారి, బంధనాల నుంచి తప్పించుకుని, మళ్లీ పర్వతంతో సమానమైన మహిమాన్విత రూపాన్ని పొందాడు.
వీక్షమాణశ్చ దదృశే పరిఘం తోరణాశ్రితమ్। స తం గృహ్య మహాబాహుః కాలాయసపరిష్కృతమ్। రక్షిణస్తాన్ పునః సర్వాన్ సూదయామాస మారుతిః
చుట్టూ చూసిన హనుమంతుడు ద్వారం వద్ద ఇనుప దండం కనిపెట్టి, దాన్ని పట్టుకుని, బలవంతుడైన హనుమంతుడు ఆ దండంతో అన్ని రక్షకులను మళ్లీ సంహరించాడు.
స తాన్ నిహత్వా రణచణ్డవిక్రమః సమీక్షమాణః పునరేవ లఙ్కామ్। ప్రదీప్తలాఙ్గూలకృతార్చిమాలీ ప్రకాశితాదిత్య ఇవార్చిమాలీ
వారు అందరినీ సంహరించిన యోధుడైన హనుమంతుడు, మళ్లీ లంకను చూశాడు. అతని మండుతున్న తోక అగ్నిజ్వాలల మాలగా మెరిసింది, సూర్యుడు కాంతివలయంతో మెరిసినట్టు కనిపించాడు.
thumb|చతుఃపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే చతుఃపఞ్చాశః సర్గః ॥౫-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో సుందరకాండలో యాభై నాలుగవ సర్గను వినండి.
వీక్షమాణస్తతో లఙ్కాం కపిః కృతమనోరథః। వర్ధమానసముత్సాహః కార్యశేషమచిన్తయత్
తరువాత తన కోరిక నెరవేరిన వానరుడు లంకను చూశాడు. అతని ఉత్సాహం పెరిగింది. ఇంకా ఏ పని మిగిలిందో ఆలోచించాడు.
కిం ను ఖల్వవశిష్టం మే కర్తవ్యమిహ సామ్ప్రతమ్। యదేషాం రక్షసాం భూయః సంతాపజననం భవేత్
'ఇక్కడ నాకు ఇంకా ఏం చేయాలి? రాక్షసులకు మరింత బాధ కలిగించే పని ఇంకేదైనా ఉందా?' అని ఆలోచించాడు.
వనం తావత్ప్రమథితం ప్రకృష్టా రాక్షసా హతాః। బలైకదేశః క్షపితః శేషం దుర్గవినాశనమ్
వనం నాశనం అయింది, అనేక రాక్షసులు చనిపోయారు, సైన్యంలో కొంత భాగం నశించిపోయింది; ఇప్పుడు మిగిలింది కోటను ధ్వంసం చేయడం మాత్రమే.
దుర్గే వినాశితే కర్మ భవేత్ సుఖపరిశ్రమమ్। అల్పయత్నేన కార్యేఽస్మిన్ మమ స్యాత్ సఫలః శ్రమః
కోటను నాశనం చేస్తే పని సులభంగా పూర్తవుతుంది. ఈ కార్యంలో నా శ్రమ తక్కువగా ఉంటేను ఫలితం పొందుతాను.
యో హ్యయం మమ లాఙ్గూలే దీప్యతే హవ్యవాహనః। అస్య సంతర్పణం న్యాయ్యం కర్తుమేభిర్గృహోత్తమైః
నా తోకపై ఈ అగ్ని, యజ్ఞంలో వేసే అగ్నిలా మండుతోంది. దీనిని ఈ మంచి ఇళ్లతో తృప్తిపర్చడం సముచితం.
తతః ప్రదీప్తలాఙ్గూలః సవిద్యుదివ తోయదః। భవనాగ్రేషు లఙ్కాయా విచచార మహాకపిః
అప్పుడు, తన తోక అగ్నితో మండుతుండగా, మేఘంలో మెరుపు మెరిపినట్టు, ఆ మహా వానరుడు లంక నగరంలోని ఇళ్ల ముందు తిరిగాడు.
గృహాద్ గృహం రాక్షసానాముద్యానాని చ వానరః। వీక్షమాణో హ్యసంత్రస్తః ప్రాసాదాంశ్చ చచార సః
ఆ వానరుడు భయపడకుండా రాక్షసుల ఇల్లెలోనుంచి ఇంకొక ఇంటికి, ఉద్యానవనాల్లోకి, ప్రాసాదాల్లోకి తిరుగుతూ చూశాడు.
అవప్లుత్య మహావేగః ప్రహస్తస్య నివేశనమ్। అగ్నిం తత్ర వినిక్షిప్య శ్వసనేన సమో బలీ
అతడు గొప్ప వేగంతో దూకి, ప్రహస్తుని ఇంట్లోకి వెళ్లి, అక్కడ అగ్నిని వేసి, గాలి వలె బలంగా ముందుకు సాగాడు.
తతోఽన్యత్ పుప్లువే వేశ్మ మహాపార్శ్వస్య వీర్యవాన్। ముమోచ హనుమానగ్నిం కాలానలశిఖోపమమ్
తర్వాత హనుమంతుడు మహాపార్శ్వుని ఇంటికి దూకి, అక్కడ కాలాంతకాగ్నిలా అగ్నిని విడిచాడు.
వజ్రదంష్ట్రస్య చ తథా పుప్లువే స మహాకపిః। శుకస్య చ మహాతేజాః సారణస్య చ ధీమతః
అలాగే, ఆ మహా వానరుడు వజ్రదంష్ట్ర, శుక, మరియు తెలివైన సారణుల ఇళ్లకు దూకి, అగ్ని ప్రज్వలించాడు.
తథా చేన్ద్రజితో వేశ్మ దదాహ హరియూథపః। జమ్బుమాలేః సుమాలేశ్చ దదాహ భవనం తతః
అలాగే, వానరసేనాధిపతి ఇంద్రజిత్ ఇంటిని, ఆ తర్వాత జంబుమాలి, సుమాలిల ఇళ్లను కూడా దహించాడు.
రశ్మికేతోశ్చ భవనం సూర్యశత్రోస్తథైవ చ। హ్రస్వకర్ణస్య దంష్ట్రస్య రోమశస్య చ రక్షసః
రశ్మికేతు, సూర్యశత్రు, హ్రస్వకర్ణ, దంష్ట్ర, రోమశ అనే రాక్షసుల ఇళ్లను కూడా అతడు కాల్చేశాడు.
యుద్ధోన్మత్తస్య మత్తస్య ధ్వజగ్రీవస్య రక్షసః। విద్యుజ్జిహ్వస్య ఘోరస్య తథా హస్తిముఖస్య చ
యుద్ధోన్మత్త, మత్త, ధ్వజగ్రీవ, భయంకరుడైన విద్యుజ్జిహ్వ, హస్తిముఖ అనే రాక్షసుల ఇళ్లను కూడా దహించాడు.
కరాలస్య విశాలస్య శోణితాక్షస్య చైవ హి। కుమ్భకర్ణస్య భవనం మకరాక్షస్య చైవ హి
కరాళ, విశాల, శోణితాక్ష, కుంభకర్ణ, మకరాక్ష అనే రాక్షసుల ఇళ్లను కూడా కాల్చేశాడు.