తస్య సా శర్వరీ సర్వా మమ సౌమిత్రిణా సహ। జగామ చిన్తయానస్య విశ్వామిత్ర కథాం శుభామ్
సౌమిత్రితో కలిసి, విశ్వామిత్రుని మంగళకరమైన కథను ఆలోచిస్తూ, ఆ రాత్రి మొత్తం నాకు గడిచిపోయింది.
తతః ప్రభాతే విమలే విశ్వామిత్రం తపోధనమ్। ఉవాచ రాఘవో వాక్యం కృతాహ్నికమరిన్దమః
అనంతరం, ఉదయం వెలుగులో, శత్రువులను జయించిన రాఘవుడు, తన సంధ్యావందనం చేసి, తపస్సుతో ఉన్న విశ్వామిత్రునితో ఇలా అన్నాడు.
గతా భగవతీ రాత్రిః శ్రోతవ్యం పరమం శ్రుతమ్। తరామ సరితాం శ్రేష్ఠాం పుణ్యాం త్రిపథగాం నదీమ్
భాగ్యవంతమైన రాత్రి ముగిసింది, గొప్ప కథను వినాము. ఇప్పుడు పవిత్రమైన, మూడు మార్గాల్లో ప్రవహించే గంగా నదిని దాటి పోదాం.
నౌరేషా హి సుఖాస్తీర్ణా ఋషీణాం పుణ్యకర్మణామ్। భగవన్తమిహ ప్రాప్తం జ్ఞాత్వా త్వరితమాగతా
పుణ్యకర్మలు చేసిన ఋషులు సులభంగా దాటి వెళ్లే ఈ పడవ, భగవంతుడు ఇక్కడ ఉన్నాడని తెలుసుకొని త్వరగా వచ్చింది.
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా రాఘవస్య మహాత్మనః। సన్తారం కారయామాస సర్షిసఙ్ఘస్య కౌశికః
మహాత్ముడైన రాఘవుడు చెప్పిన మాటలు విని, కౌశికుడు అన్ని ఋషులతో కూడిన సమూహాన్ని నదిని దాటేలా ఏర్పాటుచేశాడు.
ఉత్తరం తీరమాసాద్య సమ్పూజ్యర్షిగణం తతః। గఙ్గాకూలే నివిష్టాస్తే విశాలాం దదృశుః పురీమ్
ఉత్తర తీరానికి చేరుకొని, ఋషులను గౌరవించి, వారు గంగా తీరంలో నివసిస్తూ, విశాలా నగరాన్ని చూశారు.
తతో మునివరస్తూర్ణం జగామ సహరాఘవః। విశాలాం నగరీం రమ్యాం దివ్యాం స్వర్గోపమాం తదా
ఆ తర్వాత, మహర్షి విశ్వామిత్రుడు రాఘవుడితో కలిసి, ఆ స్వర్గానికి సమానమైన, అందమైన విశాలా నగరానికి త్వరగా వెళ్లాడు.
అథ రామో మహాప్రాజ్ఞో విశ్వామిత్రం మహామునిమ్। పప్రచ్ఛ ప్రాఞ్జలిర్భూత్వా విశాలాముత్తమాం పురీమ్
అప్పుడు రాముడు, గొప్ప జ్ఞానంతో, చేతులు జోడించి, మహర్షి విశ్వామిత్రుని అడిగాడు: "ఈ విశాలా నగరం ఎంత గొప్పదో చెప్పండి స్వామీ."
కతమో రాజవంశోఽయం విశాలాయాం మహామునే। శ్రోతుమిచ్ఛామి భద్రం తే పరం కౌతూహలం హి మే
"మహర్షీ! ఈ విశాలా పట్టణంలో ఏ రాజవంశం స్థాపించబడింది? నాకు తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తి ఉంది. దయచేసి చెప్పండి."
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా రామస్య మునిపుఙ్గవః। ఆఖ్యాతుం తత్సమారేభే విశాలాయాః పురాతనమ్
రాముడు ఇలా అడిగిన తరువాత, మునుల్లో శ్రేష్ఠుడు విశ్వామిత్రుడు, విశాలా నగరపు పురాతన చరిత్రను చెప్పడం ప్రారంభించాడు.
శ్రూయతాం రామ శక్రస్య కథాం కథయతః శ్రుతామ్। అస్మిన్ దేశే హి యద్ వృత్తం శృణు తత్త్వేన రాఘవ
"రామా! నేను వినిన ఇంద్రుని కథను నీవు శ్రద్ధగా విను. ఈ ప్రాంతంలో జరిగిన సంగతులను నిజంగా చెబుతాను, రఘువంశజుడా!"
పూర్వం కృతయుగే రామ దితేః పుత్రా మహాబలాః। అదితేశ్చ మహాభాగా వీర్యవన్తః సుధార్మికాః
"రామా! క్రుతయుగంలో, దితి కుమారులు మహాబలులు, అదితి కుమారులు మహాభాగులు, వీరులు, ధర్మవంతులు ఉండేవారు."
తతస్తేషాం నరవ్యాఘ్ర బుద్ధిరాసీన్మహాత్మనామ్। అమరా విజరాశ్చైవ కథం స్యామో నిరామయాః
"అప్పుడు, నరశార్దూలా! ఆ మహాత్ములు ఇలా ఆలోచించారు: మనం ఎలా అమరులమవ్వగలం? ఎలా వృద్ధాప్యం, వ్యాధులు రాకుండా ఉండగలం?"
తేషాం చిన్తయతాం తత్ర బుద్ధిరాసీద్ విపశ్చితామ్। క్షీరోదమథనం కృత్వా రసం ప్రాప్స్యామ తత్ర వై
"వారు ఆలోచిస్తూ ఉండగా, తెలివిగలవారికి ఒక ఉపాయం తలకొచ్చింది: పాలు సముద్రాన్ని మథించి, అందులోని అమృతాన్ని పొందగలమని."
తతో నిశ్చిత్య మథనం యోక్త్రం కృత్వా చ వాసుకిమ్। మన్థానం మన్దరం కృత్వా మమన్థురమితౌజసః
"అలా నిర్ణయించుకుని, వాసుకిని దోరగా, మందర పర్వతాన్ని మథానంగా చేసుకుని, వారు మహాశక్తితో మథించడం ప్రారంభించారు."
అథ వర్షసహస్రేణ యోక్త్రసర్పశిరాంసి చ। వమన్తోఽతివిషం తత్ర దదంశుర్దశనైః శిలాః
"అయ్యా! వెయ్యి సంవత్సరాలు గడిచిన తర్వాత, దోరగా ఉన్న సర్పం తలల నుంచి ఘోర విషాన్ని ఊదింది; దంతాలతో రాళ్లను కొరికింది."
ఉత్పపాతాగ్నిసంకాశం హాలాహలమహావిషమ్। తేన దగ్ధం జగత్ సర్వం సదేవాసురమానుషమ్
"అప్పుడు అగ్ని వంటి హాలాహల మహావిషం బయటకు వచ్చింది. ఆ విషంతో దేవతలు, అసురులు, మనుషులూ సహా మొత్తం లోకమే కాలిపోయింది."
అథ దేవా మహాదేవం శఙ్కరం శరణార్థినః। జగ్ముః పశుపతిం రుద్రం త్రాహి త్రాహీతి తుష్టువుః
"అప్పుడు దేవతలు, శరణార్థులై, మహాదేవుడైన శంకరుని దగ్గరకు వెళ్లి, పశుపతిని, రుద్రుని స్తుతిస్తూ, 'రక్షించు! రక్షించు!' అని మొరపెట్టుకున్నారు."
ఏవముక్తస్తతో దేవైర్దేవదేవేశ్వరః ప్రభుః। ప్రాదురాసీత్ తతోఽత్రైవ శఙ్ఖచక్రధరో హరిః
"అలా దేవతలు ప్రార్థించగా, దేవతలలో ప్రభువైన మహాదేవుడు అక్కడ ప్రత్యక్షమయ్యాడు. వెంటనే శంఖచక్రధారి హరివు కూడా ప్రత్యక్షమయ్యాడు."
ఉవాచైనం స్మితం కృత్వా రుద్రం శూలధరం హరిః। దైవతైర్మథ్యమానే తు యత్పూర్వం సముపస్థితమ్
"హరివు చిరునవ్వుతో త్రిశూలధారి రుద్రునితో ఇలా అన్నాడు: 'దేవతలు మథిస్తున్నప్పుడు ఇక్కడ ఏది ఉద్భవించిందో...'"
తత్ త్వదీయం సురశ్రేష్ఠ సురాణామగ్రతో హి యత్। అగ్రపూజామిహ స్థిత్వా గృహాణేదం విషం ప్రభో
"దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా! ఇది నీదే. ఇది ముందుగా దేవతల ముందు ప్రత్యక్షమైంది. ఇక్కడ ముందుండి, ఈ విషాన్ని స్వీకరించు ప్రభూ!"
ఇత్యుక్త్వా చ సురశ్రేష్ఠస్తత్రైవాన్తరధీయత। దేవతానాం భయం దృష్ట్వా శ్రుత్వా వాక్యం తు శార్ఙ్గిణః
"అలా చెప్పి, దేవతలలో శ్రేష్ఠుడు అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు. దేవతల భయాన్ని చూసి, శారంగధారి మాటలు విని..."
హాలాహలం విషం ఘోరం సంజగ్రాహామృతోపమమ్। దేవాన్ విసృజ్య దేవేశో జగామ భగవాన్ హరః
"దేవతాధిపతి హరుడు, అమృతంతో సమానమైన హాలాహల ఘోర విషాన్ని స్వీకరించాడు. దేవతలను పంపించి, భగవంతుడు అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయాడు."
తతో దేవాసురాః సర్వే మమన్థూ రఘునన్దన। ప్రవివేశాథ పాతాలం మన్థానః పర్వతోత్తమః
"అంతటితో దేవతలు, అసురులు అందరూ మళ్ళీ మథించడం మొదలుపెట్టారు, రఘునందనా! అప్పుడు మథానంగా ఉన్న గొప్ప పర్వతం పాతాళంలోకి మునిగిపోయింది."
తతో దేవాః సగన్ధర్వాస్తుష్టువుర్మధుసూదనమ్। త్వం గతిః సర్వభూతానాం విశేషేణ దివౌకసామ్
"అప్పుడా దేవతలు, గంధర్వులతో కలిసి మధుసూదనుని స్తుతించారు: 'ప్రభూ! నీవే సమస్త ప్రాణులకు, ముఖ్యంగా స్వర్గవాసులకు ఆశ్రయం.'"
పాలయాస్మాన్ మహాబాహో గిరిముద్ధర్తుమర్హసి। ఇతి శ్రుత్వా హృషీకేశః కామఠం రూపమాస్థితః
మహాబాహువైన ప్రభూ, మమ్మల్ని కాపాడండి; మీరు ఈ పర్వతాన్ని ఎత్తాలి. అలా వినగానే హృషీకేశుడు తాబేలు రూపం ధరించాడు.
పర్వతం పృష్ఠతః కృత్వా శిష్యే తత్రోదధౌ హరిః। పర్వతాగ్రం తు లోకాత్మా హస్తేనాక్రమ్య కేశవః
హరి ఆ సముద్రంలో పడుకుని, పర్వతాన్ని తన వెనుక భాగంలో ఉంచాడు. లోకాల ఆత్మ అయిన కేశవుడు తన చేతితో ఆ పర్వత శిఖరాన్ని పట్టుకున్నాడు.
దేవానాం మధ్యతః స్థిత్వా మమన్థ పురుషోత్తమః। అథ వర్షసహస్రేణ ఆయుర్వేదమయః పుమాన్
దేవతల మధ్య నిలబడి, ఉత్తమ పురుషుడు మథనం చేశాడు. ఆ తర్వాత వెయ్యేళ్లకు, ఆయుర్వేదం స్వరూపంగా ఉన్న ఒక పురుషుడు ఉద్భవించాడు.
ఉదతిష్ఠత్ సుధర్మాత్మా సదణ్డః సకమణ్డలుః। పూర్వం ధన్వన్తరిర్నామ అప్సరాశ్చ సువర్చసః
ఆ ధర్మాత్ముడు దండాన్ని, కమండలాన్ని పట్టుకుని పైకి వచ్చాడు. ముందు ధన్వంతరి అనే పేరు కలిగి, ప్రకాశవంతమైన అప్సరసలు కూడా పుట్టారు.
అప్సు నిర్మథనాదేవ రసాత్ తస్మాద్ వరస్త్రియః। ఉత్పేతుర్మనుజశ్రేష్ఠ తస్మాదప్సరసోఽభవన్
నీటిని మథించగా, ఆ రసంతో అద్భుతమైన స్త్రీలు పుట్టారు. మనుషులలో శ్రేష్ఠుడా, అలా అప్సరసలు ఏర్పడ్డారు.