విరాజమానం ప్రతిపూర్ణవస్తునా సహేమదామ్నా శశిసూర్యవర్చసా। దివాకరాభం రథమాస్థితస్తతః స నిర్జగామామరతుల్యవిక్రమః
అన్ని ఆయుధాలతో నిండిన, బంగారు పట్టీలతో, చంద్రుడు, సూర్యుడు లాంటి కాంతితో మెరిసే, సూర్యుని పోలిన ఆ రథాన్ని ఎక్కి, అమరులకు సమానమైన పరాక్రమంతో బయలుదేరాడు.
స పూరయన్ ఖం చ మహీం చ సాచలాం తురఙ్గమాతఙ్గమహారథస్వనైః। బలైః సమేతైః సహతోరణస్థితం సమర్థమాసీనముపాగమత్ కపిమ్
అశ్వాలు, గజాలు, మహారథాల గర్జనతో ఆకాశాన్ని, భూమిని, పర్వతాలతో కూడిన భూమిని నిండజేసి, సైన్యాలతో కూడి, తలుపు దగ్గర నిలబడి ఉన్న సామర్థ్యవంతుడైన కపిని అతడు చేరుకున్నాడు.
స తం సమాసాద్య హరిం హరీక్షణో యుగాన్తకాలాగ్నిమివ ప్రజాక్షయే। అవస్థితం విస్మితజాతసమ్భ్రమం సమైక్షతాక్షో బహుమానచక్షుషా
అక్షుడు, ఆ సింహదృష్టి వానరుని దగ్గరకు వచ్చి, యుగాంతకాల అగ్నిలా ప్రాణుల నాశనానికి సిద్ధంగా, స్థిరంగా కూర్చుని, ఆశ్చర్యంతో, గౌరవభావంతో అతన్ని చూశాడు.
స తస్య వేగం చ కపేర్మహాత్మనః పరాక్రమం చారిషు రావణాత్మజః। విచారయన్ స్వం చ బలం మహాబలో యుగక్షయే సూర్య ఇవాభివర్ధత
మహాబలుడు అయిన రావణుని కుమారుడు, ఆ మహాత్ముడైన వానరుని వేగాన్ని, పరాక్రమాన్ని, తన బలాన్ని పరిశీలిస్తూ, యుగాంతంలో సూర్యుడు పెరిగినట్లు తన శక్తిని పెంచుకున్నాడు.
స జాతమన్యుః ప్రసమీక్ష్య విక్రమం స్థితః స్థిరః సంయతి దుర్నివారణమ్। సమాహితాత్మా హనుమన్తమాహవే ప్రచోదయామాస శితైః శరైస్త్రిభిః
ఆయన ఆ వానరుని అపారమైన శౌర్యాన్ని గమనించి, యుద్ధంలో నిలకడగా, ఎదుర్కోలేని ధైర్యంతో ఉన్న హనుమంతుడిని, కోపంతో, మూడు పదునైన బాణాలతో పోరుకు ప్రేరేపించాడు.
తతః కపిం తం ప్రసమీక్ష్య గర్వితం జితశ్రమం శత్రుపరాజయోచితమ్। అవైక్షతాక్షః సముదీర్ణమానసం సబాణపాణిః ప్రగృహీతకార్ముకః
తర్వాత అక్షుడు, ఆ గర్వంతో ఉన్న, అలసట లేని, శత్రువులను జయించగలిగిన వానరుని చూసి, మనస్సు ఉల్లాసంగా, విల్లు, బాణాలు చేతబట్టి, అతన్ని దృష్టితో పరిశీలించాడు.
స హేమనిష్కాఙ్గదచారుకుణ్డలః సమాససాదాశుపరాక్రమః కపిమ్। తయోర్బభూవాప్రతిమః సమాగమః సురాసురాణామపి సమ్భ్రమప్రదః
బంగారు కంకణాలు, అందమైన కుండలాలు ధరించిన, అపూర్వమైన పరాక్రమం కలిగిన అక్షుడు, ఆ కపిని ఎదుర్కొన్నాడు. వారి ఎదురుదెబ్బ దేవతలకు, రాక్షసులకు కూడా భయాన్ని కలిగించింది.
రరాస భూమిర్న తతాప భానుమాన్ వవౌ న వాయుః ప్రచచాల చాచలః। కపేః కుమారస్య చ వీర్యసంయుగం ననాద చ ద్యౌరుదధిశ్చ చుక్షుభే
భూమి గర్జించింది, సూర్యుడు వేడి ఇవ్వలేదు, గాలి వీచలేదు, పర్వతాలు కదలలేదు; ఆ కపి, అక్షుని వీరసంగ్రామం మొదలయ్యే వేళ, ఆకాశం గర్జించింది, సముద్రం అలజడిగా మారింది.
స తస్య వీరః సుముఖాన్ పతత్రిణః సువర్ణపుఙ్ఖాన్ సవిషానివోరగాన్। సమాధిసంయోగవిమోక్షతత్త్వవి- చ్ఛరానథ త్రీన్ కపిమూర్ధ్న్యతాడయత్
ఆ వీరుడు బాగా అమర్చిన బాణాలను, బంగారు అంచులతో, పాములవంటి విషంతో నిండిన వాటిని, ధ్యానం ద్వారా పూర్తిగా నియంత్రించినవిగా, ఆ కపిముఖానికి మూడు బాణాలతో గట్టిగా వదిలి తాకించాడు.
స తైః శరైర్మూర్ధ్ని సమం నిపాతితైః క్షరన్నసృగ్దిగ్ధవివృత్తనేత్రః। నవోదితాదిత్యనిభః శరాంశుమాన్ వ్యరాజతాదిత్య ఇవాంశుమాలికః
ఆ బాణాలు తలపై బలంగా తాకడంతో, హనుమంతుడి కళ్ళు రక్తంతో నిండిపోయి తిరుగుతూ, రక్తం కారుతూ, కొత్తగా ఉదయించిన సూర్యునిలా, బాణాల కాంతులతో ప్రకాశిస్తూ, కిరణాల వలయంతో ఉన్న సూర్యుడిలా మెరిసిపోయాడు.
తతః ప్లవఙ్గాధిపమన్త్రిసత్తమః సమీక్ష్య తం రాజవరాత్మజం రణే। ఉదగ్రచిత్రాయుధచిత్రకార్ముకం జహర్ష చాపూర్యత చాహవోన్ముఖః
అప్పుడు వానరరాజు సర్వస్రేష్ఠమైన మంత్రి, యుద్ధంలో ఆ రాజకుమారుడిని అద్భుతమైన ఆయుధాలతో, విల్లు చేతబట్టి ఉన్నదాన్ని చూసి, హర్షంతో ఉత్సాహంతో యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యాడు.
స మన్దరాగ్రస్థ ఇవాంశుమాలీ వివృద్ధకోపో బలవీర్యసంవృతః। కుమారమక్షం సబలం సవాహనం దదాహ నేత్రాగ్నిమరీచిభిస్తదా
ఆయన మందర పర్వతంపై ఉన్న సూర్యుడిలా, కోపంతో, బలంతో నిండిపోయి, అక్షకుమారుడిని, అతని సైన్యాన్ని, రథాలను తన కళ్ళ నుండి వెలువడిన అగ్ని కిరణాలతో కాల్చేశాడు.
తతః స బాణాసనశక్రకార్ముకః శరప్రవర్షో యుధి రాక్షసామ్బుదః। శరాన్ ముమోచాశు హరీశ్వరాచలే బలాహకో వృష్టిమివాచలోత్తమే
తర్వాత ఆ రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడు, ఇంద్రుని విల్లు బాణాలతో, యుద్ధంలో మేఘంలా, హనుమంతుడిపై బాణవర్షాన్ని వదిలాడు. అది పెద్ద పర్వతంపై వర్షం కురిపించిన మేఘంలా ఉండింది.
కపిస్తతస్తం రణచణ్డవిక్రమం ప్రవృద్ధతేజోబలవీర్యసాయకమ్। కుమారమక్షం ప్రసమీక్ష్య సంయుగే ననాద హర్షాద్ ఘనతుల్యనిఃస్వనః
ఆ యుద్ధంలో భయంకరమైన శక్తి, బలంతో, పరాక్రమంతో నిండిన అక్షకుమారుడిని చూసి, హనుమంతుడు ఆనందంతో మేఘగర్జనలా గట్టిగా అరవాడు.
స బాలభావాద్ యుధి వీర్యదర్పితః ప్రవృద్ధమన్యుః క్షతజోపమేక్షణః। సమాససాదాప్రతిమం రణే కపిం గజో మహాకూపమివావృతం తృణైః
అతడు ఇంకా బాలుడైనా, యుద్ధంలో తన పరాక్రమంపై గర్వంతో, కోపంతో, కళ్ళు రక్తంతో ఎర్రగా, ఆ అపూర్వమైన వానరుడిని, ఏనుగు గడ్డి కప్పిన పెద్ద బావిని చేరినట్టు ఎదుర్కొన్నాడు.
స తేన బాణైః ప్రసభం నిపాతితై- శ్చకార నాదం ఘననాదనిఃస్వనః। సముత్సహేనాశు నభః సమారుజన్ భుజోరువిక్షేపణఘోరదర్శనః
ఆ బాణాలతో బలంగా తాకబడిన హనుమంతుడు, మేఘగర్జనలా శబ్దం చేసి, ఉత్సాహంతో వేగంగా ఆకాశంలోకి ఎగిరాడు. అతని పెద్ద చేతులు విస్తరించి భయంకరంగా కనిపించాడు.
తముత్పతన్తం సమభిద్రవద్ బలీ స రాక్షసానాం ప్రవరః ప్రతాపవాన్। రథీ రథశ్రేష్ఠతరః కిరన్ శరైః పయోధరః శైలమివాశ్మవృష్టిభిః
అప్పుడు ఆ రాక్షసుల యువరాజు, బలవంతుడు, రథస్వారుడు, అతడిని ఎగిరిపోతుండగా బాణవర్షంతో దాడి చేశాడు. అది మేఘం పర్వతంపై రాళ్ల వర్షం కురిపించినట్టు ఉండింది.
స తాఞ్ఛరాంస్తస్య హరిర్విమోక్షయం- శ్చచార వీరః పథి వాయుసేవితే। శరాన్తరే మారుతవద్ వినిష్పతన్ మనోజవః సంయతి భీమవిక్రమః
ఆ వీరుడు, మనస్సు వేగంతో, యుద్ధంలో భయంకరుడు, గాలి పోయే దారిలో ప్రయాణిస్తూ, ఆ బాణాల మధ్యను గాలిలా చక్కగా తప్పించుకున్నాడు.
తమాత్తబాణాసనమాహవోన్ముఖం ఖమాస్తృణన్తం వివిధైః శరోత్తమైః। అవైక్షతాక్షం బహుమానచక్షుషా జగామ చిన్తాం స చ మారుతాత్మజః
విల్లు, బాణాలు చేతబట్టి, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా, ఉత్తమమైన బాణాలతో ఆకాశాన్ని కప్పేస్తున్న అక్షకుమారుడిని హనుమంతుడు గౌరవంతో చూసి ఆలోచనలో పడ్డాడు.
తతః శరైర్భిన్నభుజాన్తరః కపిః కుమారవర్యేణ మహాత్మనా నదన్। మహాభుజః కర్మవిశేషతత్త్వవిద్ విచిన్తయామాస రణే పరాక్రమమ్
తర్వాత ఆ కపివీరుడు, తన చేతులు బాణాలతో గాయపడగా, గట్టిగా అరవుతూ, మహాబాహువు, అసాధారణ కార్యాలలో నిపుణుడు, యుద్ధంలో ఆ రాజకుమారుని పరాక్రమాన్ని ఆలోచించాడు.
అబాలవద్ బాలదివాకరప్రభః కరోత్యయం కర్మ మహన్మహాబలః। న చాస్య సర్వాహవకర్మశాలినః ప్రమాపణే మే మతిరత్ర జాయతే
ఈ మహాబలుడు, ఉదయించు సూర్యుని వంటి కాంతితో, పిల్లవాడిలా గొప్ప కార్యాలు చేస్తున్నాడు. యుద్ధంలో అన్ని విద్యల్లో నిపుణుడైనా, ఇతడిని సంహరించాలనే సంకల్పం నాకు కలగడం లేదు.
అయం మహాత్మా చ మహాంశ్చ వీర్యతః సమాహితశ్చాతిసహశ్చ సంయుగే। అసంశయం కర్మగుణోదయాదయం సనాగయక్షైర్మునిభిశ్చ పూజితః
ఇతడు మహాత్ముడు, మహాబలుడు, యుద్ధంలో స్థిరంగా, ఎంతో సహనంతో ఉన్నవాడు. అతని కార్యగుణాల వల్ల, నాగులు, యక్షులు, మునులు కూడా ఇతడిని గౌరవిస్తారు.
పరాక్రమోత్సాహవివృద్ధమానసః- సమీక్షతే మాం ప్రముఖోఽగ్రతః స్థితః। పరాక్రమో హ్యస్య మనాంసి కమ్పయేత్ సురాసురాణామపి శీఘ్రకారిణః
పరాక్రమం, ఉత్సాహంతో మనస్సు పెరిగిన ఇతడు, నన్ను ఎదురుగా నిలబడి గమనిస్తున్నాడు. ఇతని పరాక్రమం దేవతలు, రాక్షసులు వంటి వేగంగా పనిచేసే వారికీ భయాన్ని కలిగించగలదు.
న ఖల్వయం నాభిభవేదుపేక్షితః పరాక్రమో హ్యస్య రణే వివర్ధతే। ప్రమాపణం హ్యస్య మమాద్య రోచతే న వర్ధమానోఽగ్నిరుపేక్షితుం క్షమః
ఇతడిని నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు. యుద్ధంలో ఇతని పరాక్రమం పెరుగుతూనే ఉంది. పెరుగుతున్న అగ్నిని నిర్లక్ష్యం చేయలేము కదా, అలాగే, నేడు ఇతడిని సంహరించాలనే సంకల్పం నాకు వచ్చింది.
ఇతి ప్రవేగం తు పరస్య తర్కయన్ స్వకర్మయోగం చ విధాయ వీర్యవాన్। చకార వేగం తు మహాబలస్తదా మతిం చ చక్రేఽస్య వధే తదానీమ్
విపక్షి వేగాన్ని ఆలోచిస్తూ, తన కార్యనైపుణ్యాన్ని ఉపయోగించి, ఆ మహాబలుడు తన శక్తిని కూడగట్టి, ఆ సమయంలో ఇతడిని సంహరించాలనే నిర్ణయం తీసుకున్నాడు.
స తస్య తానష్ట వరాన్ మహాహయాన్ సమాహితాన్ భారసహాన్ వివర్తనే। జఘాన వీరః పథి వాయుసేవితే తలప్రహారైః పవనాత్మజః కపిః
ఆ వాయుపుత్రుడు, ఆ వీరుడు, అద్భుతమైన, బరువును భరించే, బాగా శిక్షణ పొందిన అక్షకుమారుని గుర్రాలను, గాలి పోయే దారిలో, తన తాడులతో బలంగా కొట్టి చంపేశాడు.
తతస్తలేనాభిహతో మహారథః స తస్య పిఙ్గాధిపమన్త్రినిర్జితః। స భగ్ననీడః పరివృత్తకూబరః పపాత భూమౌ హతవాజిరమ్బరాత్
అప్పుడు ఆ మహారథుడు, పింగల వానరాధిపతికి మంత్రిని ఓడించినవాడి చేతి తాటాతో బలంగా కొట్టబడి, అతని రథం పగిలిపోయి, యోక్ తిరిగిపోయి, గుర్రాలు చనిపోయి, ఆకాశం నుండి నేలపై పడిపోయాడు.
స తం పరిత్యజ్య మహారథో రథం సకార్ముకః ఖడ్గధరః ఖముత్పతన్। తతోఽభియోగాదృషిరుగ్రవీర్యవాన్ విహాయ దేహం మరుతామివాలయమ్
ఆ మహారథుడు తన రథాన్ని వదిలిపెట్టి, విల్లు, ఖడ్గం చేత పట్టుకుని, ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోయాడు. కోపంతో, భయంకరమైన తపస్సు చేసిన ముని తన శరీరం విడిచినట్టు, అతడు పైకి లేచాడు.
కపిస్తతస్తం విచరన్తమమ్బరే పతత్త్రిరాజానిలసిద్ధసేవితే। సమేత్య తం మారుతవేగవిక్రమః క్రమేణ జగ్రాహ చ పాదయోర్దృఢమ్
ఆ సమయంలో, వాయుపుత్రుడు ఆకాశంలో పక్షిరాజు, వాయువు, సిద్ధులు సంచరించే చోట అతడిని చేరి, గాలి వేగంతో వెళ్ళి, అతని కాళ్లను గట్టిగా పట్టుకున్నాడు.
స తం సమావిధ్య సహస్రశః కపి- ర్మహోరగం గృహ్య ఇవాణ్డజేశ్వరః। ముమోచ వేగాత్ పితృతుల్యవిక్రమో మహీతలే సంయతి వానరోత్తమః
వానరశ్రేష్ఠుడు, గరుడుడు పెద్ద పాము పట్టుకున్నట్టు, అతడిని వేలసార్లు చుట్టి, తన తండ్రికి సమానమైన పరాక్రమంతో, యుద్ధంలో అతడిని బలంగా నేలపైకి విసిరేశాడు.