తపఃసంతాపలబ్ధస్తే సోఽయం ధర్మపరిగ్రహః। న స నాశయితుం న్యాయ్య ఆత్మప్రాణపరిగ్రహః
తపస్సు వల్ల పొందిన ఈ ధర్మాన్ని, అలాగే ప్రాణాలను కూడా నాశనం చేయడం తగదు.
అవధ్యతాం తపోభిర్యాం భవాన్ సమనుపశ్యతి। ఆత్మనః సాసురైర్దేవైర్హేతుస్తత్రాప్యయం మహాన్
తపస్సు వల్ల దేవతలు, అసురులు కూడా మీకు హాని చేయలేరని మీరు అనుకుంటున్నా, దీనికీ ఒక ముగింపు కారణం ఉంది.
సుగ్రీవో న చ దేవోఽయం న యక్షో న చ రాక్షసః। మానుషో రాఘవో రాజన్ సుగ్రీవశ్చ హరీశ్వరః। తస్మాత్ ప్రాణపరిత్రాణం కథం రాజన్ కరిష్యసి
సుగ్రీవుడు దేవుడు కాదు, యక్షుడు కాదు, రాక్షసుడు కాదు. రాజా! రాఘవుడు మానవుడు, సుగ్రీవుడు వానరుల అధిపతి. మరి, రాజా! మీరు మీ ప్రాణాలను ఎలా కాపాడుకుంటారు?
న తు ధర్మోపసంహారమధర్మఫలసంహితమ్। తదేవ ఫలమన్వేతి ధర్మశ్చాధర్మనాశనః
అధర్మఫలితాన్ని కలిగించే పనులు ధర్మాన్ని తీరుస్తాయనుకోవడం తప్పు. ధర్మమే అధర్మాన్ని నశింపజేస్తుంది.
ప్రాప్తం ధర్మఫలం తావద్ భవతా నాత్ర సంశయః। ఫలమస్యాప్యధర్మస్య క్షిప్రమేవ ప్రపత్స్యసే
మీరు ఇప్పటికే ధర్మఫలాన్ని పొందారు — ఇందులో సందేహం లేదు. కానీ, ఈ అధర్మానికి ఫలితాన్ని కూడా త్వరలోనే అనుభవించాల్సి వస్తుంది.
జనస్థానవధం బుద్ధ్వా వాలినశ్చ వధం తథా। రామసుగ్రీవసఖ్యం చ బుద్ధ్యస్వ హితమాత్మనః
జనస్థానంలో జరిగిన వధ, వాలిని సంహరించడం, రామ–సుగ్రీవుల స్నేహం — ఇవన్నీ ఆలోచించండి. మీకు మేలు ఏదో నిర్ణయించుకోండి.
కామం ఖల్వహమప్యేకః సవాజిరథకుఞ్జరామ్। లఙ్కాం నాశయితుం శక్తస్తస్యైష తు న నిశ్చయః
నిజమే, నేను ఒక్కడే గుర్రాలు, రథాలు, ఏనుగులతో కూడిన లంకను నాశనం చేయగలను. కానీ, ఇది నా సంకల్పం కాదు.
రామేణ హి ప్రతిజ్ఞాతం హర్యృక్షగణసంనిధౌ। ఉత్సాదనమమిత్రాణాం సీతా యైస్తు ప్రధర్షితా
హరివృందాల మధ్య రాముడు ప్రమాణం చేశాడు. సీతను అవమానించిన శత్రువులను పూర్తిగా నాశనం చేస్తానని వాగ్దానం చేశాడు.
అపకుర్వన్ హి రామస్య సాక్షాదపి పురందరః। న సుఖం ప్రాప్నుయాదన్యః కిం పునస్త్వద్విధో జనః
రామునికి హాని చేసినా, ఇంద్రుడే అయినా సుఖం పొందలేడు. మరి, మీలాంటి వారు ఎలా పొందగలరు?
యాం సీతేత్యభిజానాసి యేయం తిష్ఠతి తే గృహే। కాలరాత్రీతి తాం విద్ధి సర్వలఙ్కావినాశినీమ్
మీరు సీతగా భావిస్తున్న ఈమె, మీ ఇంట్లో ఉన్న ఈమె, లంకను నాశనం చేసే కాలరాత్రి అని తెలుసుకోండి.
తదలం కాలపాశేన సీతావిగ్రహరూపిణా। స్వయం స్కన్ధావసక్తేన క్షేమమాత్మని చిన్త్యతామ్
సీతాదేవిని శత్రువుగా భావించడం అనే కాలబంధాన్ని ఇక వదిలేయి. అది నీ భుజాలపై భారంగా ఉంది. నీకు మేలైనదే ఏదో ఆలోచించు.
సీతాయాస్తేజసా దగ్ధాం రామకోపప్రదీపితామ్। దహ్యమానామిమాం పశ్య పురీం సాట్టప్రతోలికామ్
సీతాదేవి తేజంతో, రాముని కోపంతో ఈ నగరం అగ్నిలో కాలిపోతున్నదాన్ని, గోడలూ ద్వారాలతో కూడిన లంకను చూడు.
స్వాని మిత్రాణి మన్త్రీంశ్చ జ్ఞాతీన్ భ్రాతౄన్ సుతాన్హితాన్। భోగాన్ దారాంశ్చ లఙ్కాం చ మా వినాశముపానయ
నీ స్నేహితులు, మంత్రులు, బంధువులు, అన్నదమ్ములు, కుమారులు, ధనసంపద, భార్యలు, లంకనగరం — వీటన్నిటికీ నాశనం తేవద్దు.
సత్యం రాక్షసరాజేన్ద్ర శృణుష్వ వచనం మమ। రామదాసస్య దూతస్య వానరస్య విశేషతః
రాక్షసుల రాజా! నేను రాముని దూతగా, వానరుడిగా చెప్పే నిజమైన మాటలు విను.
సర్వాల్ఁ లోకాన్ సుసంహృత్య సభూతాన్ సచరాచరాన్। పునరేవ తథా స్రష్టుం శక్తో రామో మహాయశాః
పెద్ద పేరు గల రాముడు, అన్ని లోకాలను, అందులోని చరాచర ప్రాణులతో పాటు, తిరిగి తన ఇష్టానుసారం సృష్టించగలడు.
దేవాసురనరేన్ద్రేషు యక్షరక్షోరగేషు చ। విద్యాధరేషు నాగేషు గన్ధర్వేషు మృగేషు చ
దేవతలలో, అసురులలో, మానవులలో, యక్షులలో, రాక్షసులలో, పాములలో, విద్యాధరులలో, నాగులలో, గంధర్వులలో, మృగాలలో —
సిద్ధేషు కింనరేన్ద్రేషు పతత్త్రిషు చ సర్వతః। సర్వత్ర సర్వభూతేషు సర్వకాలేషు నాస్తి సః
సిద్ధులు, కిన్నరుల రాజులు, పక్షులలో, అన్ని ప్రాణుల్లో, ఎప్పుడూ, ఎక్కడా — రాముడి వంటి వాడెవ్వరూ లేరు.
యో రామం ప్రతి యుధ్యేత విష్ణుతుల్యపరాక్రమమ్। సర్వలోకేశ్వరస్యేహ కృత్వా విప్రియమీదృశమ్। రామస్య రాజసింహస్య దుర్లభం తవ జీవితమ్
విష్ణువుతో సమానమైన పరాక్రమం గల, మూడు లోకాల పాలకుడైన రామునితో యుద్ధం చేసి, ఇలాంటి అపకారం చేసిన వాడికి ప్రాణమే దొరకడం కష్టం, రాజా!
దేవాశ్చ దైత్యాశ్చ నిశాచరేన్ద్ర గన్ధర్వవిద్యాధరనాగయక్షాః। రామస్య లోకత్రయనాయకస్య స్థాతుం న శక్తాః సమరేషు సర్వే
రాక్షసాధిపతి! దేవతలు, దైత్యులు, గంధర్వులు, విద్యాధరులు, నాగులు, యక్షులు — ఈ లోకత్రయాధిపతి అయిన రాముని ఎదుట యుద్ధంలో నిలబడలేరు.
బ్రహ్మా స్వయమ్భూశ్చతురాననో వా రుద్రస్త్రినేత్రస్త్రిపురాన్తకో వా। ఇన్ద్రో మహేన్ద్రః సురనాయకో వా స్థాతుం న శక్తా యుధి రాఘవస్య
స్వయంభువుడైన బ్రహ్మ, నాలుగు ముఖాలవాడు, మూడు కళ్ళు కలిగిన త్రిపురాంతకుడైన రుద్రుడు, దేవేంద్రుడు — వీరెవరూ రాఘవునితో యుద్ధంలో నిలబడలేరు.
స సౌష్ఠవోపేతమదీనవాదినః కపేర్నిశమ్యాప్రతిమోఽప్రియం వచః। దశాననః కోపవివృత్తలోచనః సమాదిశత్ తస్య వధం మహాకపేః
అద్వితీయమైన, ధైర్యంగా, నిపుణంగా మాట్లాడిన వానరుడి కఠినమైన మాటలు విని, దశముఖుడు కోపంతో కన్నులు ఎర్రబెట్టి, ఆ మహాకపిని చంపమని ఆజ్ఞాపించాడు.
thumb|ద్విపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే ద్విపఞ్చాశః సర్గః ॥౫-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో, సుందరకాండలో, యాభై రెండవ సర్గ.
స తస్య వచనం శ్రుత్వా వానరస్య మహాత్మనః। ఆజ్ఞాపయద్ వధం తస్య రావణః క్రోధమూర్చ్ఛితః
ఆ మహాత్ముడైన వానరుడి మాటలు విన్న రావణుడు, కోపంతో అతని వధను ఆజ్ఞాపించాడు.
తం రక్షోఽధిపతిం క్రుద్ధం తచ్చ కార్యముపస్థితమ్। విదిత్వా చిన్తయామాస కార్యం కార్యవిధౌ స్థితః
ఆ రాక్షసాధిపతి కోపంతో ఉన్నాడని, జరిగిన విషయాన్ని గ్రహించిన వాడు, ఏం చేయాలో ఆలోచించసాగాడు.
నిశ్చితార్థస్తతః సామ్నా పూజ్యం శత్రుజిదగ్రజమ్। ఉవాచ హితమత్యర్థం వాక్యం వాక్యవిశారదః
తన నిర్ణయాన్ని తీసుకుని, శత్రువులను జయించిన పెద్దవారిని గౌరవంగా, మేలైన మాటలతో, నైపుణ్యంగా ఉద్దేశించి చెప్పాడు.
క్షమస్వ రోషం త్యజ రాక్షసేన్ద్ర ప్రసీద మే వాక్యమిదం శృణుష్వ। వధం న కుర్వన్తి పరావరజ్ఞా దూతస్య సన్తో వసుధాధిపేన్ద్రాః
రాక్షసేంద్రా! నీ కోపాన్ని క్షమించు, దయచేసి నా మాట విను. మంచి చెడును తెలిసిన భూలోకాధిపతులు, దూతను చంపరు.
రాజన్ ధర్మవిరుద్ధం చ లోకవృత్తేశ్చ గర్హితమ్। తవ చాసదృశం వీర కపేరస్య ప్రమాపణమ్
రాజా! వానరుడిని చంపడం ధర్మానికి విరుద్ధం, లోకంలో నిందించబడే పని. ఓ వీరా! అది నీకు తగినది కాదు.
ధర్మజ్ఞశ్చ కృతజ్ఞశ్చ రాజధర్మవిశారదః। పరావరజ్ఞో భూతానాం త్వమేవ పరమార్థవిత్
నీకు ధర్మజ్ఞానం ఉంది, కృతజ్ఞత ఉంది, రాజధర్మంలో నైపుణ్యం ఉంది, ప్రాణుల లోతు పొడవు తెలిసినవాడివి, పరమార్థాన్ని తెలిసినవాడివి కూడా నువ్వే.
గృహ్యన్తే యది రోషేణ త్వాదృశోఽపి విచక్షణాః। తతః శాస్త్రవిపశ్చిత్త్వం శ్రమ ఏవ హి కేవలమ్
మీలాంటి తెలివైనవారు కూడా కోపానికి లోనైతే, గ్రంథాలన్నీ నేర్చుకోవడం వృథా శ్రమ మాత్రమే అవుతుంది.
తస్మాత్ ప్రసీద శత్రుఘ్న రాక్షసేన్ద్ర దురాసద। యుక్తాయుక్తం వినిశ్చిత్య దూతదణ్డో విధీయతామ్
కాబట్టి, శత్రువులను సంహరించేవాడా, రాక్షసుల రాజా, దయ చూపు. ఏది సమంజసం, ఏది కాదు అన్నది బాగా ఆలోచించి, దూతకు తగిన శిక్ష విధించాలి.