స భగ్నబాహూరుకటీపయోధరః క్షరన్నసృఙ్నిర్మథితాస్థిలోచనః। సమ్భిన్నసంధిః ప్రవికీర్ణబన్ధనో హతః క్షితౌ వాయుసుతేన రాక్షసః
అతని చేతులు, తొడలు, నడుము, ఛాతీ పగిలిపోయాయి; ఎముకలు, కళ్ళు నుజ్జునుజ్జయ్యాయి; జాయింట్లు విరిగిపోయాయి; బంధాలు తెగిపోయాయి; రక్తం కారుతూ, ఆ రాక్షసుడు వాయుపుత్రునిచేత నేలపై చనిపోయాడు.
మహాకపిర్భూమితలే నిపీడ్య తం చకార రక్షోఽధిపతేర్మహద్భయమ్। మహర్షిభిశ్చక్రచరైః సమాగతైః సమేత్య భూతైశ్చ సయక్షపన్నగైః। సురైశ్చ సేన్ద్రైర్భృశజాతవిస్మయై- ర్హతే కుమారే స కపిర్నిరీక్షితః
ఆ మహాకపి అతడిని నేలపై నొక్కి, రాక్షసాధిపతికి గొప్ప భయం కలిగించాడు. ఆ సమయంలో మహర్షులు, చక్రాయుధంతో సంచరించే వారు, భూతాలు, యక్షులు, పన్నగులు, ఇంద్రుడితో కూడిన దేవతలు—all amazementతో—ఆ వానరుణ్ణి చూసారు.
నిహత్య తం వజ్రిసుతోపమం రణే కుమారమక్షం క్షతజోపమేక్షణమ్। తదేవ వీరోఽభిజగామ తోరణం కృతక్షణః కాల ఇవ ప్రజాక్షయే
వజ్రాయుధుని కుమారుడితో సమానమైన యుద్ధశూరుడైన, రక్తంలాంటి కళ్ళున్న అక్ష కుమారుణ్ణి హనుమంతుడు చంపి, వెంటనే కాలమంతటితో సమయానికి తలుపు వద్దకు చేరాడు.
thumb|అష్టచత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే సున్దరకాణ్డే అష్టచత్వారింశః సర్గః ॥౫-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో, సుందరకాండలో, నలభై ఎనిమిదవ అధ్యాయాన్ని వినండి.
తతస్తు రక్షోఽధిపతిర్మహాత్మా హనూమతాక్షే నిహతే కుమారే। మనః సమాధాయ స దేవకల్పం సమాదిదేశేన్ద్రజితం సరోషః
అప్పుడు మహాత్ముడైన రాక్షసాధిపతి, హనుమంతుడు అక్ష కుమారుణ్ణి చంపినట్టు చూసి, మనసు స్థిరపరిచి, కోపంతో దేవతలకు సమానమైన ఇంద్రజిత్తును పిలిచి ఆజ్ఞాపించాడు.
త్వదస్త్రబలమాసాద్య ససురాః సమరుద్గణాః। న శేకుః సమరే స్థాతుం సురేశ్వరసమాశ్రితాః
నీ ఆయుధబలం ముందు, దేవతలు, మరుత్ గణాలతో కూడి, దేవేంద్రుని ఆశ్రయించినా, యుద్ధంలో నిలబడలేకపోయారు.
న కశ్చిత్ త్రిషు లోకేషు సంయుగే న గతశ్రమః। భుజవీర్యాభిగుప్తశ్చ తపసా చాభిరక్షితః। దేశకాలప్రధానశ్చ త్వమేవ మతిసత్తమః
ఈ మూడుర్లోకాలలో ఎవ్వరూ, చేతి బలంతో గానీ, తపస్సుతో గానీ, స్థానకాలాల్లో అగ్రగామిగా ఉన్నా గానీ, యుద్ధంలో అలసిపోకుండా ఉండలేరు; నీవే అత్యుత్తమమైన మేధావి.
న తేఽస్త్యశక్యం సమరేషు కర్మణాం న తేఽస్త్యకార్యం మతిపూర్వమన్త్రణే। న సోఽస్తి కశ్చిత్ త్రిషు సంగ్రహేషు న వేద యస్తేఽస్త్రబలం బలం చ
నీకు యుద్ధంలో అసాధ్యమైన పని లేదు; నీ ఆలోచన, యుక్తిలో చేయాల్సిన పని మిగిలిపోదు. ఈ మూడుసేనల్లో నీ ఆయుధబలం, శక్తి తెలియని వారు లేరు.
మమానురూపం తపసో బలం చ తే పరాక్రమశ్చాస్త్రబలం చ సంయుగే। న త్వాం సమాసాద్య రణావమర్దే మనః శ్రమం గచ్ఛతి నిశ్చితార్థమ్
నీ తపస్సు, బలం, పరాక్రమం, యుద్ధంలో ఆయుధ నైపుణ్యం—all నా స్థాయికీ, నీ స్థాయికీ తగినవే. అయినా, యుద్ధంలో నిన్ను ఎదుర్కొంటే, నా మనస్సు లక్ష్యాన్ని చేరడంలో అలసిపోదు.
నిహతాః కింకరాః సర్వే జమ్బుమాలీ చ రాక్షసః। అమాత్యపుత్రా వీరాశ్చ పఞ్చ సేనాగ్రగామినః
అన్ని కింకరులు, జంబుమాళి అనే రాక్షసుడు, ఐదుగురు అమాత్య కుమారులు, సేనాధిపతులు—all చనిపోయారు.
బలాని సుసమృద్ధాని సాశ్వనాగరథాని చ। సహోదరస్తే దయితః కుమారోఽక్షశ్చ సూదితః। న తు తేష్వేవ మే సారో యస్త్వయ్యరినిషూదన
గుర్రాలు, ఏనుగులు, రథాలతో కూడిన బలగాలు పూర్తిగా నాశనం అయ్యాయి; నీ సోదరుడు, ప్రియమైన అక్ష కుమారుడు కూడా చనిపోయాడు. అయినా, వీరిలో నాకు నిజమైన ఆందోళన నీవే, శత్రువులను నాశనం చేసే వాడా.
ఇదం చ దృష్ట్వా నిహతం మహద్ బలం కపేః ప్రభావం చ పరాక్రమం చ। త్వమాత్మనశ్చాపి నిరీక్ష్య సారం కురుష్వ వేగం స్వబలానురూపమ్
ఈ గొప్ప సేన నాశనం అయినదాన్ని, వానరుని శక్తి, పరాక్రమాన్ని చూసి, నీ నిజమైన బలాన్ని కూడా పరిశీలించి, నీ శక్తికి తగిన విధంగా వేగాన్ని ప్రదర్శించు.
బలావమర్దస్త్వయి సంనికృష్టే యథా గతే శామ్యతి శాన్తశత్రౌ। తథా సమీక్ష్యాత్మబలం పరం చ సమారభస్వాస్త్రభృతాం వరిష్ఠ
నీవు ఉన్నప్పుడు యుద్ధబలం తగ్గిపోతుంది, శత్రువు శాంతించినప్పుడు లాగే. అందుకే, నీ బలం, ప్రత్యర్థి బలాన్ని జాగ్రత్తగా పరిశీలించి, ఆయుధాల్లో నిపుణుడవైనవాడా, యుద్ధంలో ప్రవేశించు.
న వీర సేనా గణశో చ్యవన్తి న వజ్రమాదాయ విశాలసారమ్। న మారుతస్యాస్తి గతిప్రమాణం న చాగ్నికల్పః కరణేన హన్తుమ్
ఓ వీరా, సేనలు వజ్రాయుధంతో గానీ, సమూహాలుగా పడిపోవు; వాయువు వేగానికి కొలత లేదు; అగ్నిలాంటిదాన్ని కేవలం ప్రయత్నంతో నాశనం చేయడం సాధ్యం కాదు.
తమేవమర్థం ప్రసమీక్ష్య సమ్యక్ స్వకర్మసామ్యాద్ధి సమాహితాత్మా। స్మరంశ్చ దివ్యం ధనుషోఽస్య వీర్యం వ్రజాక్షతం కర్మ సమారభస్వ
ఈ విషయాన్ని పూర్తిగా ఆలోచించి, నీ మనసును నీ కర్తవ్యంపై నిలిపి, నీ విల్లు యొక్క దివ్యమైన శక్తిని గుర్తు చేసుకుంటూ, ఇంకా మిగిలిన పనిని చేయడానికి సిద్ధమవు.
న ఖల్వియం మతిశ్రేష్ఠ యత్త్వాం సమ్ప్రేషయామ్యహమ్। ఇయం చ రాజధర్మాణాం క్షత్రస్య చ మతిర్మతా
నిన్ను పంపించడం నాకు ఇష్టంగా చేసిన పని కాదు; ఇది రాజధర్మం, క్షత్రియుల కర్తవ్యం కూడా ఇదే. నా అభిప్రాయం కూడా ఇదే.
నానాశస్త్రేషు సంగ్రామే వైశారద్యమరిందమ। అవశ్యమేవ బోద్ధవ్యం కామ్యశ్చ విజయో రణే
పోరులో ఎన్నో ఆయుధాలను ఉపయోగించడంలో నైపుణ్యం తప్పక తెలుసుకోవాలి, శత్రువులను జయించడం ఎప్పుడూ కోరదగినదే.
తతః పితుస్తద్వచనం నిశమ్య ప్రదక్షిణం దక్షసుతప్రభావః। చకార భర్తారమతిత్వరేణ రణాయ వీరః ప్రతిపన్నబుద్ధిః
తండ్రి మాటలు విని, నైపుణ్యవంతుడైన కుమారుడు, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్న తన ప్రభువును వేగంగా ప్రదక్షిణగా చేసాడు.
తతస్తైః స్వగణైరిష్టైరిన్ద్రజిత్ ప్రతిపూజితః। యుద్ధోద్ధతకృతోత్సాహః సంగ్రామం సమ్ప్రపద్యత
తనకు ఇష్టమైన అనుచరులచేత సత్కరింపబడిన ఇంద్రజిత్, యుద్ధానికి ఉత్సాహంతో సమరభూమిలోకి ప్రవేశించాడు.
శ్రీమాన్ పద్మవిశాలాక్షో రాక్షసాధిపతేః సుతః। నిర్జగామ మహాతేజాః సముద్ర ఇవ పర్వణి
పద్మప్రమాణమైన కన్నులు కలిగిన, రాక్షసాధిపతికి కుమారుడైన మహాతేజస్సుతో కూడిన వాడు, పూర్ణచంద్రుని సమయంలా సముద్రం లాగ బయటకు వచ్చాడు.
స పక్షిరాజోపమతుల్యవేగై- ర్వ్యాఘ్రైశ్చతుర్భిః స తు తీక్ష్ణదంష్ట్రైః। రథం సమాయుక్తమసహ్యవేగః సమారురోహేన్ద్రజిదిన్ద్రకల్పః
ఇంద్రునితో సమానమైన ఇంద్రజిత్, పక్షిరాజు వేగంతో పరుగెత్తే నాలుగు పులులతో, భయంకరమైన పదునైన పళ్ళు కలిగినవాటితో కలిపిన తన రథాన్ని ఎక్కాడు.
స రథీ ధన్వినాం శ్రేష్ఠః శస్త్రజ్ఞోఽస్త్రవిదాం వరః। రథేనాభియయౌ క్షిప్రం హనూమాన్ యత్ర సోఽభవత్
ఆ రథస్వారుడు, విల్లువారిలో శ్రేష్ఠుడు, ఆయుధ నిపుణులలో గొప్పవాడు, తన రథంలో వేగంగా హనుమంతుడు ఉన్న చోటికి వెళ్లాడు.
స తస్య రథనిర్ఘోషం జ్యాస్వనం కార్ముకస్య చ। నిశమ్య హరివీరోఽసౌ సమ్ప్రహృష్టతరోఽభవత్
ఆయన రథం గర్జన, విల్లు తంతి శబ్దం విని, ఆ వానర వీరుడు మరింత ఉల్లాసంతో నిండిపోయాడు.
ఇన్ద్రజిచ్చాపమాదాయ శితశల్యాంశ్చ సాయకాన్। హనూమన్తమభిప్రేత్య జగామ రణపణ్డితః
ఇంద్రజిత్, యుద్ధ నిపుణుడు, తన విల్లు, పదునైన బాణాలను తీసుకుని హనుమంతుని వైపు వచ్చాడు.
తస్మింస్తతః సంయతి జాతహర్షే రణాయ నిర్గచ్ఛతి బాణపాణౌ। దిశశ్చ సర్వాః కలుషా బభూవు- ర్మృగాశ్చ రౌద్రా బహుధా వినేదుః
అతడు యుద్ధానికి సంతోషంతో, బాణాలను చేతబట్టి బయలుదేరినప్పుడు, అన్ని దిక్కులు అపశకునంగా మారాయి, అనేక రకాల క్రూరమృగాలు భయంకరంగా అరచేశాయి.
సమాగతాస్తత్ర తు నాగయక్షా మహర్షయశ్చక్రచరాశ్చ సిద్ధాః। నభః సమావృత్య చ పక్షిసఙ్ఘా వినేదురుచ్చైః పరమప్రహృష్టాః
అక్కడ నాగులు, యక్షులు, మహర్షులు, ఆకాశంలో సంచరించే సిద్ధులు, పక్షుల గుంపులు కూడి, ఆకాశాన్ని నిండా గట్టిగా ఆనందంగా అరవడం మొదలుపెట్టారు.
ఆయాన్తం స రథం దృష్ట్వా తూర్ణమిన్ద్రధ్వజం కపిః। ననాద చ మహానాదం వ్యవర్ధత చ వేగవాన్
ఇంద్రధ్వజానికి సమానంగా పరుగెత్తే ఆ రథం వేగంగా వస్తున్నదాన్ని చూసి, ఆ వానరుడు గొప్ప గర్జనతో అరవడం, తన వేగాన్ని పెంచడం చేశాడు.
ఇన్ద్రజిత్ స రథం దివ్యమాశ్రితశ్చిత్రకార్ముకః। ధనుర్విస్ఫారయామాస తడిదూర్జితనిఃస్వనమ్
ఇంద్రజిత్, దివ్యమైన రథంపై, అద్భుతమైన విల్లు చేతబట్టి, ఆ విల్లు తంతి మేఘగర్జనలా శబ్దం చేస్తూ లాగాడు.
తతః సమేతావతితీక్ష్ణవేగౌ మహాబలౌ తౌ రణనిర్విశఙ్కౌ। కపిశ్చ రక్షోఽధిపతేస్తనూజః సురాసురేన్ద్రావివ బద్ధవైరౌ
అప్పుడు ఇద్దరూ, భయంకరమైన వేగం, అపారమైన బలంతో, యుద్ధంలో భయపడకుండా, వానరుడు, రాక్షసాధిపతికి కుమారుడు, పరస్పరం శత్రుత్వంతో ఇంద్రుడు, అసురేంద్రుడు లాగ నిలబడ్డారు.
స తస్య వీరస్య మహారథస్య ధనుష్మతః సంయతి సమ్మతస్య। శరప్రవేగం వ్యహనత్ ప్రవృద్ధ- శ్చచార మార్గే పితురప్రమేయః
ఆ మహారథి, యుద్ధంలో పేరుగాంచిన విల్లు వాడి బాణవర్షాన్ని, వాయుపుత్రుడు అయిన హనుమంతుడు తిప్పికొట్టి, తన దారిలో ముందుకు సాగాడు.