భ్రాజమానం తతో దృష్ట్వా హనుమాన్ రాక్షసేశ్వరమ్। మనసా చిన్తయామాస తేజసా తస్య మోహితః
ఆ తర్వాత హనుమంతుడు ఆ రాక్షసుల రాజును ప్రకాశంగా చూసి, అతని తేజస్సుతో మనసు మైమరచి, లోలోపల ఆలోచించసాగాడు.
అహో రూపమహో ధైర్యమహో సత్త్వమహో ద్యుతిః। అహో రాక్షసరాజస్య సర్వలక్షణయుక్తతా
అయ్యో! ఎంత అందం! ఎంత ధైర్యం! ఎంత బలము! ఎంత తేజస్సు! రాక్షసుల రాజు అన్ని లక్షణాలతో కూడి ఉన్నాడు.
యద్యధర్మో న బలవాన్ స్యాదయం రాక్షసేశ్వరః। స్యాదయం సురలోకస్య సశక్రస్యాపి రక్షితా
అన్యాయం బలంగా లేకపోతే, ఈ రాక్షసాధిపతి దేవలోకానికే, ఇంద్రుడితో సహా, రక్షకుడయ్యేవాడు.
అస్య క్రూరైర్నృశంసైశ్చ కర్మభిర్లోకకుత్సితైః। సర్వే బిభ్యతి ఖల్వస్మాల్లోకాః సామరదానవాః
ఇతని క్రూరమైన, దయలేని పనుల వల్ల, లోకానికి నచ్చని వాటి వల్ల, దేవతలు, దానవులు సహా అందరూ నిజంగా భయపడుతున్నారు.
అయం హ్యుత్సహతే క్రుద్ధః కర్తుమేకార్ణవం జగత్। ఇతి చిన్తాం బహువిధామకరోన్మతిమాన్ కపిః। దృష్ట్వా రాక్షసరాజస్య ప్రభావమమితౌజసః
ఇతడు కోపంతో ఉన్నప్పుడు, ఈ లోకాన్ని ఒక్క సముద్రంగా చేయగలడు. రాక్షసరాజు అపారమైన శక్తిని చూసి, ఆ ముద్దు కోతి అనేక విధాల ఆలోచించాడు.
thumb|పఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే పఞ్చాశః సర్గః ॥౫-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో, సుందరకాండలో, యాభైవ సర్గను వినండి.
తముద్వీక్ష్య మహాబాహుః పిఙ్గాక్షం పురతః స్థితమ్। రోషేణ మహతాఽఽవిష్టో రావణో లోకరావణః
తన ముందు నిలబడి ఉన్న మహాబలుడు, పింగళ నేత్రాల రావణుడు, లోకాల్ని భయపెట్టే వాడు, అతిగా కోపంతో నిండిపోయాడు.
శఙ్కాహతాత్మా దధ్యౌ స కపీన్ద్రం తేజసా వృతమ్। కిమేష భగవాన్ నన్దీ భవేత్ సాక్షాదిహాగతః
సందేహంతో మనసు కలవరపడి, ఆ తేజస్సుతో మెరిసే కపిరాజుని చూసి, 'ఇతడు భగవంతుడు నందీనా? స్వయంగా ఇక్కడికి వచ్చాడా?' అని ఆలోచించాడు.
యేన శప్తోఽస్మి కైలాసే మయా ప్రహసితే పురా। సోఽయం వానరమూర్తిః స్యాత్కింస్విద్ బాణోఽపి వాసురః
'కైలాసంలో నేను నవ్వినప్పుడు నన్ను శపించినవాడు ఇతడేనా? వానర రూపంలో ఉన్నవాడా? లేక బాణుడా, లేక మరే రాక్షసుడా?' అని అనుకున్నాడు.
స రాజా రోషతామ్రాక్షః ప్రహస్తం మన్త్రిసత్తమమ్। కాలయుక్తమువాచేదం వచో విపులమర్థవత్
ఆ రాజు, కోపంతో కళ్లెర్రగా మారి, సరైన సమయంలో మంత్రుల్లో శ్రేష్ఠుడైన ప్రహస్తుని చూచి, విస్తృతమైన, అర్థవంతమైన మాటలు పలికాడు.
దురాత్మా పృచ్ఛ్యతామేష కుతః కిం వాస్య కారణమ్। వనభఙ్గే చ కోఽస్యార్థో రాక్షసానాం చ తర్జనే
'ఈ దుష్టుడిని అడగండి: ఇతడు ఎక్కడి నుంచి వచ్చాడు? ఇతడి ఉద్దేశ్యం ఏమిటి? వనాన్ని ధ్వంసం చేయడానికి, రాక్షసులను బెదిరించడానికి కారణం ఏమిటి?' అని చెప్పాడు.
మత్పురీమప్రధృష్యాం వై గమనే కిం ప్రయోజనమ్। ఆయోధనే వా కం కార్యం పృచ్ఛ్యతామేష దుర్మతిః
'నా దుర్గమయమైన నగరంలోకి రావడానికి ఇతడి ఉద్దేశ్యం ఏమిటి? యుద్ధానికి ఇతడు ఏం కోరుకుంటున్నాడు? ఈ దుర్మతి వానిని అడగండి' అని ఆజ్ఞాపించాడు.
రావణస్య వచః శ్రుత్వా ప్రహస్తో వాక్యమబ్రవీత్। సమాశ్వసిహి భద్రం తే న భీః కార్యా త్వయా కపే
రావణుని మాటలు విని, ప్రహస్తుడు ఇలా అన్నాడు: 'శాంతంగా ఉండు, నీకు మంగళం కలగాలి; భయపడాల్సిన అవసరం లేదు, ఓ వానరా.'
యది తావత్ త్వమిన్ద్రేణ ప్రేషితో రావణాలయమ్। తత్త్వమాఖ్యాహి మా తే భూద్ భయం వానర మోక్ష్యసే
'ఇంద్రుడు నిన్ను ఇక్కడికి పంపాడా? నిజం చెప్పు, భయపడవద్దు, ఓ వానరా, నిన్ను విడిచిపెడతాము.'
యది వైశ్రవణస్య త్వం యమస్య వరుణస్య చ। చారురూపమిదం కృత్వా ప్రవిష్టో నః పురీమిమామ్
'కుబేరుడు, యముడు, వరుణుడు నిన్ను పంపి, ఈ ఆకర్షణీయమైన రూపంలో మన నగరంలోకి ప్రవేశించావా?' అని అడిగాడు.
విష్ణునా ప్రేషితో వాపి దూతో విజయకాఙ్క్షిణా। నహి తే వానరం తేజో రూపమాత్రం తు వానరమ్
'లేక విష్ణువు నిన్ను విజయాన్ని కోరుతూ పంపాడా? నీలో ఉన్న తేజస్సు వానరానికి మాత్రమే చెందింది కాదు; నువ్వు నిజంగా వానరుడివే కావు.'
తత్త్వతః కథయస్వాద్య తతో వానర మోక్ష్యసే। అనృతం వదతశ్చాపి దుర్లభం తవ జీవితమ్
'నిజం చెప్పు, అప్పుడు నిన్ను విడిచిపెడతాము, ఓ వానరా. అబద్ధం చెప్పితే నీ ప్రాణం కాపాడుకోవడం అసాధ్యం.'
అథవా యన్నిమిత్తస్తే ప్రవేశో రావణాలయే। ఏవముక్తో హరివరస్తదా రక్షోగణేశ్వరమ్
'లేక ఇంకేదైనా కారణం వల్ల రావణుని ఇంట్లోకి వచ్చావా?' అని అడిగినప్పుడు, ఆ హరివరుడు రాక్షసాధిపతిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
అబ్రవీన్నాస్మి శక్రస్య యమస్య వరుణస్య చ। ధనదేన న మే సఖ్యం విష్ణునా నాస్మి చోదితః
అతడు ఇలా అన్నాడు: 'నేను శక్రుడు, యముడు, వరుణుడు వీరితో మిత్రుడిని కాదు; కుబేరుడు లేదా విష్ణువు నన్ను పంపలేదు.'
జాతిరేవ మమ త్వేషా వానరోఽహమిహాగతః। దర్శనే రాక్షసేన్ద్రస్య తదిదం దుర్లభం మయా
'నా స్వభావం వానరమే; నేను ఇక్కడికి వచ్చిన వానరుడిని. రాక్షసేంద్రుడిని చూడటం చాలా అరుదు, అది నాకు సాధ్యమైంది.'
వనం రాక్షసరాజస్య దర్శనార్థం వినాశితమ్। తతస్తే రాక్షసాః ప్రాప్తా బలినో యుద్ధకాఙ్క్షిణః
'రాక్షసరాజు వనాన్ని నాశనం చేయడం నా ఉద్దేశ్యం అతడిని చూడటమే. ఆ తరువాత యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్న బలమైన రాక్షసులు వచ్చారు.'
రక్షణార్థం చ దేహస్య ప్రతియుద్ధా మయా రణే। అస్త్రపాశైర్న శక్యోఽహం బద్ధుం దేవాసురైరపి
'నా శరీరాన్ని కాపాడుకోవడానికి యుద్ధంలో ఎదుర్కొన్నాను. దేవతలు, రాక్షసులు కూడా ఆయుధాలతో లేదా పాశాలతో నన్ను బంధించలేరు.'
పితామహాదేష వరో మమాపి హి సమాగతః। రాజానం ద్రష్టుకామేన మయాస్త్రమనువర్తితమ్
'పితామహుని ఆజ్ఞ వల్ల నాకు కూడా వరం లభించింది. రాజును చూడాలనే కోరికతో ఆయుధబంధాన్ని అంగీకరించాను.'
విముక్తోఽప్యహమస్త్రేణ రాక్షసైస్త్వభివేదితః। కేనచిద్ రామకార్యేణ ఆగతోఽస్మి తవాన్తికమ్
'ఆయుధబంధం నుంచి విడిపోయినా, రాక్షసులు నన్ను ఇక్కడికి తెచ్చారు. రాముని పనికై నీ సమక్షానికి వచ్చాను.'
దూతోఽహమితి విజ్ఞాయ రాఘవస్యామితౌజసః। శ్రూయతామేవ వచనం మమ పథ్యమిదం ప్రభో
రాఘవుని అపారమైన శక్తిని కలిగినవాడిగా నేను దూతనని తెలుసుకో. ప్రభువా! నా మాటలు విను, ఇవి నీకు మేలు చేసే మాటలు.
thumb|ఏకపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే ఏకపఞ్చాశః సర్గః ॥౫-
ఇప్పుడు ఐదు పదకొండు వ సర్గను వినండి.
తం సమీక్ష్య మహాసత్త్వం సత్త్వవాన్ హరిసత్తమః। వాక్యమర్థవదవ్యగ్రస్తమువాచ దశాననమ్
ఆ మహాత్ముడిని గమనించిన వానరులలో శ్రేష్ఠుడు, స్థిరమైన మనస్సుతో, అర్థవంతమైన మాటలు దశముఖుడికి చెప్పాడు.
అహం సుగ్రీవసందేశాదిహ ప్రాప్తస్తవాన్తికే। రాక్షసేశ హరీశస్త్వాం భ్రాతా కుశలమబ్రవీత్
నేను సుగ్రీవుని సందేశంతో ఇక్కడికి వచ్చాను. రాక్షసుల అధిపతీ! వానరుల రాజు అయిన నీ సోదరుడు నీకు క్షేమమని అడిగాడు.
భ్రాతుః శ్రృణు సమాదేశం సుగ్రీవస్య మహాత్మనః। ధర్మార్థసహితం వాక్యమిహ చాముత్ర చ క్షమమ్
నీ సోదరుడు అయిన సుగ్రీవుని ఆజ్ఞను విను. ఇది ధర్మం, ప్రయోజనం కలిగిన మాట, ఇక్కడా, పరలోకంలోనూ నీకు శ్రేయస్కరం.
రాజా దశరథో నామ రథకుఞ్జరవాజిమాన్। పితేవ బన్ధుర్లోకస్య సురేశ్వరసమద్యుతిః
రథాలు, ఏనుగులు, కుదిరాళ్లు కలిగి, అందరికీ తండ్రిలా మిత్రుడై, దేవేంద్రుని సమానమైన తేజస్సు గల దశరథుడు అనే రాజు ఉండేవాడు.