విభీషణవచః శ్రుత్వా రావణో రాక్షసేశ్వరః। కోపేన మహతాఽఽవిష్టో వాక్యముత్తరమబ్రవీత్
విభీషణుడు చెప్పిన మాటలు విని, రాక్షసాధిపతి రావణుడు గొప్ప కోపంతో మునిగి, ప్రత్యుత్తరం చెప్పాడు.
న పాపానాం వధే పాపం విద్యతే శత్రుసూదన। తస్మాదిమం వధిష్యామి వానరం పాపకారిణమ్
పాపులను సంహరించడంలో పాపం లేదు, శత్రువులను సంహరించేవాడా. అందుకే, ఈ చెడు పనులు చేసిన వానరుణ్ని నేను చంపుతాను.
అధర్మమూలం బహుదోషయుక్త- మనార్యజుష్టం వచనం నిశమ్య। ఉవాచ వాక్యం పరమార్థతత్త్వం విభీషణో బుద్ధిమతాం వరిష్ఠః
ధర్మానికి వ్యతిరేకంగా, ఎన్నో తప్పులతో, నీచులకు మాత్రమే సరిపడే మాటలు విని, జ్ఞానంలో అగ్రగణ్యుడైన విభీషణుడు నిజమైన ధర్మాన్ని చెప్పాడు.
ప్రసీద లఙ్కేశ్వర రాక్షసేన్ద్ర ధర్మార్థతత్త్వం వచనం శృణుష్వ। దూతా న వధ్యాః సమయేషు రాజన్ సర్వేషు సర్వత్ర వదన్తి సన్తః
లంకాధిపతీ, రాక్షసేంద్రా, దయ చూపు. ధర్మార్థ సత్యమైన మాటలు విను. రాజా, దూతలను ఎప్పుడూ చంపరాదు అని సద్గుణులు ఎక్కడైనా చెబుతారు.
అసంశయం శత్రురయం ప్రవృద్ధః కృతం హ్యనేనాప్రియమప్రమేయమ్। న దూతవధ్యాం ప్రవదన్తి సన్తో దూతస్య దృష్టా బహవో హి దణ్డాః
నిస్సందేహంగా ఈ శత్రువు బలవంతుడై, అపారమైన హాని చేశాడు. అయినా, దూతను చంపాలని సద్గుణులు ఎప్పుడూ చెప్పరు. దూతలకు అనేక రకాల శిక్షలు ఉన్నాయని తెలుసు.
వైరూప్యమఙ్గేషు కశాభిఘాతో మౌణ్డ్యం తథా లక్షణసంనిపాతః। ఏతాన్ హి దూతే ప్రవదన్తి దణ్డాన్ వధస్తు దూతస్య న నః శ్రుతోఽస్తి
అంగాలను భంగం చేయడం, కొరడాతో కొట్టడం, తల ముండనం చేయడం, గుర్తులు వేయడం—ఇవి దూతలకు విధించే శిక్షలు. కానీ దూతను చంపడం ఎప్పుడూ వినలేదు.
కథం చ ధర్మార్థవినీతబుద్ధిః పరావరప్రత్యయనిశ్చితార్థః। భవద్విధః కోపవశే హి తిష్ఠేత్ కోపం న గచ్ఛన్తి హి సత్త్వవన్తః
ధర్మార్థాలను బాగా తెలిసిన, పైకీ లోకిక విషయాలూ బోధించిన మీలాంటి వారు ఎలా కోపానికి లోనవుతారు? సద్గుణులు ఎప్పుడూ కోపానికి లోనవారు కాదు.
న ధర్మవాదే న చ లోకవృత్తే న శాస్త్రబుద్ధిగ్రహణేషు వాపి। విద్యేత కశ్చిత్తవ వీర తుల్య- స్త్వం హ్యుత్తమః సర్వసురాసురాణామ్
ధర్మబోధనలో, లోకవ్యవహారంలో, శాస్త్రజ్ఞానంలో కూడా నీకు సమానం ఎవ్వరూ లేరు, వీరా. దేవతలకైనా, రాక్షసులకైనా నీవే శ్రేష్ఠుడు.
పరాక్రమోత్సాహమనస్వినాం చ సురాసురాణామపి దుర్జయేన। త్వయాప్రమేయేణ సురేన్ద్రసఙ్ఘా జితాశ్చ యుద్ధేష్వసకృన్నరేన్ద్రాః
నీ అపారమైన శౌర్యంతో, ఉత్సాహంతో, దేవతలు, రాక్షసులు కూడా నిన్ను ఓడించలేరు. యుద్ధంలో ఇంద్రుని సైన్యాలనూ, అనేక రాజులను కూడా నీవే ఎన్నోసార్లు జయించావు.
ఇత్థంవిధస్యామరదైత్యశత్రోః శూరస్య వీరస్య తవాజితస్య। కుర్వన్తి వీరా మనసాప్యలీకం ప్రాణైర్విముక్తా న తు భోః పురా తే
దేవతలూ, రాక్షసులకూ శత్రువైన నీలాంటి వీరులు, నిజాయితీగలవారు, మనసులోనైనా అసత్యంగా ప్రవర్తించరు. ప్రాణాలు వదిలినా, అసత్యానికి ఒప్పుకోరు.
న చాప్యస్య కపేర్ఘాతే కంచిత్ పశ్యామ్యహం గుణమ్। తేష్వయం పాత్యతాం దణ్డో యైరయం ప్రేషితః కపిః
ఈ వానరుణ్ని చంపడంలో నాకు ఏ మంచి కనబడటం లేదు. ఇతన్ని పంపినవారికి శిక్ష విధించాలి.
సాధుర్వా యది వాసాధుః పరైరేష సమర్పితః। బ్రువన్ పరార్థం పరవాన్ న దూతో వధమర్హతి
ఇతడు మంచివాడైనా, చెడ్డవాడైనా, ఇతరుల చేత పంపించబడ్డాడు. పరుల కోసమే మాట్లాడుతున్నాడు. దూతను చంపడం తగదు.
అపి చాస్మిన్ హతే నాన్యం రాజన్ పశ్యామి ఖేచరమ్। ఇహ యః పునరాగచ్ఛేత్ పరం పారం మహోదధేః
రాజా, ఇతడిని చంపితే, ఈ విశాలమైన సముద్రాన్ని దాటి మళ్లీ ఇక్కడికి వచ్చే వాడిని నేను మరొకరిని చూడటం లేదు.
తస్మాన్నాస్య వధే యత్నః కార్యః పరపురంజయ। భవాన్ సేన్ద్రేషు దేవేషు యత్నమాస్థాతుమర్హతి
అందువల్ల, పరపక్ష నగరాలను జయించేవాడా, ఇతడిని చంపేందుకు ప్రయత్నం చేయకూడదు. నువ్వు దేవతలతో, ఇంద్రునితో కలసి తగిన కార్యాన్ని చేయడానికి సిద్ధపడాలి.
అస్మిన్ వినష్టే నహి భూతమన్యం పశ్యామి యస్తౌ నరరాజపుత్రౌ। యుద్ధాయ యుద్ధప్రియ దుర్వినీతా- వుద్యోజయేద్ వై భవతా విరుద్ధౌ
ఇతడు నశించినట్లయితే, నీ శత్రువులైన నరరాజుని ఇద్దరు కుమారులను యుద్ధానికి ప్రేరేపించగల మరొకరిని నేను చూడటం లేదు.
పరాక్రమోత్సాహమనస్వినాం చ సురాసురాణామపి దుర్జయేన। త్వయా మనోనన్దన నైర్ఋతానాం యుద్ధాయ నిర్నాశయితుం న యుక్తమ్
రాక్షసుల మనస్సులను ఆనందింపజేసే వాడా, దేవతలకైనా, రాక్షసులకైనా నీవు అజేయుడవు. అయినా, రాక్షసులను యుద్ధంలో నాశనం చేయాలని ప్రయత్నించడం నీకు తగదు.
హితాశ్చ శూరాశ్చ సమాహితాశ్చ కులేషు జాతాశ్చ మహాగుణేషు। మనస్వినః శస్త్రభృతాం వరిష్ఠాః కోపప్రశస్తాః సుభృతాశ్చ యోధాః
వీరులు, ధైర్యవంతులు, మంచి కుటుంబాల్లో పుట్టిన వారు, గొప్ప గుణాలు కలవారు, మనస్సు స్థిరంగా ఉంచేవారు, ఆయుధాల యందు నిపుణులు, కోపాన్ని అదుపులో పెట్టుకుని ప్రశంసలు పొందిన యోధులు, మంచి సంరక్షణ పొందినవారు — ఇలాంటి వారు ఉన్నారు.
తదేకదేశేన బలస్య తావత్ కేచిత్ తవాదేశకృతోఽద్య యాన్తు। తౌ రాజపుత్రావుపగృహ్య మూఢౌ పరేషు తే భావయితుం ప్రభావమ్
అందువల్ల, నీ ఆజ్ఞ మేరకు నీ సైన్యంలో కొంతమంది ఈ రోజు వెళ్లాలి. వారు ఆ ఇద్దరు మూర్ఖ రాజకుమారులను పట్టుకుని, నీ శక్తి ఇతరులకు తెలుస్తూ ఉండాలి.
నిశాచరాణామధిపోఽనుజస్య విభీషణస్యోత్తమవాక్యమిష్టమ్। జగ్రాహ బుద్ధ్యా సురలోకశత్రు- ర్మహాబలో రాక్షసరాజముఖ్యః
అప్పుడు రాత్రివేళ సంచరించేవారి అధిపతి, దేవతలకు శత్రువు, మహాబలశాలి అయిన రాక్షసాధిపతి, తన తమ్ముడు విభీషణుడు చెప్పిన మంచి మాటలను బుద్ధితో అంగీకరించాడు.
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే సున్దరకాణ్డే ద్విపఞ్చాశః సర్గః ॥ ౫.
ఇలా శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో ఆదికావ్యంలో సుందరకాండలో యాభై రెండవ సర్గ ముగిసింది.
thumb|త్రిపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే త్రిపఞ్చాశః సర్గః ॥౫-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణ సుందరకాండలో యాభై మూడవ సర్గను వినండి.
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా దశగ్రీవో మహాత్మనః। దేశకాలహితం వాక్యం భ్రాతురుత్తరమబ్రవీత్
ఆ మహాత్ముడైన దశముఖుడు రావణుడు, తన తమ్ముడు చెప్పిన ఆ సమయానుకూలమైన మాటలు విని, అతనికి సమాధానం చెప్పాడు.
సమ్యగుక్తం హి భవతా దూతవధ్యా విగర్హితా। అవశ్యం తు వధాయాన్యః క్రియతామస్య నిగ్రహః
నీవు చెప్పింది సరిగానే ఉంది; దూతను చంపడం తప్పు. కానీ, ఇతనికి ఇంకొక శిక్ష తప్పక విధించాలి.
కపీనాం కిల లాఙ్గూలమిష్టం భవతి భూషణమ్। తదస్య దీప్యతాం శీఘ్రం తేన దగ్ధేన గచ్ఛతు
కోపులకు కప్పబడిన రాక్షసులు, వానరులకు తోక అలంకారం అని అంటారు కదా; అందుకే, వెంటనే అతని తోకను కాల్చేయండి. కాలిన తోకతో ఇతను తిరగాలి.
తతః పశ్యన్త్వముం దీనమఙ్గవైరూప్యకర్శితమ్। సుమిత్రజ్ఞాతయః సర్వే బాన్ధవాః ససుహృజ్జనాః
అప్పుడు అతని బంధువులు, స్నేహితులు, సగోటెవారు అందరూ, ఇతడు విచారంగా, అవయవాలు వంకరగా, శరీరం క్షీణించి ఉన్నట్లు చూడాలి.
ఆజ్ఞాపయద్ రాక్షసేన్ద్రః పురం సర్వం సచత్వరమ్। లాఙ్గూలేన ప్రదీప్తేన రక్షోభిః పరిణీయతామ్
రాక్షసాధిపతి, రాక్షసులు అతని కాలిన తోకతో పట్టణమంతా, కూడళ్లతో సహా, ప్రదర్శించమని ఆజ్ఞాపించాడు.
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా రాక్షసాః కోపకర్కశాః। వేష్టన్తే తస్య లాఙ్గూలం జీర్ణైః కార్పాసికైః పటైః
ఆ మాటలు విని, కోపంతో ఉన్న రాక్షసులు, పాత పత్తి ముక్కలతో అతని తోకను చుట్టారు.
సంవేష్ట్యమానే లాఙ్గూలే వ్యవర్ధత మహాకపిః। శుష్కమిన్ధనమాసాద్య వనేష్వివ హుతాశనమ్
అతని తోకను చుట్టుతుండగా, ఆ మహావానరుడు, అడవిలో పొడి కట్టెలతో మంట పెరిగినట్టు, తన శరీరాన్ని పెంచుకున్నాడు.
తైలేన పరిషిచ్యాథ తేఽగ్నిం తత్రోపపాదయన్। లాఙ్గూలేన ప్రదీప్తేన రాక్షసాంస్తానతాడయత్
తర్వాత, నూనె పోసి, అక్కడ మంట పెట్టారు. ఆ కాలిన తోకతో వానరుడు ఆ రాక్షసులను కొట్టాడు.
రోషామర్షపరీతాత్మా బాలసూర్యసమాననః। స భూయః సంగతైః క్రూరై రాక్షసైర్హరిపుఙ్గవః
కోపంతో, మనస్సు బాధతో, ఉదయించే సూర్యుడి వలె ముఖం మెరిసిపోతూ, ఆ వానరులలో శ్రేష్ఠుడు మళ్లీ క్రూరమైన రాక్షసులతో చుట్టుముట్టబడ్డాడు.