తేన బద్ధస్తతోఽస్త్రేణ రాక్షసేన స వానరః। అభవన్నిర్విచేష్టశ్చ పపాత చ మహీతలే
ఆ రాక్షసుని ఆయుధంతో బంధించబడిన వానరు, కదలలేక, భూమిపై పడిపోయాడు.
తతోఽథ బుద్ధ్వా స తదస్త్రబన్ధం ప్రభోః ప్రభావాద్ విగతాల్పవేగః। పితామహానుగ్రహమాత్మనశ్చ విచిన్తయామాస హరిప్రవీరః
అప్పుడు ఆస్త్రబంధాన్ని గ్రహించి, ప్రభువు శక్తివల్ల తన శక్తి తగ్గిపోయిందని తెలుసుకుని, బ్రహ్మదేవుని అనుగ్రహాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, ఆ వానరశ్రేష్ఠుడు ఆలోచనలో పడ్డాడు.
తతః స్వాయమ్భువైర్మన్త్రైర్బ్రహ్మాస్త్రం చాభిమన్త్రితమ్। హనూమాంశ్చిన్తయామాస వరదానం పితామహాత్
తర్వాత హనుమంతుడు, బ్రహ్మదేవుని వరప్రదానాన్ని, బ్రహ్మమంత్రాలతో శక్తివంతమైన బ్రహ్మాస్త్రాన్ని మనసులో ఆలోచించాడు.
న మేఽస్య బన్ధస్య చ శక్తిరస్తి విమోక్షణే లోకగురోః ప్రభావాత్। ఇత్యేవమేవం విహితోఽస్త్రబన్ధో మయాఽఽత్మయోనేరనువర్తితవ్యః
ఈ బంధాన్ని విడిపించేందుకు నాకు శక్తి లేదు, లోకగురువు మహిమ వల్ల ఇది జరిగింది. అందుకే ఈ ఆయుధబంధం జరిగింది; ఆ స్వయంభువు సంకల్పాన్ని నేను అనుసరించాలి.
స వీర్యమస్త్రస్య కపిర్విచార్య పితామహానుగ్రహమాత్మనశ్చ। విమోక్షశక్తిం పరిచిన్తయిత్వా పితామహాజ్ఞామనువర్తతే స్మ
ఆ వానరు, ఆయుధబలం, బ్రహ్మదేవుని అనుగ్రహం, తన శక్తిని పరిశీలించి, విడిపోవడం గురించి ఆలోచించి, బ్రహ్మదేవుని ఆజ్ఞను పాటించాడు.
అస్త్రేణాపి హి బద్ధస్య భయం మమ న జాయతే। పితామహమహేన్ద్రాభ్యాం రక్షితస్యానిలేన చ
ఈ ఆయుధంతో బంధించబడ్డా నాకు భయం లేదు; ఎందుకంటే బ్రహ్మదేవుడు, మహేంద్రుడు, వాయుదేవుడు నన్ను కాపాడుతున్నారు.
గ్రహణే చాపి రక్షోభిర్మహన్మే గుణదర్శనమ్। రాక్షసేన్ద్రేణ సంవాదస్తస్మాద్ గృహ్ణన్తు మాం పరే
రాక్షసులు నన్ను పట్టుకుంటే నా గుణాలు బయటపడతాయి; రాక్షసేంద్రుడితో సంభాషణ జరుగుతుంది. అందుకే ఇతరులు నన్ను పట్టుకోవచ్చు.
స నిశ్చితార్థః పరవీరహన్తా సమీక్ష్యకారీ వినివృత్తచేష్టః। పరైః ప్రసహ్యాభిగతైర్నిగృహ్య ననాద తైస్తైః పరిభర్త్స్యమానః
తన లక్ష్యాన్ని నిర్ణయించుకుని, శత్రువులను సంహరించగల వీరుడు, ఆలోచనతో కదలికలు ఆపి, బలవంతంగా వచ్చిన వారిచేత పట్టుబడి, అవమానించబడుతూ గర్జించాడు.
తతస్తే రాక్షసా దృష్ట్వా వినిశ్చేష్టమరిందమమ్। బబన్ధుః శణవల్కైశ్చ ద్రుమచీరైశ్చ సంహతైః
తర్వాత, ఆ రాక్షసులు, శత్రువులను జయించిన వానరుడు కదలకుండా ఉన్నాడని చూసి, శణబల్కలు, చెట్టు తొక్కలతో బలంగా కట్టేశారు.
స రోచయామాస పరైశ్చ బన్ధం ప్రసహ్య వీరైరభిగర్హణం చ। కౌతూహలాన్మాం యది రాక్షసేన్ద్రో ద్రష్టుం వ్యవస్యేదితి నిశ్చితార్థః
ఇతరులు తనను బంధించడాన్ని, దూషించడాన్ని హనుమంతుడు అంగీకరించాడు. 'రాక్షసేంద్రుడు ఆసక్తితో నన్ను చూడాలనుకుంటే' అని నిశ్చయంగా భావించాడు.
స బద్ధస్తేన వల్కేన విముక్తోఽస్త్రేణ వీర్యవాన్। అస్త్రబన్ధః స చాన్యం హి న బన్ధమనువర్తతే
ఆ వానరుడు ఆ చెట్టు తొక్కలతో కట్టబడి ఉన్నా, తన బలంతో ఆయుధబంధనాన్ని విడిపోవడం జరిగింది. ఒక బంధనం ఉన్నప్పుడు, ఆయుధబంధనం ఇంకొక బంధానికి అనుసరించదు.
అథేన్ద్రజిత్ తం ద్రుమచీరబద్ధం విచార్య వీరః కపిసత్తమం తమ్। విముక్తమస్త్రేణ జగామ చిన్తా- మన్యేన బద్ధోఽప్యనువర్తతేఽస్త్రమ్
అప్పుడు ఇంద్రజిత్, ఆ వానరశ్రేష్ఠుడు చెట్టు తొక్కలతో కట్టబడి, ఆయుధబంధనంనుండి విడిపోవడాన్ని గమనించి, 'ఇంకా వేరే బంధంలో ఉన్నా, ఆయుధబంధన ప్రభావం కొనసాగుతుంది' అని ఆలోచించాడు.
అహో మహత్ కర్మ కృతం నిరర్థం న రాక్షసైర్మన్త్రగతిర్విమృష్టా। పునశ్చ నాస్త్రే విహతేఽస్త్రమన్యత్ ప్రవర్తతే సంశయితాః స్మ సర్వే
ఓహో! గొప్ప పని చేసాం కానీ దాని ఫలితం లేదు. రాక్షసులు మంత్రబలం గురించి ఆలోచించలేదు. ఒకసారి ఆయుధబంధనం తుడిపాటయితే, మరొక ఆయుధబంధనం పనిచేయదు. అందరం సందేహంలో పడిపోయాం.
అస్త్రేణ హనుమాన్ ముక్తో నాత్మానమవబుధ్యతే। కృష్యమాణస్తు రక్షోభిస్తైశ్చ బన్ధైర్నిపీడితః
హనుమంతుడు ఆయుధబంధనంనుండి విడిపోయినా, తన స్థితి తెలుసుకోలేకపోయాడు. రాక్షసులు అతన్ని లాగుతూ, ఆ బంధాలతో బాధించారు.
హన్యమానస్తతః క్రూరై రాక్షసైః కాలముష్టిభిః। సమీపం రాక్షసేన్ద్రస్య ప్రాకృష్యత స వానరః
తర్వాత, క్రూరమైన రాక్షసులు హనుమంతుడిని ఘోరమైన ముష్టులతో కొడుతూ, వానరుణ్ని రాక్షసరాజు దగ్గరకు తీసుకెళ్లారు.
అథేన్ద్రజిత్ తం ప్రసమీక్ష్య ముక్త- మస్త్రేణ బద్ధం ద్రుమచీరసూత్రైః। వ్యదర్శయత్ తత్ర మహాబలం తం హరిప్రవీరం సగణాయ రాజ్ఞే
అప్పుడు ఇంద్రజిత్, ఆయుధబంధనంనుండి విడిపోయి, చెట్టు తొక్కలతో కట్టబడి ఉన్న ఆ మహాబలశాలి వానరుని, అతని తోడుగాళ్లతో కలిసి రాజుకు చూపించాడు.
తం మత్తమివ మాతఙ్గం బద్ధం కపివరోత్తమమ్। రాక్షసా రాక్షసేన్ద్రాయ రావణాయ న్యవేదయన్
ఆ వానరశ్రేష్ఠుడు, మత్తులో ఉన్న ఏనుగులా ఉగ్రంగా, బంధించబడి ఉండగా, రాక్షసులు అతన్ని రాక్షసరాజు రావణునికి తెలియజేశారు.
కోఽయం కస్య కుతో వాపి కిం కార్యం కోఽభ్యుపాశ్రయః। ఇతి రాక్షసవీరాణాం దృష్ట్వా సంజజ్ఞిరే కథాః
'ఇతడు ఎవరు? ఎవరివాడు? ఎక్కడినుండి వచ్చాడు? ఇతని ఉద్దేశ్యం ఏమిటి? ఇతడు ఎవరి ఆశ్రయం పొందాడు?' అని రాక్షస వీరులు అతన్ని చూసి పరస్పరం చర్చించుకున్నారు.
హన్యతాం దహ్యతాం వాపి భక్ష్యతామితి చాపరే। రాక్షసాస్తత్ర సంక్రుద్ధాః పరస్పరమథాబ్రువన్
'ఇతడిని చంపేయండి, కాల్చేయండి, లేక తినేయండి!' అని అక్కడ ఉన్న కొంతమంది కోపంతో ఉన్న రాక్షసులు ఒకరితో ఒకరు అన్నారు.
అతీత్య మార్గం సహసా మహాత్మా స తత్ర రక్షోఽధిపపాదమూలే। దదర్శ రాజ్ఞః పరిచారవృద్ధాన్ గృహం మహారత్నవిభూషితం చ
ఆ మహాత్ముడు వేగంగా మార్గాన్ని దాటి, అక్కడ రాక్షసాధిపతి పాదాల వద్దకు చేరాడు. అక్కడ రాజు సేవకులైన వృద్ధులను, మహామూల్య రత్నాలతో అలంకరించబడిన ఇంటిని చూశాడు.
స దదర్శ మహాతేజా రావణః కపిసత్తమమ్। రక్షోభిర్వికృతాకారైః కృష్యమాణమితస్తతః
మహాతేజస్సుతో ఉన్న రావణుడు, వికారమైన రూపాలున్న రాక్షసులు హనుమంతుడిని ఇక్కడ అక్కడ లాగుతుండగా, ఆ వానరశ్రేష్ఠుడిని చూశాడు.
రాక్షసాధిపతిం చాపి దదర్శ కపిసత్తమః। తేజోబలసమాయుక్తం తపన్తమివ భాస్కరమ్
అలాగే, వానరశ్రేష్ఠుడు కూడా తేజస్సు, బలంతో నిండిన, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే రాక్షసాధిపతిని చూశాడు.
స రోషసంవర్తితతామ్రదృష్టి- ర్దశాననస్తం కపిమన్వవేక్ష్య। అథోపవిష్టాన్ కులశీలవృద్ధాన్ సమాదిశత్ తం ప్రతి ముఖ్యమన్త్రీన్
అప్పుడు దశాననుడు, కోపంతో కళ్లలో ఎర్రదనంతో ఆ వానరుణ్ని చూసి, అక్కడ కూర్చున్న వంశశీలవృద్ధులైన ముఖ్యమంత్రులను అతని గురించి ఆదేశించాడు.
యథాక్రమం తైః స కపిశ్చ పృష్టః కార్యార్థమర్థస్య చ మూలమాదౌ। నివేదయామాస హరీశ్వరస్య దూతః సకాశాదహమాగతోఽస్మి
ఆ వానరుడు, వారు అడిగిన ప్రకారం తన పని, దాని మూలాన్ని వివరించాడు. 'నేను హరీశ్వరుని దూతగా వచ్చాను' అని తెలియజేశాడు.
thumb|ఏకోనపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే ఏకోనపఞ్చాశః సర్గః ॥౫-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలోని సుందరకాండలో నలభై తొమ్మిదవ సర్గను వినండి.
తతః స కర్మణా తస్య విస్మితో భీమవిక్రమః। హనూమాన్ క్రోధతామ్రాక్షో రక్షోఽధిపమవైక్షత
తర్వాత, భయంకరమైన విక్రమశాలి హనుమంతుడు, కోపంతో కళ్లెర్రగా, ఆ రాక్షసాధిపతిని అతని కార్యాన్ని చూసి ఆశ్చర్యపడి చూశాడు.
భ్రాజమానం మహార్హేణ కాఞ్చనేన విరాజతా। ముక్తాజాలవృతేనాథ ముకుటేన మహాద్యుతిమ్
అతడు అత్యంత విలువైన బంగారు కిరీటంతో, ముత్యాల జాలితో అలంకరించబడి, మహా తేజస్సుతో మెరిసిపోతున్న రావణుని చూశాడు.
వజ్రసంయోగసంయుక్తైర్మహార్హమణివిగ్రహైః। హైమైరాభరణైశ్చిత్రైర్మనసేవ ప్రకల్పితైః
వజ్రంతో కలిపిన విలువైన రత్నాలతో చేసిన బంగారు ఆభరణాలతో, మనస్సులో ఊహించినట్టుగా అద్భుతంగా తయారైన అలంకారాలతో అతడు అలంకరించబడి ఉన్నాడు.
మహార్హక్షౌమసంవీతం రక్తచన్దనరూషితమ్। స్వనులిప్తం విచిత్రాభిర్వివిధాభిశ్చ భక్తిభిః
అతివిలువైన మెత్తని వస్త్రాలు ధరించినవాడు, ఎర్రగంధపు చందనం పూసుకున్నవాడు, ఎన్నో రకాల సుగంధ ద్రవ్యాలతో తానే పూసుకున్నాడు.
విచిత్రం దర్శనీయైశ్చ రక్తాక్షైర్భీమదర్శనైః। దీప్తతీక్ష్ణమహాదంష్ట్రం ప్రలమ్బం దశనచ్ఛదైః
వింతగా, భయంకరంగా కనిపించే వాడు, ఎర్రని కళ్లతో, మెరుస్తున్న పెద్ద, పదునైన పళ్లతో, పొడవాటి పళ్ల వరుసలతో ఉన్నాడు.