శిరోభిర్దశభిర్వీరో భ్రాజమానం మహౌజసమ్। నానావ్యాలసమాకీర్ణైః శిఖరైరివ మన్దరమ్
పది తలలతో, గొప్ప తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ, అనేక సర్పాలతో అలంకరించబడిన శిఖరాలతో ఉన్న మందరపర్వతంలా కనిపించాడు.
నీలాఞ్జనచయప్రఖ్యం హారేణోరసి రాజతా। పూర్ణచన్ద్రాభవక్త్రేణ సబాలార్కమివామ్బుదమ్
నీలిమా కలిగిన అంజనపు గడ్డలవలె ముదురు రంగులో, వెండి హారాన్ని మెడలో ధరించి, ముఖం పూర్ణచంద్రంలా ప్రకాశిస్తూ, బాలసూర్య చంద్రులతో కూడిన మేఘంలా ఉన్నాడు.
బాహుభిర్బద్ధకేయూరైశ్చన్దనోత్తమరూషితైః। భ్రాజమానాఙ్గదైర్భీమైః పఞ్చశీర్షైరివోరగైః
వెదురులపై మంచి కంకణాలు, ఉత్తమమైన చందనం పూసి, భయంకరమైన అంగదాలతో మెరుస్తూ, అయిదు తలలున్న పాముల్లా కనిపించాడు.
మహతి స్ఫాటికే చిత్రే రత్నసంయోగచిత్రితే। ఉత్తమాస్తరణాస్తీర్ణే సూపవిష్టం వరాసనే
అద్భుతమైన వజ్రాల అలంకరణలతో ఉన్న పెద్ద స్ఫటికపు సింహాసనంపై, ఉత్తమమైన పరుపులతో పరచబడి, అక్కడ కూర్చున్నాడు.
అలంకృతాభిరత్యర్థం ప్రమదాభిః సమన్తతః। వాలవ్యజనహస్తాభిరారాత్సముపసేవితమ్
అత్యంత అందంగా అలంకరించబడిన స్త్రీలు చుట్టూ ఉండగా, కొంత దూరంలో వాలవ్యజనాలు పట్టుకున్నవారు సేవ చేస్తున్నారు.
దుర్ధరేణ ప్రహస్తేన మహాపార్శ్వేన రక్షసా। మన్త్రిభిర్మన్త్రతత్త్వజ్ఞైర్నికుమ్భేన చ మన్త్రిణా
దుర్ధరుడు, ప్రహస్తుడు, మహాపార్శ్వుడు, నికుంభుడు వంటి మంత్రులు, మంత్రవిద్యలో నిపుణులైన రాక్షసులు అతని పక్కన కూర్చున్నారు.
ఉపోపవిష్టం రక్షోభిశ్చతుర్భిర్బలదర్పితమ్। కృత్స్నం పరివృతం లోకం చతుర్భిరివ సాగరైః
నాలుగు బలవంతమైన రాక్షసులు చుట్టూ కూర్చొని, మొత్తం లోకాన్ని నాలుగు సముద్రాలు చుట్టినట్టుగా అతన్ని ఆవరించారు.
మన్త్రిభిర్మన్త్రతత్త్వజ్ఞైరన్యైశ్చ శుభదర్శిభిః। ఆశ్వాస్యమానం సచివైః సురైరివ సురేశ్వరమ్
మంత్రవిద్యలో నిపుణులైన మంత్రులతో పాటు, శుభ్రమైన రూపం కలిగిన ఇతరులు కూడా అతన్ని ఆదరిస్తూ, దేవేంద్రుని దేవతలు ఆదరించినట్టు ఉన్నారు.
అపశ్యద్ రాక్షసపతిం హనూమానతితేజసమ్। వేష్టితం మేరుశిఖరే సతోయమివ తోయదమ్
హనుమంతుడు అపారమైన తేజస్సుతో ఉన్న రాక్షసాధిపతిని, మెరుపుతో కూడిన మేఘం మెరుపు శిఖరంపై ఉండినట్టు, చుట్టూ ఉన్నవారితో చూశాడు.
స తైః సమ్పీడ్యమానోఽపి రక్షోభిర్భీమవిక్రమైః। విస్మయం పరమం గత్వా రక్షోఽధిపమవైక్షత
ఆ భయంకరమైన వీర రాక్షసులు చుట్టూ ఉన్నా, హనుమంతుడు అతని వైభవాన్ని చూసి, గొప్ప ఆశ్చర్యంతో రాక్షసాధిపతిని చూశాడు.
భ్రాజమానం తతో దృష్ట్వా హనుమాన్ రాక్షసేశ్వరమ్। మనసా చిన్తయామాస తేజసా తస్య మోహితః
ఆ తర్వాత హనుమంతుడు ఆ రాక్షసుల రాజును ప్రకాశంగా చూసి, అతని తేజస్సుతో మనసు మైమరచి, లోలోపల ఆలోచించసాగాడు.
అహో రూపమహో ధైర్యమహో సత్త్వమహో ద్యుతిః। అహో రాక్షసరాజస్య సర్వలక్షణయుక్తతా
అయ్యో! ఎంత అందం! ఎంత ధైర్యం! ఎంత బలము! ఎంత తేజస్సు! రాక్షసుల రాజు అన్ని లక్షణాలతో కూడి ఉన్నాడు.
యద్యధర్మో న బలవాన్ స్యాదయం రాక్షసేశ్వరః। స్యాదయం సురలోకస్య సశక్రస్యాపి రక్షితా
అన్యాయం బలంగా లేకపోతే, ఈ రాక్షసాధిపతి దేవలోకానికే, ఇంద్రుడితో సహా, రక్షకుడయ్యేవాడు.
అస్య క్రూరైర్నృశంసైశ్చ కర్మభిర్లోకకుత్సితైః। సర్వే బిభ్యతి ఖల్వస్మాల్లోకాః సామరదానవాః
ఇతని క్రూరమైన, దయలేని పనుల వల్ల, లోకానికి నచ్చని వాటి వల్ల, దేవతలు, దానవులు సహా అందరూ నిజంగా భయపడుతున్నారు.
అయం హ్యుత్సహతే క్రుద్ధః కర్తుమేకార్ణవం జగత్। ఇతి చిన్తాం బహువిధామకరోన్మతిమాన్ కపిః। దృష్ట్వా రాక్షసరాజస్య ప్రభావమమితౌజసః
ఇతడు కోపంతో ఉన్నప్పుడు, ఈ లోకాన్ని ఒక్క సముద్రంగా చేయగలడు. రాక్షసరాజు అపారమైన శక్తిని చూసి, ఆ ముద్దు కోతి అనేక విధాల ఆలోచించాడు.
thumb|పఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే పఞ్చాశః సర్గః ॥౫-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో, సుందరకాండలో, యాభైవ సర్గను వినండి.
తముద్వీక్ష్య మహాబాహుః పిఙ్గాక్షం పురతః స్థితమ్। రోషేణ మహతాఽఽవిష్టో రావణో లోకరావణః
తన ముందు నిలబడి ఉన్న మహాబలుడు, పింగళ నేత్రాల రావణుడు, లోకాల్ని భయపెట్టే వాడు, అతిగా కోపంతో నిండిపోయాడు.
శఙ్కాహతాత్మా దధ్యౌ స కపీన్ద్రం తేజసా వృతమ్। కిమేష భగవాన్ నన్దీ భవేత్ సాక్షాదిహాగతః
సందేహంతో మనసు కలవరపడి, ఆ తేజస్సుతో మెరిసే కపిరాజుని చూసి, 'ఇతడు భగవంతుడు నందీనా? స్వయంగా ఇక్కడికి వచ్చాడా?' అని ఆలోచించాడు.
యేన శప్తోఽస్మి కైలాసే మయా ప్రహసితే పురా। సోఽయం వానరమూర్తిః స్యాత్కింస్విద్ బాణోఽపి వాసురః
'కైలాసంలో నేను నవ్వినప్పుడు నన్ను శపించినవాడు ఇతడేనా? వానర రూపంలో ఉన్నవాడా? లేక బాణుడా, లేక మరే రాక్షసుడా?' అని అనుకున్నాడు.
స రాజా రోషతామ్రాక్షః ప్రహస్తం మన్త్రిసత్తమమ్। కాలయుక్తమువాచేదం వచో విపులమర్థవత్
ఆ రాజు, కోపంతో కళ్లెర్రగా మారి, సరైన సమయంలో మంత్రుల్లో శ్రేష్ఠుడైన ప్రహస్తుని చూచి, విస్తృతమైన, అర్థవంతమైన మాటలు పలికాడు.
దురాత్మా పృచ్ఛ్యతామేష కుతః కిం వాస్య కారణమ్। వనభఙ్గే చ కోఽస్యార్థో రాక్షసానాం చ తర్జనే
'ఈ దుష్టుడిని అడగండి: ఇతడు ఎక్కడి నుంచి వచ్చాడు? ఇతడి ఉద్దేశ్యం ఏమిటి? వనాన్ని ధ్వంసం చేయడానికి, రాక్షసులను బెదిరించడానికి కారణం ఏమిటి?' అని చెప్పాడు.
మత్పురీమప్రధృష్యాం వై గమనే కిం ప్రయోజనమ్। ఆయోధనే వా కం కార్యం పృచ్ఛ్యతామేష దుర్మతిః
'నా దుర్గమయమైన నగరంలోకి రావడానికి ఇతడి ఉద్దేశ్యం ఏమిటి? యుద్ధానికి ఇతడు ఏం కోరుకుంటున్నాడు? ఈ దుర్మతి వానిని అడగండి' అని ఆజ్ఞాపించాడు.
రావణస్య వచః శ్రుత్వా ప్రహస్తో వాక్యమబ్రవీత్। సమాశ్వసిహి భద్రం తే న భీః కార్యా త్వయా కపే
రావణుని మాటలు విని, ప్రహస్తుడు ఇలా అన్నాడు: 'శాంతంగా ఉండు, నీకు మంగళం కలగాలి; భయపడాల్సిన అవసరం లేదు, ఓ వానరా.'
యది తావత్ త్వమిన్ద్రేణ ప్రేషితో రావణాలయమ్। తత్త్వమాఖ్యాహి మా తే భూద్ భయం వానర మోక్ష్యసే
'ఇంద్రుడు నిన్ను ఇక్కడికి పంపాడా? నిజం చెప్పు, భయపడవద్దు, ఓ వానరా, నిన్ను విడిచిపెడతాము.'
యది వైశ్రవణస్య త్వం యమస్య వరుణస్య చ। చారురూపమిదం కృత్వా ప్రవిష్టో నః పురీమిమామ్
'కుబేరుడు, యముడు, వరుణుడు నిన్ను పంపి, ఈ ఆకర్షణీయమైన రూపంలో మన నగరంలోకి ప్రవేశించావా?' అని అడిగాడు.
విష్ణునా ప్రేషితో వాపి దూతో విజయకాఙ్క్షిణా। నహి తే వానరం తేజో రూపమాత్రం తు వానరమ్
'లేక విష్ణువు నిన్ను విజయాన్ని కోరుతూ పంపాడా? నీలో ఉన్న తేజస్సు వానరానికి మాత్రమే చెందింది కాదు; నువ్వు నిజంగా వానరుడివే కావు.'
తత్త్వతః కథయస్వాద్య తతో వానర మోక్ష్యసే। అనృతం వదతశ్చాపి దుర్లభం తవ జీవితమ్
'నిజం చెప్పు, అప్పుడు నిన్ను విడిచిపెడతాము, ఓ వానరా. అబద్ధం చెప్పితే నీ ప్రాణం కాపాడుకోవడం అసాధ్యం.'
అథవా యన్నిమిత్తస్తే ప్రవేశో రావణాలయే। ఏవముక్తో హరివరస్తదా రక్షోగణేశ్వరమ్
'లేక ఇంకేదైనా కారణం వల్ల రావణుని ఇంట్లోకి వచ్చావా?' అని అడిగినప్పుడు, ఆ హరివరుడు రాక్షసాధిపతిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
అబ్రవీన్నాస్మి శక్రస్య యమస్య వరుణస్య చ। ధనదేన న మే సఖ్యం విష్ణునా నాస్మి చోదితః
అతడు ఇలా అన్నాడు: 'నేను శక్రుడు, యముడు, వరుణుడు వీరితో మిత్రుడిని కాదు; కుబేరుడు లేదా విష్ణువు నన్ను పంపలేదు.'
జాతిరేవ మమ త్వేషా వానరోఽహమిహాగతః। దర్శనే రాక్షసేన్ద్రస్య తదిదం దుర్లభం మయా
'నా స్వభావం వానరమే; నేను ఇక్కడికి వచ్చిన వానరుడిని. రాక్షసేంద్రుడిని చూడటం చాలా అరుదు, అది నాకు సాధ్యమైంది.'