సహస్త్రీబాలవృద్ధాశ్చ జగ్ముః ప్రీతిం నిశాచరాః। నిబద్ధః కృతవాన్ వీరస్తత్కాలసదృశీం మతిమ్
రాత్రివేళ సంచరించే వారు, మహిళలు, పిల్లలు, వృద్ధులు అందరూ ఆనందించారు. బంధించబడిన ఆ వీరుడు, ఆ సమయంలో తగిన పని చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
కామం ఖలు న మే శక్తా నిబద్ధస్యాపి రాక్షసాః। ఛిత్త్వా పాశాన్ సముత్పత్య హన్యామహమిమాన్ పునః
నిజంగా, బంధించబడిన నేను అయినా, ఈ రాక్షసులు నన్ను ఆపలేరు. ఈ బంధాలను తెంచుకుని, మళ్లీ వీళ్లందరినీ చంపగలను.
యది భర్తృహితార్థాయ చరన్తం భర్తృశాసనాత్। నిబధ్నన్తే దురాత్మానో న తు మే నిష్కృతిః కృతా
నా యజమాని హితార్థంగా, ఆయన ఆజ్ఞ మేరకు నేను పనిచేస్తున్నాను. అయినా, ఈ దుష్టులు నన్ను కట్టినా, నా పని ఇంకా పూర్తికాలేదు.
సర్వేషామేవ పర్యాప్తో రాక్షసానామహం యుధి। కిం తు రామస్య ప్రీత్యర్థం విషహిష్యేఽహమీదృశమ్
యుద్ధంలో రాక్షసులందరినీ నేను ఒక్కడినే ఎదుర్కొనగలను. కానీ, రాముని కోసం, ఇలాంటి పరిస్థితిని నేను సహించాలి.
లఙ్కా చారయితవ్యా మే పునరేవ భవేదితి। రాత్రౌ నహి సుదృష్టా మే దుర్గకర్మవిధానతః
లంకను నేను మళ్లీ తిరిగి చూడాలి. ఎందుకంటే రాత్రి సమయంలో దుర్గాల ఏర్పాట్లు నాకు బాగా కనిపించలేదు.
అవశ్యమేవ ద్రష్టవ్యా మయా లఙ్కా నిశాక్షయే। కామం బధ్నన్తు మే భూయః పుచ్ఛస్యోద్దీపనేన చ
నిశి ముగిసిన తర్వాత లంకను తప్పక చూడాలి. వారు కావాలంటే మళ్లీ నా తోకను కట్టేసి, మళ్లీ అగ్ని పెట్టినా పరవాలేదు.
పీడాం కుర్వన్తి రక్షాంసి న మేఽస్తి మనసః శ్రమః। తతస్తే సంవృతాకారం సత్త్వవన్తం మహాకపిమ్
రాక్షసులు నన్ను బాధించినా, నా మనసుకు అలసట లేదు. అందుకే వారు తమను దాచుకున్నా ధైర్యంగా ఉన్న గొప్ప వానరుణ్ణి తీసుకెళ్లారు.
పరిగృహ్య యయుర్హృష్టా రాక్షసాః కపికుఞ్జరమ్। శఙ్ఖభేరీనినాదైశ్చ ఘోషయన్తః స్వకర్మభిః
ఆనందంతో ఉన్న రాక్షసులు, వానరులలో గజరాజువైన వానరుణ్ణి పట్టుకొని, శంఖాలు, బేరీలు మోగిస్తూ తమ విజయాన్ని ప్రకటిస్తూ తీసుకెళ్లారు.
రాక్షసాః క్రూరకర్మాణశ్చారయన్తి స్మ తాం పురీమ్। అన్వీయమానో రక్షోభిర్యయౌ సుఖమిరందమః
క్రూరమైన పనులు చేసే రాక్షసులు ఆ పట్టణంలో నన్ను ఊరేగించారు. రాక్షసులు వెంటాడుతుండగా, ఎవ్వరూ జయించలేని వాడు హనుమంతుడు ప్రశాంతంగా వెళ్లాడు.
హనూమాంశ్చారయామాస రాక్షసానాం మహాపురీమ్। అథాపశ్యద్ విమానాని విచిత్రాణి మహాకపిః
హనుమంతుడిని రాక్షసుల మహానగరంలో ఊరేగించారు. అప్పుడు ఆ మహావానరుడు అద్భుతమైన భవనాలను చూశాడు.
సంవృతాన్ భూమిభాగాంశ్చ సువిభక్తాంశ్చ చత్వరాన్। రథ్యాశ్చ గృహసమ్బాధాః కపిః శృఙ్గాటకాని చ
అతడు గోడలతో చుట్టుముట్టిన భూమి భాగాలు, బాగా విభజించబడిన కూడళ్లను, ఇళ్లతో నిండిన వీధులను, మార్కెట్ ప్రదేశాలను చూశాడు.
తథా రథ్యోపరథ్యాశ్చ తథైవ చ గృహాన్తరాన్। చత్వరేషు చతుష్కేషు రాజమార్గే తథైవ చ
అలాగే ప్రధాన వీధులు, ఉపవీధులు, ఇళ్ల లోపల భాగాలు, కూడళ్లలోని చతురస్రాలు, రాజమార్గాన్ని కూడా చూశాడు.
ఘోషయన్తి కపిం సర్వే చార ఇత్యేవ రాక్షసాః। స్త్రీబాలవృద్ధా నిర్జగ్ముస్తత్ర తత్ర కుతూహలాత్
ఇతడు గూఢచారి వానరుడు అని రాక్షసులు అందరూ ప్రకటించగా, ఆస్త్రీలు, పిల్లలు, వృద్ధులు ఆసక్తితో అక్కడక్కడికి వచ్చి చూశారు.
తం ప్రదీపితలాఙ్గూలం హనూమన్తం దిదృక్షవః। దీప్యమానే తతస్తస్య లాఙ్గూలాగ్రే హనూమతః
అగ్నిలా మండుతున్న తోకతో ఉన్న హనుమంతుణ్ణి చూడాలని అందరూ ఉత్సాహంగా ఎదురుచూశారు. ఆ సమయంలో హనుమంతుని తోక చివర మరింతగా మండింది.
రాక్షస్యస్తా విరూపాక్ష్యః శంసుర్దేవ్యాస్తదప్రియమ్। యస్త్వయా కృతసంవాదః సీతే తామ్రముఖః కపిః
వికృతమైన కళ్లున్న రాక్షసస్త్రీలు ఆ అపశకునాన్ని దేవికి చెప్పారు: 'సీతా! నీవు మాట్లాడిన ఆ తామ్రవదనుడు వానరం—'
లాఙ్గూలేన ప్రదీప్తేన స ఏష పరిణీయతే। శ్రుత్వా తద్ వచనం క్రూరమాత్మాపహరణోపమమ్
'అతని తోకకు అగ్ని పెట్టి, పట్టణమంతా ఊరేగిస్తున్నారు.' ఆ క్రూరమైన మాటలు, ప్రాణహానికి సమానంగా వినిపించాయి.
వైదేహీ శోకసంతప్తా హుతాశనముపాగమత్। మఙ్గలాభిముఖీ తస్య సా తదాసీన్మహాకపేః
వైదేహి తీవ్రమైన దుఃఖంతో తపించి, ఆ మహావానరునికి మంగళం కలగాలని కోరుతూ అగ్నిదేవుని వైపు తిరిగింది.
ఉపతస్థే విశాలాక్షీ ప్రయతా హవ్యవాహనమ్। యద్యస్తి పతిశుశ్రూషా యద్యస్తి చరితం తపః। యది వా త్వేకపత్నీత్వం శీతో భవ హనూమతః
విశాలమైన కళ్లుగల సీతా, పవిత్రమైన హృదయంతో అగ్నిదేవుని ప్రార్థిస్తూ ఇలా అంది: 'నేను భర్తకు సేవచేసినదానైతే, పుణ్యమార్గంలో నడిచినదానైతే, ఒక భర్తకే నమ్మకంగా ఉన్నదానైతే, హనుమంతుడికి చల్లదనం కలగాలి.'
యది కించిదనుక్రోశస్తస్య మయ్యస్తి ధీమతః। యది వా భాగ్యశేషో మే శీతో భవ హనూమతః
'ఆ ధీరుడు నాపై కొంతైనా దయ చూపిస్తే, నా అదృష్టంలో ఇంకా కొంత మిగిలి ఉంటే, హనుమంతుడికి చల్లదనం కలగాలి.'
యది మాం వృత్తసమ్పన్నాం తత్సమాగమలాలసామ్। స విజానాతి ధర్మాత్మా శీతో భవ హనూమతః
'ఆ ధర్మాత్ముడు నన్ను సద్గుణాలున్నదిగా, అతనితో కలవాలని తపిస్తున్నదిగా తెలుసుకుంటే, హనుమంతుడికి చల్లదనం కలగాలి.'
యది మాం తారయేదార్యః సుగ్రీవః సత్యసంగరః। అస్మాద్ దుఃఖామ్బుసంరోధాచ్ఛీతో భవ హనూమతః
'సత్యవ్రతుడైన ఆర్యుడు సుగ్రీవుడు నన్ను ఈ దుఃఖసాగరం నుండి రక్షిస్తే, హనుమంతుడికి చల్లదనం కలగాలి.'
తతస్తీక్ష్ణార్చిరవ్యగ్రః ప్రదక్షిణశిఖోఽనలః। జజ్వాల మృగశావాక్ష్యాః శంసన్నివ శుభం కపేః
అప్పుడు పదునైన జ్వాలలతో ఉన్న అగ్నిదేవుడు, ఆ మృగశావనయనురాలైన సీతాదేవిని చుట్టూ తిరుగుతూ, వానరునికి మంగళం సూచించినట్టు ప్రకాశించాడు.
హనూమజ్జనకశ్చైవ పుచ్ఛానలయుతోఽనిలః। వవౌ స్వాస్థ్యకరో దేవ్యాః ప్రాలేయానిలశీతలః
హనుమంతుడు, తన తండ్రి వాయుదేవుడు, తోకపై అగ్ని కలిగి ఉన్నా, ఆ దేవికి మంచు గాలిలా చల్లని, ఆరోగ్యాన్ని ఇచ్చే గాలి వీశారు.
దహ్యమానే చ లాఙ్గూలే చిన్తయామాస వానరః। ప్రదీప్తోఽగ్నిరయం కస్మాన్న మాం దహతి సర్వతః
అప్పుడు తన తోక మండుతుండగా, ఆ వానరుడు ఆశ్చర్యంగా ఇలా ఆలోచించాడు: 'ఈ జ్వలించే అగ్ని నన్నెందుకు ఎక్కడా కాల్చడం లేదు?'
దృశ్యతే చ మహాజ్వాలః కరోతి చ న మే రుజమ్। శిశిరస్యేవ సమ్పాతో లాఙ్గూలాగ్రే ప్రతిష్ఠితః
'పెద్ద జ్వాలలు కనబడుతున్నా, నాకు ఎలాంటి నొప్పి లేదు; నా తోక చివర చల్లని నీరు వర్షంలా నిలిచినట్టు ఉంది.'
అథ వా తదిదం వ్యక్తం యద్ దృష్టం ప్లవతా మయా। రామప్రభావాదాశ్చర్యం పర్వతః సరితాం పతౌ
'లేదా, నేను సముద్రాన్ని దాటి వస్తున్నప్పుడు చూచిన ఆ అద్భుతమే ఇదేమో. రాముని ప్రభావంతో, పర్వతం కూడా నదుల అధిపతికి లొంగినట్టు జరిగింది.'
యది తావత్ సముద్రస్య మైనాకస్య చ ధీమతః। రామార్థం సమ్భ్రమస్తాదృక్ కిమగ్నిర్న కరిష్యతి
'రాముని కోసం సముద్రం, మైనాకుడు అంత ఉత్సాహంగా సహాయపడితే, అగ్ని ఎందుకు సహాయపడకూడదు?'
సీతాయాశ్చానృశంస్యేన తేజసా రాఘవస్య చ। పితుశ్చ మమ సఖ్యేన న మాం దహతి పావకః
'సీతాదేవి దయ, రాఘవుని తేజస్సు, నా తండ్రి వాయుదేవుని స్నేహం వల్ల ఈ అగ్ని నన్ను కాల్చడం లేదు.'
భూయః స చిన్తయామాస ముహూర్తం కపికుఞ్జరః। కథమస్మద్విధస్యేహ బన్ధనం రాక్షసాధమైః
ఆనంతరం ఆ మహాబలుడు వానరుడు క్షణం ఆలోచించాడు: 'ఇంత శక్తి ఉన్న నన్ను ఈ దుష్ట రాక్షసులు ఎలా బంధించగలరు?'
ప్రతిక్రియాస్య యుక్తా స్యాత్ సతి మహ్యం పరాక్రమే। తతశ్ఛిత్త్వా చ తాన్ పాశాన్ వేగవాన్ వై మహాకపిః
'నాకు శక్తి ఉంటే దానికి తగినట్టు చేయాలి.' అప్పుడు ఆ వేగవంతమైన మహాకపి తన బంధనాలను విరిచేసాడు.