స రోషసంవర్తితతామ్రదృష్టి- ర్దశాననస్తం కపిమన్వవేక్ష్య। అథోపవిష్టాన్ కులశీలవృద్ధాన్ సమాదిశత్ తం ప్రతి ముఖ్యమన్త్రీన్
అప్పుడు దశాననుడు, కోపంతో కళ్లలో ఎర్రదనంతో ఆ వానరుణ్ని చూసి, అక్కడ కూర్చున్న వంశశీలవృద్ధులైన ముఖ్యమంత్రులను అతని గురించి ఆదేశించాడు.
యథాక్రమం తైః స కపిశ్చ పృష్టః కార్యార్థమర్థస్య చ మూలమాదౌ। నివేదయామాస హరీశ్వరస్య దూతః సకాశాదహమాగతోఽస్మి
ఆ వానరుడు, వారు అడిగిన ప్రకారం తన పని, దాని మూలాన్ని వివరించాడు. 'నేను హరీశ్వరుని దూతగా వచ్చాను' అని తెలియజేశాడు.
thumb|ఏకోనపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే ఏకోనపఞ్చాశః సర్గః ॥౫-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలోని సుందరకాండలో నలభై తొమ్మిదవ సర్గను వినండి.
తతః స కర్మణా తస్య విస్మితో భీమవిక్రమః। హనూమాన్ క్రోధతామ్రాక్షో రక్షోఽధిపమవైక్షత
తర్వాత, భయంకరమైన విక్రమశాలి హనుమంతుడు, కోపంతో కళ్లెర్రగా, ఆ రాక్షసాధిపతిని అతని కార్యాన్ని చూసి ఆశ్చర్యపడి చూశాడు.
భ్రాజమానం మహార్హేణ కాఞ్చనేన విరాజతా। ముక్తాజాలవృతేనాథ ముకుటేన మహాద్యుతిమ్
అతడు అత్యంత విలువైన బంగారు కిరీటంతో, ముత్యాల జాలితో అలంకరించబడి, మహా తేజస్సుతో మెరిసిపోతున్న రావణుని చూశాడు.
వజ్రసంయోగసంయుక్తైర్మహార్హమణివిగ్రహైః। హైమైరాభరణైశ్చిత్రైర్మనసేవ ప్రకల్పితైః
వజ్రంతో కలిపిన విలువైన రత్నాలతో చేసిన బంగారు ఆభరణాలతో, మనస్సులో ఊహించినట్టుగా అద్భుతంగా తయారైన అలంకారాలతో అతడు అలంకరించబడి ఉన్నాడు.
మహార్హక్షౌమసంవీతం రక్తచన్దనరూషితమ్। స్వనులిప్తం విచిత్రాభిర్వివిధాభిశ్చ భక్తిభిః
అతివిలువైన మెత్తని వస్త్రాలు ధరించినవాడు, ఎర్రగంధపు చందనం పూసుకున్నవాడు, ఎన్నో రకాల సుగంధ ద్రవ్యాలతో తానే పూసుకున్నాడు.
విచిత్రం దర్శనీయైశ్చ రక్తాక్షైర్భీమదర్శనైః। దీప్తతీక్ష్ణమహాదంష్ట్రం ప్రలమ్బం దశనచ్ఛదైః
వింతగా, భయంకరంగా కనిపించే వాడు, ఎర్రని కళ్లతో, మెరుస్తున్న పెద్ద, పదునైన పళ్లతో, పొడవాటి పళ్ల వరుసలతో ఉన్నాడు.
శిరోభిర్దశభిర్వీరో భ్రాజమానం మహౌజసమ్। నానావ్యాలసమాకీర్ణైః శిఖరైరివ మన్దరమ్
పది తలలతో, గొప్ప తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ, అనేక సర్పాలతో అలంకరించబడిన శిఖరాలతో ఉన్న మందరపర్వతంలా కనిపించాడు.
నీలాఞ్జనచయప్రఖ్యం హారేణోరసి రాజతా। పూర్ణచన్ద్రాభవక్త్రేణ సబాలార్కమివామ్బుదమ్
నీలిమా కలిగిన అంజనపు గడ్డలవలె ముదురు రంగులో, వెండి హారాన్ని మెడలో ధరించి, ముఖం పూర్ణచంద్రంలా ప్రకాశిస్తూ, బాలసూర్య చంద్రులతో కూడిన మేఘంలా ఉన్నాడు.
బాహుభిర్బద్ధకేయూరైశ్చన్దనోత్తమరూషితైః। భ్రాజమానాఙ్గదైర్భీమైః పఞ్చశీర్షైరివోరగైః
వెదురులపై మంచి కంకణాలు, ఉత్తమమైన చందనం పూసి, భయంకరమైన అంగదాలతో మెరుస్తూ, అయిదు తలలున్న పాముల్లా కనిపించాడు.
మహతి స్ఫాటికే చిత్రే రత్నసంయోగచిత్రితే। ఉత్తమాస్తరణాస్తీర్ణే సూపవిష్టం వరాసనే
అద్భుతమైన వజ్రాల అలంకరణలతో ఉన్న పెద్ద స్ఫటికపు సింహాసనంపై, ఉత్తమమైన పరుపులతో పరచబడి, అక్కడ కూర్చున్నాడు.
అలంకృతాభిరత్యర్థం ప్రమదాభిః సమన్తతః। వాలవ్యజనహస్తాభిరారాత్సముపసేవితమ్
అత్యంత అందంగా అలంకరించబడిన స్త్రీలు చుట్టూ ఉండగా, కొంత దూరంలో వాలవ్యజనాలు పట్టుకున్నవారు సేవ చేస్తున్నారు.
దుర్ధరేణ ప్రహస్తేన మహాపార్శ్వేన రక్షసా। మన్త్రిభిర్మన్త్రతత్త్వజ్ఞైర్నికుమ్భేన చ మన్త్రిణా
దుర్ధరుడు, ప్రహస్తుడు, మహాపార్శ్వుడు, నికుంభుడు వంటి మంత్రులు, మంత్రవిద్యలో నిపుణులైన రాక్షసులు అతని పక్కన కూర్చున్నారు.
ఉపోపవిష్టం రక్షోభిశ్చతుర్భిర్బలదర్పితమ్। కృత్స్నం పరివృతం లోకం చతుర్భిరివ సాగరైః
నాలుగు బలవంతమైన రాక్షసులు చుట్టూ కూర్చొని, మొత్తం లోకాన్ని నాలుగు సముద్రాలు చుట్టినట్టుగా అతన్ని ఆవరించారు.
మన్త్రిభిర్మన్త్రతత్త్వజ్ఞైరన్యైశ్చ శుభదర్శిభిః। ఆశ్వాస్యమానం సచివైః సురైరివ సురేశ్వరమ్
మంత్రవిద్యలో నిపుణులైన మంత్రులతో పాటు, శుభ్రమైన రూపం కలిగిన ఇతరులు కూడా అతన్ని ఆదరిస్తూ, దేవేంద్రుని దేవతలు ఆదరించినట్టు ఉన్నారు.
అపశ్యద్ రాక్షసపతిం హనూమానతితేజసమ్। వేష్టితం మేరుశిఖరే సతోయమివ తోయదమ్
హనుమంతుడు అపారమైన తేజస్సుతో ఉన్న రాక్షసాధిపతిని, మెరుపుతో కూడిన మేఘం మెరుపు శిఖరంపై ఉండినట్టు, చుట్టూ ఉన్నవారితో చూశాడు.
స తైః సమ్పీడ్యమానోఽపి రక్షోభిర్భీమవిక్రమైః। విస్మయం పరమం గత్వా రక్షోఽధిపమవైక్షత
ఆ భయంకరమైన వీర రాక్షసులు చుట్టూ ఉన్నా, హనుమంతుడు అతని వైభవాన్ని చూసి, గొప్ప ఆశ్చర్యంతో రాక్షసాధిపతిని చూశాడు.
భ్రాజమానం తతో దృష్ట్వా హనుమాన్ రాక్షసేశ్వరమ్। మనసా చిన్తయామాస తేజసా తస్య మోహితః
ఆ తర్వాత హనుమంతుడు ఆ రాక్షసుల రాజును ప్రకాశంగా చూసి, అతని తేజస్సుతో మనసు మైమరచి, లోలోపల ఆలోచించసాగాడు.
అహో రూపమహో ధైర్యమహో సత్త్వమహో ద్యుతిః। అహో రాక్షసరాజస్య సర్వలక్షణయుక్తతా
అయ్యో! ఎంత అందం! ఎంత ధైర్యం! ఎంత బలము! ఎంత తేజస్సు! రాక్షసుల రాజు అన్ని లక్షణాలతో కూడి ఉన్నాడు.
యద్యధర్మో న బలవాన్ స్యాదయం రాక్షసేశ్వరః। స్యాదయం సురలోకస్య సశక్రస్యాపి రక్షితా
అన్యాయం బలంగా లేకపోతే, ఈ రాక్షసాధిపతి దేవలోకానికే, ఇంద్రుడితో సహా, రక్షకుడయ్యేవాడు.
అస్య క్రూరైర్నృశంసైశ్చ కర్మభిర్లోకకుత్సితైః। సర్వే బిభ్యతి ఖల్వస్మాల్లోకాః సామరదానవాః
ఇతని క్రూరమైన, దయలేని పనుల వల్ల, లోకానికి నచ్చని వాటి వల్ల, దేవతలు, దానవులు సహా అందరూ నిజంగా భయపడుతున్నారు.
అయం హ్యుత్సహతే క్రుద్ధః కర్తుమేకార్ణవం జగత్। ఇతి చిన్తాం బహువిధామకరోన్మతిమాన్ కపిః। దృష్ట్వా రాక్షసరాజస్య ప్రభావమమితౌజసః
ఇతడు కోపంతో ఉన్నప్పుడు, ఈ లోకాన్ని ఒక్క సముద్రంగా చేయగలడు. రాక్షసరాజు అపారమైన శక్తిని చూసి, ఆ ముద్దు కోతి అనేక విధాల ఆలోచించాడు.
thumb|పఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే పఞ్చాశః సర్గః ॥౫-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో, సుందరకాండలో, యాభైవ సర్గను వినండి.
తముద్వీక్ష్య మహాబాహుః పిఙ్గాక్షం పురతః స్థితమ్। రోషేణ మహతాఽఽవిష్టో రావణో లోకరావణః
తన ముందు నిలబడి ఉన్న మహాబలుడు, పింగళ నేత్రాల రావణుడు, లోకాల్ని భయపెట్టే వాడు, అతిగా కోపంతో నిండిపోయాడు.
శఙ్కాహతాత్మా దధ్యౌ స కపీన్ద్రం తేజసా వృతమ్। కిమేష భగవాన్ నన్దీ భవేత్ సాక్షాదిహాగతః
సందేహంతో మనసు కలవరపడి, ఆ తేజస్సుతో మెరిసే కపిరాజుని చూసి, 'ఇతడు భగవంతుడు నందీనా? స్వయంగా ఇక్కడికి వచ్చాడా?' అని ఆలోచించాడు.
యేన శప్తోఽస్మి కైలాసే మయా ప్రహసితే పురా। సోఽయం వానరమూర్తిః స్యాత్కింస్విద్ బాణోఽపి వాసురః
'కైలాసంలో నేను నవ్వినప్పుడు నన్ను శపించినవాడు ఇతడేనా? వానర రూపంలో ఉన్నవాడా? లేక బాణుడా, లేక మరే రాక్షసుడా?' అని అనుకున్నాడు.
స రాజా రోషతామ్రాక్షః ప్రహస్తం మన్త్రిసత్తమమ్। కాలయుక్తమువాచేదం వచో విపులమర్థవత్
ఆ రాజు, కోపంతో కళ్లెర్రగా మారి, సరైన సమయంలో మంత్రుల్లో శ్రేష్ఠుడైన ప్రహస్తుని చూచి, విస్తృతమైన, అర్థవంతమైన మాటలు పలికాడు.
దురాత్మా పృచ్ఛ్యతామేష కుతః కిం వాస్య కారణమ్। వనభఙ్గే చ కోఽస్యార్థో రాక్షసానాం చ తర్జనే
'ఈ దుష్టుడిని అడగండి: ఇతడు ఎక్కడి నుంచి వచ్చాడు? ఇతడి ఉద్దేశ్యం ఏమిటి? వనాన్ని ధ్వంసం చేయడానికి, రాక్షసులను బెదిరించడానికి కారణం ఏమిటి?' అని చెప్పాడు.
మత్పురీమప్రధృష్యాం వై గమనే కిం ప్రయోజనమ్। ఆయోధనే వా కం కార్యం పృచ్ఛ్యతామేష దుర్మతిః
'నా దుర్గమయమైన నగరంలోకి రావడానికి ఇతడి ఉద్దేశ్యం ఏమిటి? యుద్ధానికి ఇతడు ఏం కోరుకుంటున్నాడు? ఈ దుర్మతి వానిని అడగండి' అని ఆజ్ఞాపించాడు.