న చాప్యస్య కపేర్ఘాతే కంచిత్ పశ్యామ్యహం గుణమ్। తేష్వయం పాత్యతాం దణ్డో యైరయం ప్రేషితః కపిః
ఈ వానరుణ్ని చంపడంలో నాకు ఏ మంచి కనబడటం లేదు. ఇతన్ని పంపినవారికి శిక్ష విధించాలి.
సాధుర్వా యది వాసాధుః పరైరేష సమర్పితః। బ్రువన్ పరార్థం పరవాన్ న దూతో వధమర్హతి
ఇతడు మంచివాడైనా, చెడ్డవాడైనా, ఇతరుల చేత పంపించబడ్డాడు. పరుల కోసమే మాట్లాడుతున్నాడు. దూతను చంపడం తగదు.
అపి చాస్మిన్ హతే నాన్యం రాజన్ పశ్యామి ఖేచరమ్। ఇహ యః పునరాగచ్ఛేత్ పరం పారం మహోదధేః
రాజా, ఇతడిని చంపితే, ఈ విశాలమైన సముద్రాన్ని దాటి మళ్లీ ఇక్కడికి వచ్చే వాడిని నేను మరొకరిని చూడటం లేదు.
తస్మాన్నాస్య వధే యత్నః కార్యః పరపురంజయ। భవాన్ సేన్ద్రేషు దేవేషు యత్నమాస్థాతుమర్హతి
అందువల్ల, పరపక్ష నగరాలను జయించేవాడా, ఇతడిని చంపేందుకు ప్రయత్నం చేయకూడదు. నువ్వు దేవతలతో, ఇంద్రునితో కలసి తగిన కార్యాన్ని చేయడానికి సిద్ధపడాలి.
అస్మిన్ వినష్టే నహి భూతమన్యం పశ్యామి యస్తౌ నరరాజపుత్రౌ। యుద్ధాయ యుద్ధప్రియ దుర్వినీతా- వుద్యోజయేద్ వై భవతా విరుద్ధౌ
ఇతడు నశించినట్లయితే, నీ శత్రువులైన నరరాజుని ఇద్దరు కుమారులను యుద్ధానికి ప్రేరేపించగల మరొకరిని నేను చూడటం లేదు.
పరాక్రమోత్సాహమనస్వినాం చ సురాసురాణామపి దుర్జయేన। త్వయా మనోనన్దన నైర్ఋతానాం యుద్ధాయ నిర్నాశయితుం న యుక్తమ్
రాక్షసుల మనస్సులను ఆనందింపజేసే వాడా, దేవతలకైనా, రాక్షసులకైనా నీవు అజేయుడవు. అయినా, రాక్షసులను యుద్ధంలో నాశనం చేయాలని ప్రయత్నించడం నీకు తగదు.
హితాశ్చ శూరాశ్చ సమాహితాశ్చ కులేషు జాతాశ్చ మహాగుణేషు। మనస్వినః శస్త్రభృతాం వరిష్ఠాః కోపప్రశస్తాః సుభృతాశ్చ యోధాః
వీరులు, ధైర్యవంతులు, మంచి కుటుంబాల్లో పుట్టిన వారు, గొప్ప గుణాలు కలవారు, మనస్సు స్థిరంగా ఉంచేవారు, ఆయుధాల యందు నిపుణులు, కోపాన్ని అదుపులో పెట్టుకుని ప్రశంసలు పొందిన యోధులు, మంచి సంరక్షణ పొందినవారు — ఇలాంటి వారు ఉన్నారు.
తదేకదేశేన బలస్య తావత్ కేచిత్ తవాదేశకృతోఽద్య యాన్తు। తౌ రాజపుత్రావుపగృహ్య మూఢౌ పరేషు తే భావయితుం ప్రభావమ్
అందువల్ల, నీ ఆజ్ఞ మేరకు నీ సైన్యంలో కొంతమంది ఈ రోజు వెళ్లాలి. వారు ఆ ఇద్దరు మూర్ఖ రాజకుమారులను పట్టుకుని, నీ శక్తి ఇతరులకు తెలుస్తూ ఉండాలి.
నిశాచరాణామధిపోఽనుజస్య విభీషణస్యోత్తమవాక్యమిష్టమ్। జగ్రాహ బుద్ధ్యా సురలోకశత్రు- ర్మహాబలో రాక్షసరాజముఖ్యః
అప్పుడు రాత్రివేళ సంచరించేవారి అధిపతి, దేవతలకు శత్రువు, మహాబలశాలి అయిన రాక్షసాధిపతి, తన తమ్ముడు విభీషణుడు చెప్పిన మంచి మాటలను బుద్ధితో అంగీకరించాడు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే సున్దరకాణ్డే ద్విపఞ్చాశః సర్గః ॥ ౫.
ఇలా శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో ఆదికావ్యంలో సుందరకాండలో యాభై రెండవ సర్గ ముగిసింది.
thumb|త్రిపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే త్రిపఞ్చాశః సర్గః ॥౫-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణ సుందరకాండలో యాభై మూడవ సర్గను వినండి.
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా దశగ్రీవో మహాత్మనః। దేశకాలహితం వాక్యం భ్రాతురుత్తరమబ్రవీత్
ఆ మహాత్ముడైన దశముఖుడు రావణుడు, తన తమ్ముడు చెప్పిన ఆ సమయానుకూలమైన మాటలు విని, అతనికి సమాధానం చెప్పాడు.
సమ్యగుక్తం హి భవతా దూతవధ్యా విగర్హితా। అవశ్యం తు వధాయాన్యః క్రియతామస్య నిగ్రహః
నీవు చెప్పింది సరిగానే ఉంది; దూతను చంపడం తప్పు. కానీ, ఇతనికి ఇంకొక శిక్ష తప్పక విధించాలి.
కపీనాం కిల లాఙ్గూలమిష్టం భవతి భూషణమ్। తదస్య దీప్యతాం శీఘ్రం తేన దగ్ధేన గచ్ఛతు
కోపులకు కప్పబడిన రాక్షసులు, వానరులకు తోక అలంకారం అని అంటారు కదా; అందుకే, వెంటనే అతని తోకను కాల్చేయండి. కాలిన తోకతో ఇతను తిరగాలి.
తతః పశ్యన్త్వముం దీనమఙ్గవైరూప్యకర్శితమ్। సుమిత్రజ్ఞాతయః సర్వే బాన్ధవాః ససుహృజ్జనాః
అప్పుడు అతని బంధువులు, స్నేహితులు, సగోటెవారు అందరూ, ఇతడు విచారంగా, అవయవాలు వంకరగా, శరీరం క్షీణించి ఉన్నట్లు చూడాలి.
ఆజ్ఞాపయద్ రాక్షసేన్ద్రః పురం సర్వం సచత్వరమ్। లాఙ్గూలేన ప్రదీప్తేన రక్షోభిః పరిణీయతామ్
రాక్షసాధిపతి, రాక్షసులు అతని కాలిన తోకతో పట్టణమంతా, కూడళ్లతో సహా, ప్రదర్శించమని ఆజ్ఞాపించాడు.
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా రాక్షసాః కోపకర్కశాః। వేష్టన్తే తస్య లాఙ్గూలం జీర్ణైః కార్పాసికైః పటైః
ఆ మాటలు విని, కోపంతో ఉన్న రాక్షసులు, పాత పత్తి ముక్కలతో అతని తోకను చుట్టారు.
సంవేష్ట్యమానే లాఙ్గూలే వ్యవర్ధత మహాకపిః। శుష్కమిన్ధనమాసాద్య వనేష్వివ హుతాశనమ్
అతని తోకను చుట్టుతుండగా, ఆ మహావానరుడు, అడవిలో పొడి కట్టెలతో మంట పెరిగినట్టు, తన శరీరాన్ని పెంచుకున్నాడు.
తైలేన పరిషిచ్యాథ తేఽగ్నిం తత్రోపపాదయన్। లాఙ్గూలేన ప్రదీప్తేన రాక్షసాంస్తానతాడయత్
తర్వాత, నూనె పోసి, అక్కడ మంట పెట్టారు. ఆ కాలిన తోకతో వానరుడు ఆ రాక్షసులను కొట్టాడు.
రోషామర్షపరీతాత్మా బాలసూర్యసమాననః। స భూయః సంగతైః క్రూరై రాక్షసైర్హరిపుఙ్గవః
కోపంతో, మనస్సు బాధతో, ఉదయించే సూర్యుడి వలె ముఖం మెరిసిపోతూ, ఆ వానరులలో శ్రేష్ఠుడు మళ్లీ క్రూరమైన రాక్షసులతో చుట్టుముట్టబడ్డాడు.
సహస్త్రీబాలవృద్ధాశ్చ జగ్ముః ప్రీతిం నిశాచరాః। నిబద్ధః కృతవాన్ వీరస్తత్కాలసదృశీం మతిమ్
రాత్రివేళ సంచరించే వారు, మహిళలు, పిల్లలు, వృద్ధులు అందరూ ఆనందించారు. బంధించబడిన ఆ వీరుడు, ఆ సమయంలో తగిన పని చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
కామం ఖలు న మే శక్తా నిబద్ధస్యాపి రాక్షసాః। ఛిత్త్వా పాశాన్ సముత్పత్య హన్యామహమిమాన్ పునః
నిజంగా, బంధించబడిన నేను అయినా, ఈ రాక్షసులు నన్ను ఆపలేరు. ఈ బంధాలను తెంచుకుని, మళ్లీ వీళ్లందరినీ చంపగలను.
యది భర్తృహితార్థాయ చరన్తం భర్తృశాసనాత్। నిబధ్నన్తే దురాత్మానో న తు మే నిష్కృతిః కృతా
నా యజమాని హితార్థంగా, ఆయన ఆజ్ఞ మేరకు నేను పనిచేస్తున్నాను. అయినా, ఈ దుష్టులు నన్ను కట్టినా, నా పని ఇంకా పూర్తికాలేదు.
సర్వేషామేవ పర్యాప్తో రాక్షసానామహం యుధి। కిం తు రామస్య ప్రీత్యర్థం విషహిష్యేఽహమీదృశమ్
యుద్ధంలో రాక్షసులందరినీ నేను ఒక్కడినే ఎదుర్కొనగలను. కానీ, రాముని కోసం, ఇలాంటి పరిస్థితిని నేను సహించాలి.
లఙ్కా చారయితవ్యా మే పునరేవ భవేదితి। రాత్రౌ నహి సుదృష్టా మే దుర్గకర్మవిధానతః
లంకను నేను మళ్లీ తిరిగి చూడాలి. ఎందుకంటే రాత్రి సమయంలో దుర్గాల ఏర్పాట్లు నాకు బాగా కనిపించలేదు.
అవశ్యమేవ ద్రష్టవ్యా మయా లఙ్కా నిశాక్షయే। కామం బధ్నన్తు మే భూయః పుచ్ఛస్యోద్దీపనేన చ
నిశి ముగిసిన తర్వాత లంకను తప్పక చూడాలి. వారు కావాలంటే మళ్లీ నా తోకను కట్టేసి, మళ్లీ అగ్ని పెట్టినా పరవాలేదు.
పీడాం కుర్వన్తి రక్షాంసి న మేఽస్తి మనసః శ్రమః। తతస్తే సంవృతాకారం సత్త్వవన్తం మహాకపిమ్
రాక్షసులు నన్ను బాధించినా, నా మనసుకు అలసట లేదు. అందుకే వారు తమను దాచుకున్నా ధైర్యంగా ఉన్న గొప్ప వానరుణ్ణి తీసుకెళ్లారు.
పరిగృహ్య యయుర్హృష్టా రాక్షసాః కపికుఞ్జరమ్। శఙ్ఖభేరీనినాదైశ్చ ఘోషయన్తః స్వకర్మభిః
ఆనందంతో ఉన్న రాక్షసులు, వానరులలో గజరాజువైన వానరుణ్ణి పట్టుకొని, శంఖాలు, బేరీలు మోగిస్తూ తమ విజయాన్ని ప్రకటిస్తూ తీసుకెళ్లారు.
రాక్షసాః క్రూరకర్మాణశ్చారయన్తి స్మ తాం పురీమ్। అన్వీయమానో రక్షోభిర్యయౌ సుఖమిరందమః
క్రూరమైన పనులు చేసే రాక్షసులు ఆ పట్టణంలో నన్ను ఊరేగించారు. రాక్షసులు వెంటాడుతుండగా, ఎవ్వరూ జయించలేని వాడు హనుమంతుడు ప్రశాంతంగా వెళ్లాడు.
హనూమాంశ్చారయామాస రాక్షసానాం మహాపురీమ్। అథాపశ్యద్ విమానాని విచిత్రాణి మహాకపిః
హనుమంతుడిని రాక్షసుల మహానగరంలో ఊరేగించారు. అప్పుడు ఆ మహావానరుడు అద్భుతమైన భవనాలను చూశాడు.