దురాత్మా పృచ్ఛ్యతామేష కుతః కిం వాస్య కారణమ్। వనభఙ్గే చ కోఽస్యార్థో రాక్షసానాం చ తర్జనే
'ఈ దుష్టుడిని అడగండి: ఇతడు ఎక్కడి నుంచి వచ్చాడు? ఇతడి ఉద్దేశ్యం ఏమిటి? వనాన్ని ధ్వంసం చేయడానికి, రాక్షసులను బెదిరించడానికి కారణం ఏమిటి?' అని చెప్పాడు.
మత్పురీమప్రధృష్యాం వై గమనే కిం ప్రయోజనమ్। ఆయోధనే వా కం కార్యం పృచ్ఛ్యతామేష దుర్మతిః
'నా దుర్గమయమైన నగరంలోకి రావడానికి ఇతడి ఉద్దేశ్యం ఏమిటి? యుద్ధానికి ఇతడు ఏం కోరుకుంటున్నాడు? ఈ దుర్మతి వానిని అడగండి' అని ఆజ్ఞాపించాడు.
రావణస్య వచః శ్రుత్వా ప్రహస్తో వాక్యమబ్రవీత్। సమాశ్వసిహి భద్రం తే న భీః కార్యా త్వయా కపే
రావణుని మాటలు విని, ప్రహస్తుడు ఇలా అన్నాడు: 'శాంతంగా ఉండు, నీకు మంగళం కలగాలి; భయపడాల్సిన అవసరం లేదు, ఓ వానరా.'
యది తావత్ త్వమిన్ద్రేణ ప్రేషితో రావణాలయమ్। తత్త్వమాఖ్యాహి మా తే భూద్ భయం వానర మోక్ష్యసే
'ఇంద్రుడు నిన్ను ఇక్కడికి పంపాడా? నిజం చెప్పు, భయపడవద్దు, ఓ వానరా, నిన్ను విడిచిపెడతాము.'
యది వైశ్రవణస్య త్వం యమస్య వరుణస్య చ। చారురూపమిదం కృత్వా ప్రవిష్టో నః పురీమిమామ్
'కుబేరుడు, యముడు, వరుణుడు నిన్ను పంపి, ఈ ఆకర్షణీయమైన రూపంలో మన నగరంలోకి ప్రవేశించావా?' అని అడిగాడు.
విష్ణునా ప్రేషితో వాపి దూతో విజయకాఙ్క్షిణా। నహి తే వానరం తేజో రూపమాత్రం తు వానరమ్
'లేక విష్ణువు నిన్ను విజయాన్ని కోరుతూ పంపాడా? నీలో ఉన్న తేజస్సు వానరానికి మాత్రమే చెందింది కాదు; నువ్వు నిజంగా వానరుడివే కావు.'
తత్త్వతః కథయస్వాద్య తతో వానర మోక్ష్యసే। అనృతం వదతశ్చాపి దుర్లభం తవ జీవితమ్
'నిజం చెప్పు, అప్పుడు నిన్ను విడిచిపెడతాము, ఓ వానరా. అబద్ధం చెప్పితే నీ ప్రాణం కాపాడుకోవడం అసాధ్యం.'
అథవా యన్నిమిత్తస్తే ప్రవేశో రావణాలయే। ఏవముక్తో హరివరస్తదా రక్షోగణేశ్వరమ్
'లేక ఇంకేదైనా కారణం వల్ల రావణుని ఇంట్లోకి వచ్చావా?' అని అడిగినప్పుడు, ఆ హరివరుడు రాక్షసాధిపతిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
అబ్రవీన్నాస్మి శక్రస్య యమస్య వరుణస్య చ। ధనదేన న మే సఖ్యం విష్ణునా నాస్మి చోదితః
అతడు ఇలా అన్నాడు: 'నేను శక్రుడు, యముడు, వరుణుడు వీరితో మిత్రుడిని కాదు; కుబేరుడు లేదా విష్ణువు నన్ను పంపలేదు.'
జాతిరేవ మమ త్వేషా వానరోఽహమిహాగతః। దర్శనే రాక్షసేన్ద్రస్య తదిదం దుర్లభం మయా
'నా స్వభావం వానరమే; నేను ఇక్కడికి వచ్చిన వానరుడిని. రాక్షసేంద్రుడిని చూడటం చాలా అరుదు, అది నాకు సాధ్యమైంది.'
వనం రాక్షసరాజస్య దర్శనార్థం వినాశితమ్। తతస్తే రాక్షసాః ప్రాప్తా బలినో యుద్ధకాఙ్క్షిణః
'రాక్షసరాజు వనాన్ని నాశనం చేయడం నా ఉద్దేశ్యం అతడిని చూడటమే. ఆ తరువాత యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్న బలమైన రాక్షసులు వచ్చారు.'
రక్షణార్థం చ దేహస్య ప్రతియుద్ధా మయా రణే। అస్త్రపాశైర్న శక్యోఽహం బద్ధుం దేవాసురైరపి
'నా శరీరాన్ని కాపాడుకోవడానికి యుద్ధంలో ఎదుర్కొన్నాను. దేవతలు, రాక్షసులు కూడా ఆయుధాలతో లేదా పాశాలతో నన్ను బంధించలేరు.'
పితామహాదేష వరో మమాపి హి సమాగతః। రాజానం ద్రష్టుకామేన మయాస్త్రమనువర్తితమ్
'పితామహుని ఆజ్ఞ వల్ల నాకు కూడా వరం లభించింది. రాజును చూడాలనే కోరికతో ఆయుధబంధాన్ని అంగీకరించాను.'
విముక్తోఽప్యహమస్త్రేణ రాక్షసైస్త్వభివేదితః। కేనచిద్ రామకార్యేణ ఆగతోఽస్మి తవాన్తికమ్
'ఆయుధబంధం నుంచి విడిపోయినా, రాక్షసులు నన్ను ఇక్కడికి తెచ్చారు. రాముని పనికై నీ సమక్షానికి వచ్చాను.'
దూతోఽహమితి విజ్ఞాయ రాఘవస్యామితౌజసః। శ్రూయతామేవ వచనం మమ పథ్యమిదం ప్రభో
రాఘవుని అపారమైన శక్తిని కలిగినవాడిగా నేను దూతనని తెలుసుకో. ప్రభువా! నా మాటలు విను, ఇవి నీకు మేలు చేసే మాటలు.
thumb|ఏకపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే ఏకపఞ్చాశః సర్గః ॥౫-
ఇప్పుడు ఐదు పదకొండు వ సర్గను వినండి.
తం సమీక్ష్య మహాసత్త్వం సత్త్వవాన్ హరిసత్తమః। వాక్యమర్థవదవ్యగ్రస్తమువాచ దశాననమ్
ఆ మహాత్ముడిని గమనించిన వానరులలో శ్రేష్ఠుడు, స్థిరమైన మనస్సుతో, అర్థవంతమైన మాటలు దశముఖుడికి చెప్పాడు.
అహం సుగ్రీవసందేశాదిహ ప్రాప్తస్తవాన్తికే। రాక్షసేశ హరీశస్త్వాం భ్రాతా కుశలమబ్రవీత్
నేను సుగ్రీవుని సందేశంతో ఇక్కడికి వచ్చాను. రాక్షసుల అధిపతీ! వానరుల రాజు అయిన నీ సోదరుడు నీకు క్షేమమని అడిగాడు.
భ్రాతుః శ్రృణు సమాదేశం సుగ్రీవస్య మహాత్మనః। ధర్మార్థసహితం వాక్యమిహ చాముత్ర చ క్షమమ్
నీ సోదరుడు అయిన సుగ్రీవుని ఆజ్ఞను విను. ఇది ధర్మం, ప్రయోజనం కలిగిన మాట, ఇక్కడా, పరలోకంలోనూ నీకు శ్రేయస్కరం.
రాజా దశరథో నామ రథకుఞ్జరవాజిమాన్। పితేవ బన్ధుర్లోకస్య సురేశ్వరసమద్యుతిః
రథాలు, ఏనుగులు, కుదిరాళ్లు కలిగి, అందరికీ తండ్రిలా మిత్రుడై, దేవేంద్రుని సమానమైన తేజస్సు గల దశరథుడు అనే రాజు ఉండేవాడు.
జ్యేష్ఠస్తస్య మహాబాహుః పుత్రః ప్రియతరః ప్రభుః। పితుర్నిదేశాన్నిష్క్రాన్తః ప్రవిష్టో దణ్డకావనమ్
ఆయనకు పెద్ద కుమారుడు, బాహుబలుడు, ప్రియమైనవాడు, ప్రభువు. తండ్రి ఆజ్ఞతో దండకారణ్యంలోకి వెళ్లాడు.
లక్ష్మణేన సహ భ్రాతా సీతయా సహ భార్యయా। రామో నామ మహాతేజా ధర్మ్యం పన్థానమాశ్రితః
తమ్ముడు లక్ష్మణునితో, భార్య సీతతో కలసి, రాముడు అనే మహాత్ముడు ధర్మమార్గాన్ని అనుసరించాడు.
తస్య భార్యా జనస్థానే భ్రష్టా సీతేతి విశ్రుతా। వైదేహస్య సుతా రాజ్ఞో జనకస్య మహాత్మనః
ఆయన భార్య జనస్థానంలో తప్పిపోయింది. ఆమె సీతగా ప్రసిద్ధి గలది, విదేహరాజు జనకుని కుమార్తె.
మార్గమాణస్తు తాం దేవీం రాజపుత్రః సహానుజః। ఋష్యమూకమనుప్రాప్తః సుగ్రీవేణ చ సంగతః
ఆ రాజకుమారుడు తన తమ్ముడితో కలిసి ఆ దేవిని వెతుకుతూ ఋష్యమూక పర్వతానికి వచ్చి, అక్కడ సుగ్రీవునితో కలిశాడు.
తస్య తేన ప్రతిజ్ఞాతం సీతాయాః పరిమార్గణమ్। సుగ్రీవస్యాపి రామేణ హరిరాజ్యం నివేదితుమ్
ఆయన సీతను వెతకాలని ప్రతిజ్ఞ చేశాడు. రాముడు సుగ్రీవునికి వానరుల రాజ్యాన్ని తిరిగి ఇస్తానని హామీ ఇచ్చాడు.
తతస్తేన మృధే హత్వా రాజపుత్రేణ వాలినమ్। సుగ్రీవః స్థాపితో రాజ్యే హర్యృక్షాణాం గణేశ్వరః
తర్వాత రాజకుమారుడు యుద్ధంలో వాలిని సంహరించి, సుగ్రీవుని వానరులూ, రిక్షరాజులూ మీద రాజుగా స్థాపించాడు.
త్వయా విజ్ఞాతపూర్వశ్చ వాలీ వానరపుఙ్గవః। స తేన నిహతః సంఖ్యే శరేణైకేన వానరః
నీవు వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన వాలిని ముందే తెలుసు. అతడిని ఆ రాముడు యుద్ధంలో ఒక్క బాణంతో సంహరించాడు.
స సీతామార్గణే వ్యగ్రః సుగ్రీవః సత్యసంగరః। హరీన్ సమ్ప్రేషయామాస దిశః సర్వా హరీశ్వరః
సీతను వెతకడంలో నిశ్చయంతో ఉన్న సుగ్రీవుడు, తన మాట నిలబెట్టుకున్న వాడు, వానరులను అన్ని దిశలకూ పంపించాడు.
తాం హరీణాం సహస్రాణి శతాని నియుతాని చ। దిక్షు సర్వాసు మార్గన్తే హ్యధశ్చోపరి చామ్బరే
వెయ్యలు, లక్షలు, కోట్లు వానరులు అన్ని దిక్కులలో, నేలమీద, ఆకాశంలో, ఎక్కడికక్కడ వెతికారు.
వైనతేయసమాః కేచిత్ కేచిత్ తత్రానిలోపమాః। అసఙ్గగతయః శీఘ్రా హరివీరా మహాబలాః
వారిలో కొందరు గరుడుని సమానులు, మరికొందరు గాలివంటివారు; వేగంగా, ఎటూ ఆపకుండా, మహాబలశాలి వానర వీరులు.