తదలం కాలపాశేన సీతావిగ్రహరూపిణా। స్వయం స్కన్ధావసక్తేన క్షేమమాత్మని చిన్త్యతామ్
సీతాదేవిని శత్రువుగా భావించడం అనే కాలబంధాన్ని ఇక వదిలేయి. అది నీ భుజాలపై భారంగా ఉంది. నీకు మేలైనదే ఏదో ఆలోచించు.
సీతాయాస్తేజసా దగ్ధాం రామకోపప్రదీపితామ్। దహ్యమానామిమాం పశ్య పురీం సాట్టప్రతోలికామ్
సీతాదేవి తేజంతో, రాముని కోపంతో ఈ నగరం అగ్నిలో కాలిపోతున్నదాన్ని, గోడలూ ద్వారాలతో కూడిన లంకను చూడు.
స్వాని మిత్రాణి మన్త్రీంశ్చ జ్ఞాతీన్ భ్రాతౄన్ సుతాన్హితాన్। భోగాన్ దారాంశ్చ లఙ్కాం చ మా వినాశముపానయ
నీ స్నేహితులు, మంత్రులు, బంధువులు, అన్నదమ్ములు, కుమారులు, ధనసంపద, భార్యలు, లంకనగరం — వీటన్నిటికీ నాశనం తేవద్దు.
సత్యం రాక్షసరాజేన్ద్ర శృణుష్వ వచనం మమ। రామదాసస్య దూతస్య వానరస్య విశేషతః
రాక్షసుల రాజా! నేను రాముని దూతగా, వానరుడిగా చెప్పే నిజమైన మాటలు విను.
సర్వాల్ఁ లోకాన్ సుసంహృత్య సభూతాన్ సచరాచరాన్। పునరేవ తథా స్రష్టుం శక్తో రామో మహాయశాః
పెద్ద పేరు గల రాముడు, అన్ని లోకాలను, అందులోని చరాచర ప్రాణులతో పాటు, తిరిగి తన ఇష్టానుసారం సృష్టించగలడు.
దేవాసురనరేన్ద్రేషు యక్షరక్షోరగేషు చ। విద్యాధరేషు నాగేషు గన్ధర్వేషు మృగేషు చ
దేవతలలో, అసురులలో, మానవులలో, యక్షులలో, రాక్షసులలో, పాములలో, విద్యాధరులలో, నాగులలో, గంధర్వులలో, మృగాలలో —
సిద్ధేషు కింనరేన్ద్రేషు పతత్త్రిషు చ సర్వతః। సర్వత్ర సర్వభూతేషు సర్వకాలేషు నాస్తి సః
సిద్ధులు, కిన్నరుల రాజులు, పక్షులలో, అన్ని ప్రాణుల్లో, ఎప్పుడూ, ఎక్కడా — రాముడి వంటి వాడెవ్వరూ లేరు.
యో రామం ప్రతి యుధ్యేత విష్ణుతుల్యపరాక్రమమ్। సర్వలోకేశ్వరస్యేహ కృత్వా విప్రియమీదృశమ్। రామస్య రాజసింహస్య దుర్లభం తవ జీవితమ్
విష్ణువుతో సమానమైన పరాక్రమం గల, మూడు లోకాల పాలకుడైన రామునితో యుద్ధం చేసి, ఇలాంటి అపకారం చేసిన వాడికి ప్రాణమే దొరకడం కష్టం, రాజా!
దేవాశ్చ దైత్యాశ్చ నిశాచరేన్ద్ర గన్ధర్వవిద్యాధరనాగయక్షాః। రామస్య లోకత్రయనాయకస్య స్థాతుం న శక్తాః సమరేషు సర్వే
రాక్షసాధిపతి! దేవతలు, దైత్యులు, గంధర్వులు, విద్యాధరులు, నాగులు, యక్షులు — ఈ లోకత్రయాధిపతి అయిన రాముని ఎదుట యుద్ధంలో నిలబడలేరు.
బ్రహ్మా స్వయమ్భూశ్చతురాననో వా రుద్రస్త్రినేత్రస్త్రిపురాన్తకో వా। ఇన్ద్రో మహేన్ద్రః సురనాయకో వా స్థాతుం న శక్తా యుధి రాఘవస్య
స్వయంభువుడైన బ్రహ్మ, నాలుగు ముఖాలవాడు, మూడు కళ్ళు కలిగిన త్రిపురాంతకుడైన రుద్రుడు, దేవేంద్రుడు — వీరెవరూ రాఘవునితో యుద్ధంలో నిలబడలేరు.
స సౌష్ఠవోపేతమదీనవాదినః కపేర్నిశమ్యాప్రతిమోఽప్రియం వచః। దశాననః కోపవివృత్తలోచనః సమాదిశత్ తస్య వధం మహాకపేః
అద్వితీయమైన, ధైర్యంగా, నిపుణంగా మాట్లాడిన వానరుడి కఠినమైన మాటలు విని, దశముఖుడు కోపంతో కన్నులు ఎర్రబెట్టి, ఆ మహాకపిని చంపమని ఆజ్ఞాపించాడు.
thumb|ద్విపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే ద్విపఞ్చాశః సర్గః ॥౫-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో, సుందరకాండలో, యాభై రెండవ సర్గ.
స తస్య వచనం శ్రుత్వా వానరస్య మహాత్మనః। ఆజ్ఞాపయద్ వధం తస్య రావణః క్రోధమూర్చ్ఛితః
ఆ మహాత్ముడైన వానరుడి మాటలు విన్న రావణుడు, కోపంతో అతని వధను ఆజ్ఞాపించాడు.
తం రక్షోఽధిపతిం క్రుద్ధం తచ్చ కార్యముపస్థితమ్। విదిత్వా చిన్తయామాస కార్యం కార్యవిధౌ స్థితః
ఆ రాక్షసాధిపతి కోపంతో ఉన్నాడని, జరిగిన విషయాన్ని గ్రహించిన వాడు, ఏం చేయాలో ఆలోచించసాగాడు.
నిశ్చితార్థస్తతః సామ్నా పూజ్యం శత్రుజిదగ్రజమ్। ఉవాచ హితమత్యర్థం వాక్యం వాక్యవిశారదః
తన నిర్ణయాన్ని తీసుకుని, శత్రువులను జయించిన పెద్దవారిని గౌరవంగా, మేలైన మాటలతో, నైపుణ్యంగా ఉద్దేశించి చెప్పాడు.
క్షమస్వ రోషం త్యజ రాక్షసేన్ద్ర ప్రసీద మే వాక్యమిదం శృణుష్వ। వధం న కుర్వన్తి పరావరజ్ఞా దూతస్య సన్తో వసుధాధిపేన్ద్రాః
రాక్షసేంద్రా! నీ కోపాన్ని క్షమించు, దయచేసి నా మాట విను. మంచి చెడును తెలిసిన భూలోకాధిపతులు, దూతను చంపరు.
రాజన్ ధర్మవిరుద్ధం చ లోకవృత్తేశ్చ గర్హితమ్। తవ చాసదృశం వీర కపేరస్య ప్రమాపణమ్
రాజా! వానరుడిని చంపడం ధర్మానికి విరుద్ధం, లోకంలో నిందించబడే పని. ఓ వీరా! అది నీకు తగినది కాదు.
ధర్మజ్ఞశ్చ కృతజ్ఞశ్చ రాజధర్మవిశారదః। పరావరజ్ఞో భూతానాం త్వమేవ పరమార్థవిత్
నీకు ధర్మజ్ఞానం ఉంది, కృతజ్ఞత ఉంది, రాజధర్మంలో నైపుణ్యం ఉంది, ప్రాణుల లోతు పొడవు తెలిసినవాడివి, పరమార్థాన్ని తెలిసినవాడివి కూడా నువ్వే.
గృహ్యన్తే యది రోషేణ త్వాదృశోఽపి విచక్షణాః। తతః శాస్త్రవిపశ్చిత్త్వం శ్రమ ఏవ హి కేవలమ్
మీలాంటి తెలివైనవారు కూడా కోపానికి లోనైతే, గ్రంథాలన్నీ నేర్చుకోవడం వృథా శ్రమ మాత్రమే అవుతుంది.
తస్మాత్ ప్రసీద శత్రుఘ్న రాక్షసేన్ద్ర దురాసద। యుక్తాయుక్తం వినిశ్చిత్య దూతదణ్డో విధీయతామ్
కాబట్టి, శత్రువులను సంహరించేవాడా, రాక్షసుల రాజా, దయ చూపు. ఏది సమంజసం, ఏది కాదు అన్నది బాగా ఆలోచించి, దూతకు తగిన శిక్ష విధించాలి.
విభీషణవచః శ్రుత్వా రావణో రాక్షసేశ్వరః। కోపేన మహతాఽఽవిష్టో వాక్యముత్తరమబ్రవీత్
విభీషణుడు చెప్పిన మాటలు విని, రాక్షసాధిపతి రావణుడు గొప్ప కోపంతో మునిగి, ప్రత్యుత్తరం చెప్పాడు.
న పాపానాం వధే పాపం విద్యతే శత్రుసూదన। తస్మాదిమం వధిష్యామి వానరం పాపకారిణమ్
పాపులను సంహరించడంలో పాపం లేదు, శత్రువులను సంహరించేవాడా. అందుకే, ఈ చెడు పనులు చేసిన వానరుణ్ని నేను చంపుతాను.
అధర్మమూలం బహుదోషయుక్త- మనార్యజుష్టం వచనం నిశమ్య। ఉవాచ వాక్యం పరమార్థతత్త్వం విభీషణో బుద్ధిమతాం వరిష్ఠః
ధర్మానికి వ్యతిరేకంగా, ఎన్నో తప్పులతో, నీచులకు మాత్రమే సరిపడే మాటలు విని, జ్ఞానంలో అగ్రగణ్యుడైన విభీషణుడు నిజమైన ధర్మాన్ని చెప్పాడు.
ప్రసీద లఙ్కేశ్వర రాక్షసేన్ద్ర ధర్మార్థతత్త్వం వచనం శృణుష్వ। దూతా న వధ్యాః సమయేషు రాజన్ సర్వేషు సర్వత్ర వదన్తి సన్తః
లంకాధిపతీ, రాక్షసేంద్రా, దయ చూపు. ధర్మార్థ సత్యమైన మాటలు విను. రాజా, దూతలను ఎప్పుడూ చంపరాదు అని సద్గుణులు ఎక్కడైనా చెబుతారు.
అసంశయం శత్రురయం ప్రవృద్ధః కృతం హ్యనేనాప్రియమప్రమేయమ్। న దూతవధ్యాం ప్రవదన్తి సన్తో దూతస్య దృష్టా బహవో హి దణ్డాః
నిస్సందేహంగా ఈ శత్రువు బలవంతుడై, అపారమైన హాని చేశాడు. అయినా, దూతను చంపాలని సద్గుణులు ఎప్పుడూ చెప్పరు. దూతలకు అనేక రకాల శిక్షలు ఉన్నాయని తెలుసు.
వైరూప్యమఙ్గేషు కశాభిఘాతో మౌణ్డ్యం తథా లక్షణసంనిపాతః। ఏతాన్ హి దూతే ప్రవదన్తి దణ్డాన్ వధస్తు దూతస్య న నః శ్రుతోఽస్తి
అంగాలను భంగం చేయడం, కొరడాతో కొట్టడం, తల ముండనం చేయడం, గుర్తులు వేయడం—ఇవి దూతలకు విధించే శిక్షలు. కానీ దూతను చంపడం ఎప్పుడూ వినలేదు.
కథం చ ధర్మార్థవినీతబుద్ధిః పరావరప్రత్యయనిశ్చితార్థః। భవద్విధః కోపవశే హి తిష్ఠేత్ కోపం న గచ్ఛన్తి హి సత్త్వవన్తః
ధర్మార్థాలను బాగా తెలిసిన, పైకీ లోకిక విషయాలూ బోధించిన మీలాంటి వారు ఎలా కోపానికి లోనవుతారు? సద్గుణులు ఎప్పుడూ కోపానికి లోనవారు కాదు.
న ధర్మవాదే న చ లోకవృత్తే న శాస్త్రబుద్ధిగ్రహణేషు వాపి। విద్యేత కశ్చిత్తవ వీర తుల్య- స్త్వం హ్యుత్తమః సర్వసురాసురాణామ్
ధర్మబోధనలో, లోకవ్యవహారంలో, శాస్త్రజ్ఞానంలో కూడా నీకు సమానం ఎవ్వరూ లేరు, వీరా. దేవతలకైనా, రాక్షసులకైనా నీవే శ్రేష్ఠుడు.
పరాక్రమోత్సాహమనస్వినాం చ సురాసురాణామపి దుర్జయేన। త్వయాప్రమేయేణ సురేన్ద్రసఙ్ఘా జితాశ్చ యుద్ధేష్వసకృన్నరేన్ద్రాః
నీ అపారమైన శౌర్యంతో, ఉత్సాహంతో, దేవతలు, రాక్షసులు కూడా నిన్ను ఓడించలేరు. యుద్ధంలో ఇంద్రుని సైన్యాలనూ, అనేక రాజులను కూడా నీవే ఎన్నోసార్లు జయించావు.
ఇత్థంవిధస్యామరదైత్యశత్రోః శూరస్య వీరస్య తవాజితస్య। కుర్వన్తి వీరా మనసాప్యలీకం ప్రాణైర్విముక్తా న తు భోః పురా తే
దేవతలూ, రాక్షసులకూ శత్రువైన నీలాంటి వీరులు, నిజాయితీగలవారు, మనసులోనైనా అసత్యంగా ప్రవర్తించరు. ప్రాణాలు వదిలినా, అసత్యానికి ఒప్పుకోరు.